Falen Cyprus-overleg zal Denktash verder in armen Turkije drijven

De twee Cypriotische tegenstrevers, Rauf Denktash en Glafkos Klerides zijn begonnen aan een tweede ronde van directe gesprekken over het eiland....

Even schieten de ogen van Rauf Denktash vuur. De president van de Turkse Republiek van Noord-Cyprus, die even tevoren als charmante gastheer kond heeft gedaan van de uitstekende gezondheidstoestand waarin zijn parkieten verkeren, wordt nijdig. De vraag luidde of hij geen dwingender zaken heeft te doen dan oude koeien uit de sloot halen met de Grieks-Cypriotische president Klerides.

'Ik moest het initiatief nemen tot deze gesprekken omdat sommige EU-diplomaten onverantwoordelijke uitspraken doen over de toetreding van Grieks-Cyprus tot de Unie. Dat er op de weg naar Brussel geen enkel probleem meer te vinden is, dat Turkije niets meer kan doen aan het lidmaatschap.'

Denktash, gestoken in maatpak en makkelijke instappers, heeft het moeilijk. Hij kampt met gezondheidsproblemen waardoor hij binnen afzienbare tijd een hartoperatie moet ondergaan. Vorige week liet hij weten dat hij zeker tien kilo moet afvallen, maar dat hij na weken kuren nauwelijks een kilo was kwijtgeraakt.

Maar hij heeft ook grote politieke zorgen. Want Turkije kan inderdaad weinig of niets doen aan de onstuitbare opmars van Cyprus naar Brussel, ofschoon Denktash indachtig het Verdrag van Zurich uit 1960 verklaart dat Cyprus zonder permissie van Grieken, Turken en Britten geen lid kan worden van welke supranationale organisatie dan ook.

Het gaat slecht met zijn minirepubliekje. Jong talent vertrekt wegens de uitzichtloosheid massaal naar het buitenland. De enige tak van de economie die groeit en bloeit is de illegaliteit, die mede is veroorzaakt door de internationale boycot waaronder Noord-Cyprus zucht. Daardoor hebben allerlei types kans gezien zich te storten op suspecte handeltjes als merkpiraterij en smokkel van alles wat Onze-Lieve-Heer verboden heeft.

Denktash zegt dat zijn volk is geofferd aan de 'Helleense overwinning'. Griekenland heeft het met chantage voor elkaar gekregen dat Cyprus EU-lid zal worden zonder dat een oplossing is gevonden voor de deling. Athene dreigde anders een verdere uitbreiding van de EU naar het oosten met zijn veto te treffen. Denktash heeft daar een punt, dat wordt ook toegegeven door Grieks-Cypriotische en Europese diplomaten, maar dat helpt hem niet.

Hij heeft wel laten blijken dat er wat ruimte zit in zijn opstelling. Zijn oorspronkelijke idee van twee gelijkwaardige staten ('een soort Verenigde Staten van Cyprus') met een heel zwakke centrale regering heeft hij iets versoepeld. 'Ik sta een structuur voor van twee soevereine staten onder een centrale regering. Die moet zich bezighouden met defensie, buitenlandse zaken en financiën.'

De partijen praten over de machtsverdeling in een nieuwe staat, de territoriale verdeling - de Turks-Cyprioten hebben 37 procent van het eiland in handen - en de terugkeer van de vluchtelingen. Duidelijk is wel dat er twee etnische landsdelen komen. Denktash: 'Wij willen territorium, geen gebieden.' Want daar kan aan worden gemorreld, vreest hij.

Wat als de besprekingen tussen hem en Klerides weer mislukken? Denktash zucht: 'Dan zullen we weer meer op Turkije moeten vertrouwen. De VN-troepen moeten dan allemaal terug in de bufferzone en we zullen alle contacten met de Grieks-Cyprioten verbreken.' Want vertrouwen doet hij ze voor geen meter: 'Not an inch.'

Een paar straten verderop in Lefkosa - zoals de Turken het noordelijk deel van Nicosia noemen - huist het parlement. Daar toont oud-minister van Binnenlandse Zaken en vice-premier Mustafa Akinci zich 'een voorzichtige realist' als hij het heeft over een oplossing voor Cyprus. Akinci werd vorige jaar tot aftreden gedwongen nadat hij zich kritisch had uitgelaten over de Turkse invloed op Noord-Cyprus.

Hij vond het onverteerbaar dat politie en brandweer onder het Turkse militaire gezag vielen en niet onder de burgerautoriteiten. Dat kostte hem zijn baan, onder Turkse militaire druk. Nu is hij gewoon parlementslid, maar zijn partij deed het bij de laatste verkiezingen niet best. Toch wordt deze oud-burgemeester van Lefkosa door velen (ook in het buitenland) gezien als iemand die een belangrijke rol kan spelen in een post-Denktash tijdperk.

Akinci vindt dat zijn land zich heeft uitgeleverd aan Turkije: 'We hebben geen eigen munt, of een eigen centrale bank. Denktash, de Turkse militairen en de Turkse ambassadeur vormen hier een eenheid.' Hij ziet als enige kans voor Noord-Cyprus een vérgaande economische hervorming, democratisering en bovenal een oplossing voor het delingsprobleem.

Dat hangt zeer af van Ankara: 'Turkije heeft twee gezichten. Een pro-Europees gezicht dat wil democratiseren, zoekt naar een verdere toenadering met Griekenland en dat streeft naar een oplossing voor Cyprus. En dan heb je nog de hardliners die zeggen dat Turkije nooit lid zal worden van de EU; dat de Unie slechts lippendienst bewijst aan de Turkse kandidatuur en die vinden dat het Cypriotische probleem is opgelost met de Turkse inval in '74', zegt Akinci.

'Alles hangt met alles samen in deze kwestie, misschien is de meest logische stap om Turkije en Noord-Cyprus tegelijk kandidaat te laten worden. Maar dan moet je de Turken wel een datum geven waarop de toelatingsgesprekken kunnen beginnen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden