Famke in het circus

Famke Janssen, hoofdrolspeelster in 'X2' en naar eigen zeggen 'ontzettend ambitieus', is het gelukkigst op de filmset. Maar ze kent haar grenzen....

Het is, voor wie graag hineininterpretiert, een tafereel met bijbelse kenmerken. Dr. Jean Grey, mutant annex geleerde, houdt een woest stromende watermassa tegen, die na het breken van een stuwdam in een split second bergen en dalen wegvaagt. Jean Grey, gespeeld door de Nederlandse actrice Famke Janssen (37), staat midden in de stroom en heft haar hand. En dan gebeurt het: het water splijt. Een helikopter met vredelievende mutanten - Jeans vrienden en collega's - kan zodoende alsnog aan de zondvloed ontkomen.

Janssen: 'Op de set stond ik in mijn eentje, met niets en niemand om me heen. Het water en de helikopter zijn later, met de computer, toegevoegd. Acteren wordt daardoor een technische handeling. De regisseur zegt waar je moet staan, hoe je moet kijken, welk lichaamsdeel van positie moet veranderen. ''Hand vijf centimeter naar links! Rechtervoet naar voren!'' Het is aan mij dat er een beetje natuurlijk uit te laten zien.'

Natuurlijk - met het romantische idee van acteren, met transformatie en een ander mens worden, heeft deze manier van werken niets van doen. Maar het is evenmin voor de hand liggend, stelt Janssen, een studie te doen naar de zieleroerselen van een mutant. 'Filmacteren is eigenlijk per definitie een technisch verhaal. Ook tijdens het draaien van een romantic comedy gebeurt er van alles op de set.' Ze heeft wel eens een liefdesverklaring moeten afleggen tegen een sticker op de camera. 'Dat klinkt vreemder dan het is. Als de acteur in kwestie naast de camera staat, vind ik het moeilijker op de camera te spelen. Dan gaat je blik dwalen. Nu kon ik me volledig concentreren op die gele sticker. Dat is wel zo duidelijk.'

Met haar opvallende aanwezigheid in de 100 miljoen dollar kostende X2, die vandaag mondiaal in première gaat, hoopt Janssen haar naam naar een hoger plan te tillen. Maar ze vindt het, benadrukt ze, ook 'echt leuk' in zo'n megaproducties te staan. Het is werk. Niet zomaar werk, maar het leukste werk dat er is. De saamhorigheid en het internationale karakter van de cast geven haar 'een gelukzalig gevoel'.

'Het leven dat bij filmen hoort, werkt verslavend. Het is het circusgevoel. Met zijn allen lid van de familie, samen op reis, van plek naar plek.' Op minder drukke dagen kijkt ze nog altijd vol verbazing rond op de set. 'Een illusiefabriek. Daar komt het, ondanks alle financiële rompslomp, op neer. Met allerlei verschillende mensen, die normaal nooit met elkaar om een tafel zouden zitten, iets creëren.'

X2 is niet het soort film waar ze zelf naartoe zou gaan. Daarvoor is het te veel een doelgroepenfilm. 'Puur entertainment. De enige reden om te gaan kijken, zou regisseur Bryan Singer zijn. Hij is naar Hollywoodnormen een auteur. Zelfs op een megaproductie als X2 weet hij zijn persoonlijke stempel te zetten. Maar dat is natuurlijk alleen een professioneel argument. De fans komen voor de effecten en de spanning, en niet omdat Bryan Singer als regisseur op het affiche staat.'

Sinds haar doorbraak in de Bondfilm Golden Eye (1995) - als Xenia Onatopp, een vrouw met dodelijke dijen - bouwt Janssen gestaag aan een wijdvertakte loopbaan. Ze speelt in artistieke producties (van onder anderen Woody Allen en Robert Altman), en is te zien in kaskrakers (X-Men; I Spy). Ze werkte samen met Michael Douglas, Harvey Keitel, Edward Norton, Robert Downey jr. en Eddie Murphy.

'Ik zou niet weten waar ik nu precies sta. Dat is niet iets waarmee ik bezig ben - het heeft ook zo weinig zin. Ik weet wel dat ik nog altijd afhankelijk ben van wat mij wordt aangeboden. X2 is om die reden belangrijk voor mij. Ik verdien er genoeg mee om een volgende keer te kunnen kiezen voor iets kleins.'

Naamsbekendheid is in de filmindustrie belangrijk. Het werkt als een kwaliteitsmerk, dat geld losmaakt en projecten mogelijk maakt. 'Hoe vaker ik dit soort megaproducties doe, hoe groter de kans dat ik ook in interessante films terechtkom.'

Na jaren van hard werken ('ik ben echt ontzettend ambitieus') is Janssen nu wel zover dat het werk zich met regelmaat aandient. Ze kan het zich permitteren in New York te blijven wonen, terwijl volgens de wetten van Hollywood een verblijf in Los Angeles, waar ze al eens woonde, beter voor haar carrière zou zijn.

'Ik heb keihard geknokt om te komen waar ik nu ben. Maar dat wil niet zeggen dat ik het succes tegen elke prijs aanvaard. Voor New York heb ik echt gekozen - ook al zou ik geen werk meer krijgen, dan nog zou ik niet naar L.A. teruggaan. Ik zou er niet meer kunnen leven. Die opgefokte sfeer, overal acteurs, roddels, en ellebogenwerk - daarin kan ik niet functioneren. De afstand tussen Hollywood en New York heb ik echt nodig. In New York kan ik na een opnameperiode rustig afkicken. Het is mijn thuis. De metro in, boodschappen doen, in mijn appartement avond aan avond zitten lezen. Ik leid er een doodnormaal, heerlijk bestaan.'

Voor haar nieuwste film, de komedie Eulogy, hoefde Janssen haar lievelingsstad niet uit. Zodra ze over Eulogy begint, maakt enthousiasme zich van haar meester. Over haar rol als lesbiënne met huwelijksplannen gaat het, over 'donkere, New Yorkse dialogen', over tegenspeelster Debra Winger, en over de onbekende regisseur Michael Clancy, volgens Janssen een man die 'net zo eigenzinnig is als Alexander Payne, Todd Solondz of Wes Anderson'.

Jazeker - als zij aan films en regisseurs denkt, dan denkt ze in eerste instantie aan Amerikaanse titels en namen. Ze komt nog vaak in Nederland, dat ze zeventien jaar geleden, als topmodel, inruilde voor de Verenigde Staten. Maar als ze echt moet kiezen, dan voelt Janssen, die nog nooit in het Nederlands acteerde, zich meer New Yorker dan Hollander.

'Ik zal me nooit een Amerikaan noemen, ik heb ook geen Amerikaans paspoort. Toch ligt mijn toekomst in New York. In die stad wil ik een volgende stap maken, iets gaan schrijven of regisseren.'

De roem die haar werk aankleeft, zegt haar niets. Glitter and glamour? 'Het hoort bij de show, maar is verder nergens voor nodig. Acteurs die klagen over opdringerige fans, komen op plekken waar ik blijkbaar nooit kom. Het is een kwestie van houding. Als je zelf low profile bent, ontstaan er ook geen dolle toestanden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden