Familiezerk

Scheiden? Thérèse Michielsen, met wie Jacques Brel in 1950 was getrouwd, vond het 'onzin'. Dat hij het met andere vrouwen hield, alla, dat was maar tijdelijk....

Volgens de burgerlijke stand van het Brusselse Laken is Thérèse ('Miche') Michielsen sinds 9 oktober 1978 de officiële weduwe van Jacques Brel. Wat Maddly Bamy, Française uit Guadeloupe, niet weerhoudt om zich te pas en - volgens de familie - vooral te onpas als dé weduwe van de zanger te manifesteren. Sterker, ze heeft nog steeds contact met Brel (zegt ze), ze praat met hem, noteert zijn poëtische invallen en zijn wijsheden en vulde er in 2001 een boek mee: Et si la parole de Jacques Brel était vivante?

Met Miche trouwde Brel in de zomer van 1950. Ze kregen drie kinderen, Chantal (1951-1999), France (1953) en Isabelle (1958). Naarmate de reputatie van de zanger Brel groeide, nam die van de echtgenoot Brel evenredig af. In 1974 verweet Chantal hem dat hij als vader faalde. Het verstoorde de relatie met zijn gezin voorgoed, maar vernietigde die niet. Tot zijn dood bleef Brel met zijn vrouw corresponderen. Biograaf Olivier Todd citeert in Jacques Brel, une vie een brief van 2 februari 1978, waarin Brel schreef: '. . . in ieder geval krijg jij na mijn dood mijn onroerend goed. Jij en de meisjes natuurlijk! (. . .) Dankzij mijn laatste plaat zullen jij en de kinderen de komende jaren geen armoe lijden.'

Mohamed El-Fers, een andere biograaf, noemde in 1998 in Brel diens vrouw 'het granieten blok van stabiliteit waarop hij altijd kon terugvallen'. Van een echtscheiding wilde zij niet weten, ook al wist ze dat haar echtgenoot menig verhouding had. Toen Brel een scheiding ter sprake bracht, reageerde ze met: 'Scheiden? Onzin! Wij houden te veel van elkaar. Je bent nu met Sophie en dat duurt zolang als het duurt. Wij, dat is voor het leven.'

Inderdaad, voor het leven. In 1978 werden zij en haar dochters de enige erfgenamen. Wie werk van Brel wilde opnemen of vertalen, moest bij Miche zijn, de strenge beheerster van de muziekuitgeverij Pouchenel en de nalatenschap van haar man. Inmiddels is ze bijna 76, een reislustige vrouw die het grootste deel van haar taken in handen van dochter France heeft gelegd. Interviews vermijdt ze al sinds 1962; een uitzondering maakte ze voor Olivier Todd, de Franse schrijver die door de familie zelf werd aangezocht als biograaf. Hem gaf ze zelfs inzage in een aantal brieven die tot dan strikt familiegeheim waren.

In 1981 riep France in Brussel de Stichting Jacques Brel in het leven, een documentatiecentrum (met permanente tentoonstelling) dat het erfgoed van de zanger wil inventariseren, beschermen en bij een breed publiek bekend maken. 'Verdraagzaamheid, beschikbaarheid en respect' zijn de kernwoorden. De stichting ondersteunt tegelijk humanitaire projecten in België en Frankrijk, zoals het beschikbaar stellen van beurzen voor kankeronderzoek en kinderziekenhuizen. Driemaandelijk verschijnt het (Franstalige) tijdschrift Jef.

France was ook degene die in 1999 als eerste van de familie het Zuiderzee-eiland Hiva Oa bezocht, waar haar vader begraven ligt. Haar bezoek werd wereldnieuws omdat ze de grafsteen met de beeltenissen van Brel en Bamy verving door een zerk met de familienamen en de tekst Six pieds sous terre, tu chantes encore uit het lied Jojo. 'Na de tijd van respect is het nu tijd voor de geschiedenis', zette ze boven een strijdlustige open brief aan La Depêche de Tahiti, die over de hele wereld ging. 'De grafsteen herinnert eraan, voor zover nog nodig, dat mijn vader een gezin had waarmee hij tot de laatste dag van zijn leven in contact bleef.'

Twintig jaar lang meed de familie het eiland. Volgens Bamy wilde hij hier per se begraven worden, onder een steen waarop zijzelf eveneens is afgebeeld. De familie (die de begrafenisrekening kreeg thuisgestuurd) heeft dit altijd ontkend; Brel zou nooit een dergelijke wens hebben geuit.

Brel ontmoette Maddly Bamy in 1971 op Antigua tijdens de verfilming van Lelouch' L'Aventure, c'est l'aventure en viel compleet voor de 28-jarige danseres en actrice uit Guadeloupe. Met haar deelde hij de zeven jaren tot zijn dood, zeilde hij over de wereldzeeën en vestigde hij zich op Hiva Oa, een van de Markiezeneilanden.

Toen Brel in het Parijse ziekenhuis Franco-Musulman overleed, omhelsden de twee weduwen elkaar openlijk. Vanwege de talloze fotografen? Sindsdien zijn bijna 25 jaren verstreken waarin het gedrag van de familie Brel vooral waardig was en Bamy menig keer de verongelijkte weduwe speelde. Haar interesse voor spiritisme kwam haar goed van pas: op die manier kan ze nog dagelijks met haar geliefde communiceren. Ze schreef boeken over hun love story, waaronder het zweverige Et si la parole, werkte mee aan een theaterstuk (Jacques en Maddly) en verkocht ('exclusief') aan Nous Deux en Paris-Match foto's van Brels laatste weken/dagen, met teksten als 'een gelukkige vakantie waarvan hij de afloop kent'. 'Bah', reageerde biograaf Todd.

In 1999, zo valt in Bamy's laatste boek te lezen, werd ze in een droom gewaarschuwd voor de diefstal van iets dierbaars. Jacques openbaart haar: 'Les plaques tomberont' (de gedenkstenen zullen vallen). Enkele weken later deed France Brel Hiva Oa aan.

Het jaar 2003 zou het jaar van de Grote Verzoening kunnen worden. Het is dan 25 jaar geleden dat Brel overleed. Brussel maakt zich op voor een groots eerbetoon met exposities, concerten, filmprojecties en publicaties. De regie is in handen van het Brussels ministerie van Toerisme. Brel, het recht om te dromen heet de speciale tentoonstelling vanaf 22 maart bij de Stichting JB. Een titel die als handreiking naar Bamy kan worden gezien. Maar voorlopig wijst niets er op dat hier van meer dan alleen toeval sprake is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden