Nieuws Tweede Wereldoorlog

Familieleden van verzetsstrijders willen ook vergoeding van Nederlandse Spoorwegen: ‘We voelen ons vergeten’

Voormalige verzetsstrijders, oorlogsslachtoffers en hun nabestaanden willen dat de Nederlandse Spoorwegen ze financieel tegemoet komt vanwege het transport over spoor naar doorgangs- en vernietigingskampen. Ze begrijpen niet dat de NS alleen gedeporteerde Joden, Roma en Sinti en hun nabestaanden een vergoeding betaalt. 

Mensen staan bepakt en bezakt te wachten bij de goederenwagons van een trein in doorvoerkamp Westerbork, 1942-1945. Beeld Hollandse Hoogte / Spaarnestad Photo

Daarmee meldt een tweede groep zich bij het bedrijf dat tijdens de Tweede Wereldoorlog verdiende aan het vervoer van gevangenen van de Duitsers naar de kampen. ‘We voelen ons vergeten’, zegt Dik de Boef, voorzitter van de stichting Centraal Orgaan Voormalig Verzet en Slachtoffers (COVVS) – een samenwerkingsverband van organisaties van verzetsmensen, ex-kampgevangenen en vervolgden. ‘De onrust is groot.’

Eind juni maakte de NS bekend slachtoffers van de Holocaust te zullen compenseren. Overlevenden mogen rekenen op 15 duizend euro per persoon. Weduwen, weduwnaars en kinderen kunnen aanspraak maken op een lager bedrag. In totaal trekt de NS 40 tot 50 miljoen euro voor de maatregel uit.

Alleen Joden, Roma en Sinti en hun nabestaanden komen in aanmerking voor een tegemoetkoming. Verzetsstrijders niet. Dat vindt De Boef vreemd. ‘Stel dat je een Joodse onderduiker in huis hebt genomen, dat je wordt verraden en allebei naar een kamp wordt gestuurd en vermoord. Ik zie het verschil voor de nabestaanden niet.’

Volgens De Boef zijn er tijdens de Tweede Wereldoorlog duizenden verzetsstrijders per spoor naar diverse kampen in Duitsland afgevoerd. ‘Veel van hen werden tewerkgesteld, vaak met de dood tot gevolg. Ze zijn gemarteld, mishandeld en soms gefusilleerd.’

Onlangs stuurde hij namens de COVVS een brief aan de NS. ‘Wij vinden dat het bedrijf ook naar de nabestaanden van verzetsstrijders een gebaar moet maken’, zegt De Boef. ‘Ik wil graag in gesprek.’ Antwoord kreeg hij nog niet. ‘Maar ik ben op vakantie. Misschien ligt er een brief op de mat.’

Genocide

Waarom de verzetsstrijders niet in aanmerking komen? Het is niet eenvoudig die vraag beantwoord te krijgen. De NS en de commissie die adviseerde wie een tegemoetkoming moest krijgen en hoe hoog die zou zijn, wijzen naar elkaar.

Een woordvoerder van de NS zegt: ‘Het advies van de commissie is zorgvuldig en weloverwogen opgeschreven en dat volgen we.’

Voorzitter Job Cohen stelt dat de NS zijn commissie een duidelijk kader meegaf. De regeling zou bestemd zijn voor slachtoffers van ‘zuiveringsacties van de bezetter’, te weten de Joden, de Roma en de Sinti. ‘Wij hebben de NS gevraagd wat ze precies bedoelden’, zegt Cohen. ‘Toen zeiden ze dat het ze uitdrukkelijk om genocide ging. Daar zijn we mee aan de slag gegaan, dit is hoe we onze rol als commissie hebben opgevat.’

Dus de NS heeft er bewust voor gekozen verzetsstrijders en hun nabestaanden niet mee te nemen? De woordvoerder: ‘Daar kan ik geen uitspraak over doen.’

Dwangarbeiders

Salo Muller, de man die als eerste bij de NS aanklopte voor een schadevergoeding, is er duidelijk over: ja, de verzetsstrijders zijn ter sprake gekomen bij de gesprekken die hij voerde met de NS. Net als de dwangarbeiders. ‘Waarom die groepen uiteindelijk niet zijn meegenomen, weet ik niet’, zegt hij. ‘Ik zat er niet altijd bij.’

Wel benadrukt Muller dat de verzetsstrijders zich eerder nooit geroerd hebben. ‘De Sinti en de Roma hebben zich drieënhalf jaar geleden direct gemeld toen ze hoorden dat ik hiermee bezig was’, zegt hij. ‘Verder niemand.’ Wel zegt Muller dat de NS iets beloofde te doen voor de slachtoffers die niet voor een individuele vergoeding in aanmerking zouden komen.

Volgens onderzoeker Johannes Houwink ten Cate van het Instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies Niod werden bij de transporten ook Jehova Getuigen, krijgsgevangenen en homoseksuelen afgevoerd. Hij wil zich niet wagen aan de vraag of die groepen zich zullen melden voor een vergoeding.

40 à 50 miljoen euro schadevergoeding 

Eind juni werd bekend dat de NS 40- tot 50 miljoen euro gaat uittrekken om Holocaustslachtoffers en nabestaanden te compenseren.

Deze regeling volgt het advies van een speciale commissie die de NS hiervoor in het leven heeft geroepen.

Het is de uitkomst van een langdurig conflict tussen de NS en Salo Muller (82), wiens ouders in Auschwitz werden vermoord. De NS heeft niet alleen de bezetter geholpen bij de deportaties, maar daar ook geld aan verdiend. Na de oorlog hebben ze niets ondernomen om dat goed te maken. ‘Onaanvaardbaar’ noemde Muller dat in een interview.

De NS gaf eind november vorig jaar voor het eerst aan schadevergoedingen te gaan betalen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden