Falen van De Graaff slecht voor verdachten én opsporing

Vlak voor zijn vertrek krijgt fraude-officier Henk de Graaff weer een vernietigend vonnis om de oren. Zijn lange strijd tegen voorkennis heeft te weinig opgeleverd....

Zelden is een officier van justitie harder in de hoek gezet door een rechtbank dan Henk de Graaff in de diamantfraudezaak. Drie jaar cel had de officier geëist tegen de vier verdachte ex-medewerkers van het 'diamantfiliaal' van ABN Amro aan de Amsterdamse Sarphatistraat, waar 180 miljoen gulden was verduisterd.

Conclusie van de rechtbank, vrijdagmiddag om kwart voor vijf: tegen twee van de vier verdachten had De Graaff helemaal geen zaak toen hij hen bij de rechters aanklaagde. De andere twee hebben wel fraude gepleegd, maar krijgen forse strafvermindering omdat De Graaff veel te lang heeft gedaan over het onderzoek tegen hen.

Het is niet de eerste keer dat Amsterdamse rechters De Graaff onder uit de zak geven. In juni liep de beursfraudezaak Operatie Clickfonds, het levenswerk van de officier, grotendeels stuk op een vernietigend vonnis van de Clickfonds-kamer. Met zijn 'slordige en zeer onzorgvuldige' vervolging beschadigde De Graaff onnodig de verdachten, en zelfs 'de strafrechtspleging in het algemeen'.

Het was wel de laatste keer. Na de nederlaag in juni was De Graaff als fraude-officier niet meer te handhaven. Het 'diamantvonnis' onderstreept dat nog eens. Na veel vijven en zessen wordt De Graaff binnenkort rechter in Haarlem. Het is een roemloos einde aan een loopbaan die veelbelovend begon.

In de zomer van 1996 liet de pas aangestelde fraude-officier twee prominente ondernemers oppakken op verdenking van handel met voorkennis. De financiële wereld reageerde geschokt: dit was nog nooit vertoond in Nederland. Beide managers gaan later vrijuit, maar de toon is gezet. Henk de Graaff toont weinig ontzag voor ondernemers in krijtstreep. Hij gebruikt de machtsmiddelen die hem ter beschikking staan.

In het voorjaar van 1997 boekt hij succes in de Weweler-zaak: een veroordeling wegens handel met voorkennis op grond van indirect bewijs. Het is een uniek vonnis dat niet wordt aangevochten. Maar een jaar later blijkt hoe stug de materie is. In de BolsWessanen-zaak worden alle verdachten vrijgesproken, ook in hoger beroep.

Een tegenvaller voor De Graaff, al ziet hij dat zelf anders. Zijn redenering: het gaat niet om veroordelingen, maar om handel met voorkennis juridisch helder te krijgen. En dus werkt hij noest verder. Advocaten die zich beklagen over de slechte bereikbaarheid van de officier, krijgen de tip om op werkdagen te bellen tussen zeven en acht uur 's ochtends. Dan zit hij steevast achter zijn bureau.

Begin 1997 wordt het nog drukker. De Graaff krijgt de diamantfraudezaak op zijn bord, en in april het pièce de résistance van zijn carrière: Operatie Clickfonds. Na een huiszoeking op Beursplein 5 en de arrestatie van een aantal prominente effectenhandelaren lijkt De Graaff de zaak van zijn leven in handen te hebben.

Door verdenkingen als witwassen van criminele gelden, handel met voorkennis en omvangrijke belastingfraude leidt de zaak tot grote beroering, zowel binnen de beurswereld als daarbuiten. Het Openbaar Ministerie zoekt in die tijd bewust de publiciteit. De Graaff geniet dan nog de volle steun van zijn baas Hans Vrakking en persofficier Jeroen Steenbrink. Het Amsterdamse parket zet financiële integriteit prominent op de agenda. En dat is, vinden velen nu nog steeds, een grote verdienste geweest van Henk de Graaff.

Maar na een geslaagd begin loopt de zaak spaak. De Graaff verzuipt in het almaar uitdijende dossier. Hij staat er lange tijd alleen voor: pas als het al te laat is, regelt hoofdofficier Vrakking personele versterking. De gevolgen zijn rampzalig. De Graaff maakt grove fouten in cruciale rechtshulpverzoeken aan Zwitserland, die pas op de rechtszitting via de pers naar buiten komen.

Vooral die fouten leiden tot het keiharde oordeel van de Clickfonds-rechters in juni van dit jaar. Hoofdverdachte Han Vermeulen en zijn mededirecteuren van effectenkantoor Leemhuis & Van Loon worden alleen veroordeeld voor een klein belastingdelict.

Voor De Graaff betekent dit vonnis einde oefening. Met zijn oude argument - het gaat niet om de veroordelingen, maar om de juridische normen - komt hij niet meer weg. Dit soort grote zaken moet je winnen, luidt de simpele verklaring in justitiële kringen.

Met de veroordeling in de diamantfraudezaak, de grootste bankfraude uit de Nederlandse geschiedenis, scoort De Graaff nog een plusje, maar dat verandert het eindoordeel over deze fraude-officier nauwelijks.

Na zes jaar strijd tegen handel met voorkennis is er eigenlijk nog steeds weinig duidelijkheid over wat mag en, vooral, wat niet mag. De Graaff heeft financiële integriteit op de kaart gezet. 'En dat is winst', vindt strafrechtadvocaat M. Wladimiroff. Zijn kantoorgenoot D. Schreuders oordeelt echter dat voorkennis als delict mistig is gebleven. 'Indirect bewijs speelt in dit soort zaken een belangrijke rol', stelt hij. 'Maar de cruciale vraag wat de minimale voorwaarden zijn voor een veroordeling, hangt nog steeds in de lucht.'

Dat is vervelend voor verdachten én voor de opsporing. Justitie en politie beschikken nog steeds niet over een helder kader waaraan zaken moeten voldoen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.