Familieleven

Is het familieleven op Curaçao, met afwezige vaders, een model dat ook in Nederland ingang zal vinden?

Eva Abraham: Van je familie moet je het hebben - Curaçaose verwantschappen

Walburg Pers; 288 pagina's; euro 29,95.


Zes jaar geleden voorspelden CBS-demograaf Jan Latten en journaliste Malou van Hintum in hun boek Liefde à la carte de langzame maar onverbiddelijke opkomst van een 'moedermaatschappij'. Niet langer het kerngezin, met de vader als stamhouder, vormt de rode draad van de generaties, maar de moeders met hun kinderen van opeenvolgende partners.


Mannen komen langs, bevruchten, en blijven een tijdje hangen. Maar als ze niks aardigs meer toevoegen in het leven van de vrouw, die immers haar eigen geld wel verdient, kan hij gaan. Het 'Caribisch model' wordt dat wel genoemd, omdat het zo al lang gaat op de Caribische eilanden.


Wordt het wat, nu zeven jaar later, met dat matriarchaat? Te oordelen naar het aantal trouwkaarten dat op de mat valt, zou je zeggen van niet. Maar het echtscheidingscijfer blijft stabiel hoog (36 procent), en dan tellen we al die samenwoners die uit elkaar gaan niet mee. De Ware is het telkens net niet. Op naar de volgende. Veel vrouwen praktiseren dus ongewild het 'Caribisch model'.


In Van je familie moet je het hebben geeft antropologe Eva Abrahams, die in de jaren zestig op Curaçao woonde, een levendig beeld van het familieleven op dat eiland. De meeste kinderen groeien er op bij hun moeder, of in een overvol huis met grootmoeder, ooms, tante en vele kinderen. Samen scharrelen ze het geld bij elkaar.


Niet het ouderpaar vormt de basis van het gezin, maar de vrouwen. Man en vrouw zijn immers geen familie. In het Papiamentu: 'Mama ta uno so tin' (een mens heeft maar één moeder). Als de moeders werken, past oma op. Vaders bungelen er maar wat bij en verwekken her en der kinderen. Vaak leveren ze nauwelijks een bijdrage en bouwen ze geen band op met hun kinderen. Toch is kinderen krijgen voor de Curaçaose macho heel belangrijk, schrijft Abraham. Zij zijn het bewijs van zijn manlijkheid en aantrekkingskracht. Voor de vrouwen zijn kinderen alles; kinderloosheid beschouwen ze als een ramp.


De overtuiging dat vrouwen er alleen voor staan, wordt op Curaçao van moeder op dochter doorgegeven. Er is altijd een vangnet: de familie. De lauwe belangstelling voor het huwelijk heeft wellicht te maken met de geschiedenis van de Afro-Antilliaanse bevolking: zij stammen af van slaven, die niet eens móchten trouwen. Mannen vertrokken vaak naar andere eilanden, of naar Nederland, om werk te zoeken. Pogingen van missionarissen - en later van de grootste werkgever, Shell - om een Europees-christelijke huwelijksmoraal te vestigen, faalden.


Abrahams boek is behalve een mooie analyse van het familieleven op Curaçao ook een beknopte geschiedenis van het eiland, dat nu vooral een palmbomenparadijs voor toeristen en rijke bejaarden is. De armste bevolkingsgroep houdt zich met moeite staande. Door de veranderingen op het eiland (Shell vertrok in 1983) is het werk schaars, families worden verscheurd doordat de helft in Nederland woont. Hoewel vrouwen beter opgeleid zijn dan mannen, verdienen ze minder. In sommige wijken is veel geweld.


Opmerkelijk is dat enkele van de door Abraham geïnterviewde vrouwen zeggen dat ze toch verlangen naar een 'serieuze' man, die zorgzaam is en geld binnenbrengt. Maar zie zo eentje maar eens te vinden: 'Ze zitten in de drugs, of in de gevangenis, of ze gaan naar Holland', schampert een van hen. Maar de droom blijft, in een land vol sterke vrouwen, onuitroeibaar. Ook in Nederland.


DOLENDE MANNEN

In Liefde à la carte voorspellen demograaf Jan Latten en journaliste Malou van Hintum dat jonge vrouwen, voor het eerst beter opgeleid dan jonge mannen, steeds vaker zullen kiezen voor een hoogopgeleide man met een vast inkomen. Desnoods een gescheiden man, al dan niet met kinderen uit een eerdere relatie.

Een steeds groter wordende groep laagopgeleide mannen zal alleenstaand, kinderloos en werkloos zijn: zij worden door Latten en Van Hintum de 'dolende mannen' genoemd. Die mannen zullen voor de seks nog wel worden ingeschakeld, maar niet als vaste partner. Een patroon dat lijkt op het Caribische model.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden