Fakir met flair

Zeven romans werden afgewezen. Met 'De wonderbaarlijke reis van de fakir...' kwam voor politieman Romain Puértolas eindelijk het succes. Hoe flikte hij dat?

Dit is het onwaarschijnlijke verhaal van Romain Puértolas, een vriendelijke Frans-Spaanse politie-inspecteur wiens aanstekelijk optimistische roman met de schitterende titel De wonderbaarlijke reis van de fakir die vastzat in een Ikea-kast tot zijn grote verbazing werd uitgegeven in Frankrijk en zo tot de verbeelding sprak dat uitgevers in 35 andere landen, waaronder Nederland, niet wisten hoe snel ze de rechten moesten kopen.


De auteur, in gebroken Nederlands: 'Wonderbaarliek.'


Zijn verhaal is bijna even verrassend als dat van Ajatashatru Lavash Patel, een fakir uit Rajasthan die vanuit India naar Parijs reist om een spijkerbed te kopen. In de vestiging Paris Sud Thiais komt hij vast te zitten in een kledingkast van IKEA. Te midden van illegale migranten en achtervolgd door een woedende taxichauffeur, een zigeuner, komt de fakir in Folkestone, Barcelona, Rome en Tripoli terecht - wonderbaarlijk, het woord viel al. 'Een roman om aan jezelf te ontsnappen' wilde Puértolas schrijven. Dat is gelukt.


Voor zijn doorbraak had Puértolas (38) zeven romans tevergeefs aangeboden aan uitgevers, plus honderden verhalen. 'Het frustreerde me niet. Ik was gelukkig en dacht altijd dat ik een van die miljoenen mensen was van wie de verhalen nooit worden uitgegeven. Ik schreef omdat ik het nodig had, niet om te worden uitgegeven. En toen kwam de fakir.'


Wat Puértolas niet voor elkaar leek te krijgen, lukte hem met behulp van de fakir, een goedmoedige bedrieger die transformeert in een schrijver die het beste met de mensen voor heeft en trouwt met de aantrekkelijke Parisienne Marie.


Op een avond in 2012 trof Puértolas na zijn werk voor de zoveelste keer een van zijn eigen manuscripten aan in zijn brievenbus.


De gebruikelijke afwijzing van een uitgever ontbrak ditmaal. In plaats daarvan bevatte het pakketje een handgeschreven briefje - Puértolas vertelt het gedetailleerd - van Dominique Gaultier, directeur en redacteur van uitgeverij Le Dilettante. Gaultier schreef dat hij met hem wilde praten en dat het manuscript ver uitstak boven de drieduizend manuscripten die hem jaarlijks werden toegezonden. Buitengewoon, noemde hij het.


Puértolas: 'Het was alsof er een piano uit de lucht viel.'


Op advies van Gaultier verwerkte Puértolas meer anekdotes over illegale migratie in het manuscript. De uitgever besloot het pas een jaar later uit te geven, in september, aan het begin van de rentrée littéraire, zoals in Frankrijk de drie maanden heten waarin de meeste boeken verschijnen. 'Een jaar, dacht ik. Mijn God!'


Weer viel een piano uit de lucht. Nog voordat De wonderbaarlijke reis van de fakir die vastzat in een Ikea-kast in Frankrijk op de markt kwam, waren de filmrechten verhandeld en de rechten aan dertig landen verkocht. Nooit eerder trok een debutant in Frankrijk zo veel buitenlandse belangstelling.


Nog steeds is het in Frankrijk een van de best verkochte boeken. Fakirmania schreef Le Monde, naar aanleiding van een even geestige als kleurrijke satire waarin een fakir vast komt te zitten in een kledingkast en het ene na het andere doldwaze avontuur beleeft.


Nog zoiets verbazingwekkends: Puértolas schreef het boek staande in de Parijse metro terwijl hij op weg was naar zijn werk of terugkeerde naar huis. Hij schreef op zijn telefoon, een forse Samsung, 's ochtends een uur en 's avonds een uur. 'Ik mailde de tekst steeds naar mezelf en dan keek ik er nog eens rustig naar. Ik hoefde er niet veel aan te veranderen.'


Hij schrijft bijna dwangmatig. 'De hele dag door en 's avonds ook. Ik schrijf op papiertjes, Post-its, zakdoekjes, kaartjes. En dat doe ik al mijn hele leven.'


Hij schrijft omdat hij het nodig heeft. 'Ik moet het doen om een ander bestaan te kunnen leiden, een ander leven. Als ik lees wat ik heb geschreven, kom ik in een andere wereld terecht, een wereld van fantasieën. Dat maakt me gelukkig. Maar ik moet het dus wel eerst zelf opschrijven.'


Puértolas is een politie-inspecteur met groot verlof. Bij de Franse politie hield hij zich bezig met illegale migratie en joeg hij van achter een bureau op criminele organisaties die mensen smokkelen. Eerder werkte hij als vluchtcoördinator op het vliegveld van Barcelona.


Een van zijn opa's is Spaans, net zoals zijn vrouw. Hij werd geboren in Montpellier, maar het had ook ergens anders kunnen zijn. Met zijn moeder, een beroepsmilitair, verhuisde hij talloze malen. Nauwgezet houdt hij de stand bij: in totaal is hij dertig keer verhuisd. 'Geen gek gemiddelde voor een man van 38.'


Behalve in Spanje en Frankrijk woonde hij in Engeland. De 31ste verhuizing is aanstaande. Met zijn gezin gaat Puértolas in Málaga wonen. 'Mijn vrouw heeft de zon nodig en ik kan overal leven. Ik heb het talent om snel de taal te leren en snel te integreren. Ik ben als een kameleon.'


De vertaling van zijn boek in het Spaans nam hij zelf voor zijn rekening. Nog een aardig detail: op YouTube staan filmpjes van 'Trickbuster TV' waarin Puértolas als 'anti-magiër' onthult van welke trucs illusionisten, goochelaars of fakirs zich bedienen.


Tal van facetten uit zijn eigen leven verwerkte hij in De wonderbaarlijke reis van de fakir die vastzat in een Ikea-kast. De fakir treedt in de voetsporen vanPuértolas. 'Alleen Tripoli, daar ben ik nooit geweest. Maar als politieman las ik elke dag de rapporten die ter plekke werden gemaakt. Het was dan net alsof ik daar was.' Zelf is hij ook zichtbaar in het boek, vindt hij. 'Je kunt iets van mij zien in de avonturen en de snelheid van de gebeurtenissen. Het is een beetje mijn eigen leven.'


Een prominente rol in het boek spelen de Afrikaanse illegalen uit Zuid-Soedan die keer op keer proberen Engeland binnen te komen. Tevergeefs. Puértolas schrijft vol mededogen over hen. Zijn boek is geen aanklacht, zegt hij, maar slechts een observatie.


'Ik beschuldig niemand en ik klaag niemand aan. Ik ben Fransman en heb veel geluk gehad. Ik kan overal in de wereld heen waar ik wil. Ik heb een paspoort en ik krijg visa als dat moet. Maar als ik in Soedan was geboren, of in Eritrea of ergens anders in Afrika, zou dat niet kunnen. Dan had ik geen toerist kunnen zijn, vanwege de grenzen.'


Onrechtvaardig, noemt hij dat, en oneerlijk. 'Wat die mensen voelen, voelen wij nooit. Nee, u komt het land niet binnen, we willen hier geen Nederlanders. Die vijandigheid voelen wij niet. Afrikanen wel, elke keer als ze een grens willen oversteken, terwijl het volkomen normaal is dat ze naar een rijk land willen om daar te gaan werken. Wij zouden hetzelfde doen. Wie in de duisternis zit, wil naar het licht.'


Puértolas verkiest ironie en humor - en absurdisme - boven een beschrijving van de onbarmhartige werkelijkheid. Hij heeft gekozen voor wat hij het 'menselijk standpunt' noemt; voor mededogen, tolerantie en optimisme.


'Ik heb het boek niet geschreven als politieman en niet als Fransman, maar als mens. Niemand krijgt een label. Huidskleur, cultuur, opleiding, het zijn allemaal bijkomstigheden.


'Daarom is het een universele boodschap geworden. En daarom kunnen mensen in Turkije, Amerika, Korea en IJsland zich met het verhaal identificeren. We zijn allemaal mensen.'


Aarzelend: 'Dat is het geheim van het boek, geloof ik.'


Later: 'De combinatie van een dramatisch onderwerp, maar niet verteld op een dramatische toon, dat contrast spreekt mensen aan. Ik had kunnen huilen, kunnen schrijven dat het allemaal dramatisch is, maar dat wilde ik niet. Ik wilde het anders doen, op een nieuwe manier.'


Uit zijn fascinatie voor magie en goocheltrucs werd de fakir geboren: Ajatashatru Lavash Patel uit Rajasthan. 'Ik hou van die wereld, het is fascinerend. De fakir is een aantrekkelijke figuur in oriëntaalse films en boeken, met zijn tulband en zijn jurk en de slang die beweegt op de bewegingen van zijn fluit. Het is fantastisch.'


Puértolas maakte van hem een goed mens, een artiest die pikt en bedriegt, maar toch onschuldig is. 'Hij is een meester van de manipulatie, maar tegelijkertijd is hij blanco, een maagd. Hij komt naar Europa en hij weet niks. Hij kent de regels niet, hij is een kind in een wereld van volwassenen.'


IKEA, dat is misschien wel de leukste vondst. Vanwege het contrast met de fakir koos hij voor het Zweedse woonwarenhuis.'Nee, het speelt geen rol dat IKEA een internationaal symbool is. Ik hou van contrasten. Aan de ene kant zien we een fakir, een typische, klassieke figuur uit oriëntaalse verhalen en aan de andere kant een IKEA-kast, iets eigentijds, iets van nu.'


Romain Puértolas lacht. 'En je verwacht het ook niet, een fakir die vast komt te zitten in een IKEA-kast.'


IKEA


De wonderbaarlijke reis van de fakir die vastzat in een Ikea-kast was in Frankrijk al maandenlang op de markt toen het Zweedse meubelwarenhuis bij de uitgever bezwaar maakte tegen de titel. En het bedrijfslogo moest van het omslag. De titel bleef gehandhaafd, de tweede eis werd ingewilligd. In de Nederlandse editie is de volgende tekst opgenomen: 'Er bestaat geen verband tussen (de auteur van) het boek en (de ondernemingen behorend tot) de Ikea-groep; de inhoud is niet door Ikea geautoriseerd. Uitsluitend de auteur is verantwoordelijk voor de inhoud van het boek en in geen geval de onderneming Ikea.'


Romain Puértolas: De wonderbaarlijke reis van de fakir die vastzat in een Ikea-kast. De Bezige Bij, 18,90 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden