Familie Soeharto doet in olie, auto's en vogelnestjes

De kinderen van de Indonesische president Soeharto zijn vijftien jaar geleden begonnen met een bescheiden handelsmaatschappijtje. Nu doen ze in ruwe olie, beheren pijpleidingen, verschepen vloeibaar aardgas en bouwen voor miljarden dollar aan petrochemische installaties....

The Guardian

JAKARTA

Veel van deze bedrijven, met name die van Bambang Trihatmodjo, de tweede zoon, worden volgens kenners zeer professioneel gerund. Twee jaar geleden gingen vier satellieten en een heel communicatiesysteem (waarvan de waarde werd geraamd op enige honderden miljoenen dollar) over van de staat naar Satelindo, een bedrijf waarin Bambang een meerderheidsbelang heeft, en kennelijk waren aan die transactie voor hem geen kosten verbonden.

'Zijn zij de rijkste mensen ter wereld? Niemand weet het', zegt een financieel deskundige. Volgens de ene schatting is het familievermogen vijf miljard dollar waard. Volgens een een andere, die wordt toegeschreven aan de CIA, zou het cijfer eerder in de buurt van de dertig miljard moeten liggen. 'Dat zou mij ook niet verbazen', zegt de deskundige schouderophalend.

Indonesische onderzoekers die hebben getracht het web van belangen te ontwarren, menen dat Bambang is betrokken bij zeker 140 bedrijven met een netto-waarde van 1,2 miljard. De oudste dochter van de president, Siti Hardiyanti Rukmana, ook bekend als Tutut, heeft banden met een honderdtal bedrijven die bij elkaar nog meer waard zijn: twee miljard dollar. Hutomo Mandala Putra (ook wel: Tommy) een andere zoon staat op de derde plaats: hij heeft banden met zeventig bedrijven met een waarde van zo'n zeshonderd miljoen.

De reusachtige zakelijke belangen van de kinderen bezorgen hun vader hoofdpijn. Soeharto ziet, als hij maar even nadenkt over mogelijke kandidaten voor zijn opvolging, onmiddellijk het probleem opdoemen dat hij iemand moet zien te vinden die loyaal en sterk genoeg is om al die familie-belangen te beschermen tegen de druk om ze te herverdelen, druk die volgens de meeste Indonesiërs zeker zal ontstaan.

De overweldigende publieke steun die Megawati, dochter van oud-president Sukarno, onlangs kreeg, toonde nog eens duidelijk aan waar het probleem ligt. Haar bescheiden manier van optreden, haar eenvoudige leefstijl zijn eten en drinken voor de zwoegende arbeiders en ambitieuze middenstanders. Zij zijn de overal aanwezige corruptie beu net als de privileges die aan de kinderen Soeharto zijn toegevallen. Het hardhandige militaire optreden tegen Megawati heeft een averechts effect gehad: haar populariteit nam alleen maar toe. De econoom Rizal Ramli meent dat ze nu 'wijdverbreide steun' geniet.

Zakenlui uit binnen- en buitenland zijn zich er terdege van bewust dat de manier waarop de regering met dit probleem omgaat zijn weerslag kan hebben op de economie van het land. Bankiers en zakenlui boven in hun kantoortorens wisten eerder deze maand niets af van de acties die het leger een paar kilometer verderop ondernam tegen betogers voor Megawati. De plotselinge koersval op de beurs van Jakarta liet er geen twijfel over bestaan welke invloed een CNN-film van de gebeurtenissen uitoefende op buitenlandse investeerders.

De toenemende afhankelijkheid van buitenlands geld waarmee Indonesië zijn tekorten moet financieren, maakt de economie nog kwetsbaarder voor het vertrouwen van investeerders dan tien jaar geleden. 'De toevloed van kapitaal zou gemakkelijk kunnen veranderen in het wegvloeien van kapitaal', zo werd droogjes opgemerkt in het laatste verslag van de Wereldbank.

Als Soeharto en zijn kinderen zich al iets van dit soort bezorgdheid aantrekken, dan laten ze het niet erg merken. In plaats van het wat rustig aan te doen met het uitbreiden van projecten en activiteiten, lijkt het wel of ze die juist opvoeren, met dikwijls weinig oog voor de verdiensten ervan voor de economie van het land.

Onrust in de straten van de Indonesische steden zou de zakenwereld misschien niet zo veel kunnen schelen, als ze niet tegelijk de eerste scheurtjes waarnamen in het familiebastion. De zaak van de ontwikkeling van een Indonesische auto illustreert waartoe dit kan leiden. Bambang had een miljard dollar geïnvesteerd in een joint venture met Hyundai uit Zuid-Korea en kwam er toen achter dat Tommy toestemming had verworven om een hele produktielijn voor auto's te importeren zonder dat hij daarover de gebruikelijk invoerrechten en belastingen behoefde te betalen. Bambang was daar niet blij mee en begon een lobby om dezelfde rechten te krijgen. Vergeefs. Volgens de berichten zou ook Tutut zich beijveren een vinger in de pap te krijgen bij het ontwikkelen van een Indonesische auto. Geen wonder dat de grap wordt gemaakt dat Indonesië binnenkort zes eigen automerken heeft: een voor elk van president Soeharto's nakomelingen.

De kwestie is echter allesbehalve grappig voor de autofabrikanten in Japan die de markt in Indonesië beheersen en voor de Amerikanen die er een aandeel in trachten te verwerven. Vooral de Japanners zullen hebben gedacht dat de miljarden die zij per jaar aan Indonesië geven, wel tot wat meer sympathie van Indonesische zijde had mogen leiden. Zowel de Japanners als de Amerikanen overwegen de zaak voor te leggen aan de Wereldhandelsorganisatie.

Nog minder grappig is de zaak voor de Indonesiërs die buitengewoon bezorgd zijn over het feit dat geen enkel bruikbaar advies de president bereikt en het ene controversiële besluit na het andere van hem afkomt. Volgens de politicologe Dewi Fortuna Anwar gaat het om weinig minder dan het overleven van de economie. Ze zegt: 'De Nieuwe Orde die bedoeld was om een antwoord te geven op de problemen van de jaren zestig en zeventig, is niet langer toereikend. President Soeharto heeft spectaculaire dingen tot stand gebracht, maar ongelukkig genoeg zullen zijn nogal kortzichtige gunsten aan naaste familieleden de goede dingen die hij heeft gedaan nog eens te niet doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden