Familie Klarsfeld geeft zaak-Papon op

Maître Arno Klarsfeld is vrijdagmiddag des duivels. De president van de rechtbank van Bordeaux heeft zojuist besloten dat Maurice Papon (87) de dagelijkse gang naar zijn proces niet langer vanuit de gevangenis hoeft te maken....

MARTIN SOMMER

Van onze correspondent

Martin Sommer

PARIJS

Omdat Papon 87 is, omdat hij een hartkwaal heeft, omdat een verdachte onschuldig is tot het tegendeel is bewezen, en omdat de president het vluchtgevaar van deze trouwe ambtenaar verwaarloosbaar acht.

Arno Klarsfeld, advocaat van de vereniging Zonen en dochters van gedeporteerde joden uit Frankrijk (FFDJF) denkt daar radicaal anders over. Hij trekt zijn toga uit, gordt zijn rugzakje om en verklaart: 'Deze beslissing is een belediging van de nagedachtenis van de slachtoffers, van het verdriet van mijn cliënten en van het Franse volk in het algemeen.'

Klarsfeld houdt ermee op. De zaak tegen Papon, beschuldigd van misdaden tegen de menselijkheid in verband met de deportatie van bijna 1600 joden uit Bordeaux in de jaren 1942-'44, heeft voor hem geen zin meer.

Zelfs als Papon schuldig wordt bevonden, hoeft hij tot het eind van zijn hoger beroep de gevangenis niet in. Dat kan nog anderhalf jaar duren, zodat er een flinke kans bestaat dat de eerste twee nachten die Papon de afgelopen week achter de tralies doorbracht, meteen ook zijn laatste zullen zijn.

Toen ik Arno Klarsfeld een week of wat geleden sprak, was hij nog vol goede moed. De Klarsfelds houden kantoor aan de Parijse Rue de Boétie, nabij het Gare St. Lazare. Een koperen plaat ontbreekt wijselijk aan de deur. Vader Serge Klarsfeld heeft eerder te maken gehad met dreigementen en aanslagen. De lift is kapot, en de deur wordt open gedaan door de even corpulente als beroemde Serge zelf.

Samen met vrouw Beate spoorde hij de oorlogsmisdadiger Klaus Barbie op in Zuid-Amerika; zij verkocht de vroegere Duitse bondskanselier Kiesinger een internationaal weerkaatsende oorvijg om hem aan zijn oorlogsverleden te herinneren; hij stelde het aangrijpende Mémorial samen waarin duizenden foto's en levensgeschiedenissen werden opgetekend van vermoorde joden. Om kort te gaan, hier sta ik aan de deur van de mensen die Frankrijk krachtig hebben helpen herinneren aan zijn pijnlijke oorlogsgeschiedenis.

Serge Klarsfeld wijst het kantoor van zijn zoon. De jongen met het halflange haar en de aan zijn lip bungelende Marlboro herken ik zo gauw niet als strafpleiter. Hij neemt als een ontspannen cowboy plaats achter een uit de kluiten gewassen bureau waaronder een paar skeelers liggen en wenkt om de vragen.

Sinds drie jaar werkt Arno bij zijn vader in de zaak; sinds een paar maanden als raadsman van de vereniging van slachtoffers. De enorme stapels papier her en der op de grond getuigen ervan - het dossier-Papon moet 50 duizend bladzijden tellen.

Volgens het Franse recht kunnen ook slachtoffers deelnemen aan een strafzaak. Ze kunnen een klacht deponeren waarna de rechter-commissaris een onderzoek moet instellen, en ze kunnen actief meedoen aan de ondervragingen en verhoren tijdens het proces, als zogeheten 'partie civile'. Klarsfeld vertegenwoordigde een van de 26 parties civiles in de zaak-Papon.

Nee, Arno Klarsfeld heeft niet het idee dat deze zaak de Fransen erg bezighoudt. En ook van antisemitisme heeft hij niets gemerkt. 'Behoudens het Front National is Frankrijk een normaal land.'

Een jonger zusje komt binnen, ook in het familiebedrijf actief. Ze is kennelijk net in bad geweest, want om haar hoofd is een handdoek gedrapeerd. Ze neemt plaats achter een microfilmapparaat en begint een krant uit Bordeaux te lezen uit de oorlogsjaren.

Vader Serge doet de deur open en een levendige discussie ontbrandt over de betekenis van een bepaald krantenbericht uit 1942. Serge twijfelt niet aan de veroordeling van Papon, en evenmin aan zijn eigen rol bij de herwaardering van de Franse geschiedenis.

'Zonder mij, zonder ons, zou het Vichy-regime vast en zeker zijn gerehabiliteerd. In 1981 heb ik twintig geschiedenismethodes onderzocht op hun versie van de oorlog. Toen was heel Frankrijk zogenaamd nog in het verzet actief. De collaboratie met de Duiters was zo goed weggestopt.'

Drie weken na het gesprek met de Klarsfelds stelt de president van de rechtbank Papon op vrije voeten. De oude hoogwaardigheidsbekleder is nog nooit op een spoor van spijt of zelfs maar twijfel betrapt. Hij wordt naar een luxe château-hotel gebracht, en als om zijn tegenstanders te tarten zegt hij daar tegen de camera's dat hij 'zich al een stuk beter voelt'.

Arno Klarsfeld heeft dan zijn rugzakje al ingepakt. Serge stemt in met de stap van zijn zoon. Hij verklaart dat 'wij weigeren nog langer mee te doen aan een parodie op justitie, waarin de president al heeft gekozen voor de aangeklaagde zonder zich te bekreunen om de slachtoffers'. Zondag kondigt vader Klarsfeld voor honderden medestanders op het Trocadero-plein aan dat in heel Frankrijk demonstraties zullen worden gehouden. Verder zal de zaak Papon het zonder de Klarsfelds moeten doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden