Falen OM rond moord Borst staat niet op zichzelf

De moord op D66-politica Els Borst en op de zus van verdachte Bart van U. leggen op een pijnlijke manier bloot waar het Openbaar Ministerie tekortschiet. Van veel veroordeelde criminelen, zoals Van U., wordt geen dna-materiaal afgenomen. Daarnaast worden gevangenisstraffen dikwijls niet uitgezeten. Het Openbaar Ministerie belooft een kentering en 'maximale scherpte'.

Minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie) heeft namens het kabinet zijn excuses aangeboden. Beeld anp

Herman Bolhaar, de baas van het Openbaar Ministerie, verontschuldigt zich donderdag tegenover de nabestaanden. 'Als het bevel tot gevangenneming was uitgevoerd, dan had Van U. nog gevangen op het moment dat Borst werd vermoord', erkent hij. 'En als er dna was afgenomen, dan zou hij hebben vastgezeten op de dag dat zijn zus werd omgebracht.'

Ook van de kant van het kabinet zijn er excuses. Om te laten zien dat het menens is, zijn er onmiddellijk nieuwe regels aangekondigd.

Voortaan moet er direct nadat een verdachte wordt opgepakt dna-materiaal worden afgenomen. Minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie) kondigt aan dat hij een wetsvoorstel laat maken. De VVD'er laat onderzoeken of de privacy van de verdachten wordt aangetast, maar benadrukt dat 'het belang van de maatschappij bij het voorkomen van ernstige misdrijven het uitgangspunt is.' Nu mag pas dna-materiaal worden afgenomen na veroordeling door de rechter. Het komt regelmatig voor dat de veroordeelde zich eraan onttrekt: van maar 70 procent belandt het dna in de databank.

Beeld epa
Beeld anp

Dna

Nu mag pas dna-materiaal worden afgenomen na veroordeling door de rechter. Het komt regelmatig voor dat de veroordeelde zich eraan onttrekt: van maar 70 procent belandt het dna in de databank.

Ook het dna-profiel van Bart van U. ontbreekt in de verzameling van justitie. Hij werd nooit opgeroepen om celmateriaal af te staan. Het Openbaar Ministerie verzuimde een 'vinkje' op de goede plaats in het systeem te zetten. Toen de fout werd ontdekt, vond men het al te lang geleden om hem alsnog op te roepen. Van U. is evenmin de enige die na een veroordeling zijn gevangenisstraf niet uitzit.

Criminelen die hun straf ontlopen zijn een terugkerend thema in de Tweede Kamer. Een jaar geleden nog moesten de bewindslieden op Veiligheid en Justitie bekennen dat ruim 12 duizend wetsovertreders niet in de gevangenis zaten terwijl dat wel zou moeten.

Het kabinet kwam ook al met een oplossing: de minister van Veiligheid moet voortaan verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van vonnissen. Er is een wet in de maak die binnenkort in de Tweede Kamer wordt behandeld.

In die groep van 12 duizend verdwenen verdachten bevond zich nog niet eens Van U. Die ontbrak in zijn geheel in het opsporingsregister van de politie. Ook dat kwam door een fout van het OM. De verdachte was aan het werk op zee. Het OM had een internationale signalering moeten doen uitgaan, zodat hij kon worden gearresteerd als hij voet aan land zette.

Els Borst. Beeld anp

Excuses

Een laatste maatschappelijk probleem dat aan de oppervlakte komt in de zaak-Van U. is de omgang met verwarde personen - een eufemisme voor mensen die psychisch ziek zijn. De oppositie in de Tweede Kamer, psychologen en de politie zeggen dat dit alles te maken heeft met de bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg. Minister Edith Schippers (Volksgezondheid, VVD) ontkent dit, maar heeft wel een plan van aanpak aangekondigd.

Volgens minister Van der Steur krijgt het OM een sleutelrol bij de gedwongen opname van verwarde personen. In de wet wordt vastgelegd dat in elke gemeente OM en GGZ verplicht moeten samenwerken. Van der Steur: 'Van U. was een verwarde, angstige man, die weigerde zich te laten opnemen. Minister Schippers en ik gaan met kracht door om dat probleem aan te pakken.'

De topman van het Openbaar Ministerie, Herman Bolhaar, biedt zijn excuses aan. Beeld anp
Beeld epa

Pieter Baan Centrum

Van U. heeft de moord op zijn zus bekend, maar zwijgt over zijn betrokkenheid bij de moord op Els Borst. Het is nog niet zeker of van U. wordt vervolgd in de zaak Borst, liet het OM eerder weten. De Onderzoekscommissie spreekt zich in het rapport niet uit over de mogelijke betrokkenheid van van U. bij de dood van Els Borst en zijn zus.

Sinds begin deze april wordt Van U. onderzocht in het Pieter Baan Centrum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden