Interview Marian Kaljouw

Faillissement Slotervaartziekenhuis overviel toezichthouder zorg: ‘Het was niet goed, maar het kon niet anders’

De inboedel van het MC Slotervaart werd begin dit jaar geveild. Het faillissement van het het ziekenhuis heeft de Nederlandse Zorgautoriteit verrast. Beeld ANP

Een jaar geleden begon in slowmotion de onttakeling van het Slotervaart- en IJsselmeerziekenhuis. Hoewel in juli al berichten verschenen over financiële problemen, kwam het faillissement eind oktober als een verrassing. Ook voor de voorzitter van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) Marian Kaljouw. De toezichthouder kijkt terug en blikt vooruit.

Eigenlijk, zegt Kaljouw (62), was er vorige zomer niets nieuws aan de hand bij het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis en het IJsselmeerziekenhuis in Lelystad. Er waren al jaren financiële problemen, onder verschillende bestuurders die al dan niet in opspraak raakten. ‘Dat het tot een faillissement kwam, was op zich niet zo verrassend. Wel de manier waarop. Dat ging erg snel en abrupt.’

‘Dat kwam doordat er vooral in Amsterdam veel zzp’ers bij het ziekenhuis werkten, in allerlei functies. Toen uitstel van betaling werd aangevraagd, zijn die van de ene op de andere dag vertrokken, omdat ze dan niet meer betaald zouden worden. Daardoor kon het ziekenhuis niet meer functioneren. Dat hebben we onderschat. Dat hebben we niet goed gezien. De manier waarop het ging, de snelheid – het was niet goed, maar het kon niet anders. En omdat het Slotervaart overhaast sloot, moest ook het IJsselmeerziekenhuis meteen dicht, het was één bedrijf.’

Er lopen nu vier onderzoeken naar de gang van zaken. Is dat een werkgelegenheidsproject?

‘Zo is dat niet bedoeld. Maar de curator, die het faillissement afwikkelt, moet altijd onderzoek doen. Daarnaast deden wij samen met de Inspectie al een onderzoek naar de bedrijfsstructuur van de MC Groep, de eigenaar van de twee ziekenhuizen. Of daar geen rare dingen gebeurden. De Onderzoeksraad voor Veiligheid doet onderzoek en het ministerie van Volksgezondheid heeft een commissie ingesteld. Ja, er zit wat overlap tussen de onderzoeken. Misschien is het zinnig de uitkomsten dit najaar tegelijk te publiceren.’

Marian Kaljouw, voorzitter van de NZa, over het faillissement van het Slotervaart en IJsselmeerziekenhuis: ‘Het was niet goed, maar het kon niet anders.’

Was dit eens maar nooit weer?

‘De manier waarop dit ging wel. Hoop ik. Maar er zijn vaker ziekenhuizen failliet gegaan. Vaak in stilte. In 1992 ging Berg en Bosch in Bilthoven net voor de Kerst failliet. De patiënten werden keurig in omliggende ziekenhuizen ondergebracht, de mensen die er werkten konden elders aan de slag. Er heeft geen haan naar gekraaid, zelfs het plaatselijke sufferdje heeft er geen woord aan gewijd. Als het dan toch gebeurt, dan zo.

‘Er is al een trend dat er minder ziekenhuizen zijn. Niet alle ziekenhuizen hebben alle specialismen in huis. Het streven is om de zorg dicht in de buurt te brengen, dichtbij de patiënt. Daarvoor moeten de huisartsen, de wijkverpleging en medisch-specialisten in de regio gaan samenwerken.’

Is het cynisch gezien een zegen dat in Flevoland een gevestigd belang, het ziekenhuis, is weggevallen waardoor makkelijker een proefpolder ontstaat voor ‘zorg dichtbij’ ?

‘Het is erg jammer dat het is gebeurd. Dat was niet leuk voor de mensen die er werkten, niet voor de patiënten. Dat is geen flauwekul. Maar het geeft ook de kans om dingen te doen die nodig zijn. In Flevoland brengt een kwartiermaker nu in beeld hoe de zorg daar georganiseerd kan worden. Ook in Amsterdam-Noord en in Drenthe wordt aan een nieuwe inrichting van de zorg gewerkt.’

Toch wringt het, want het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) schrijft dat er steeds meer ‘gevoelige ziekenhuizen’ komen – ziekenhuizen die cruciaal zijn omdat spoedeisende zorg en verloskunde anders niet binnen 45 minuten met de ambulance bereikbaar zijn. Dat geldt nu al voor 14 van de 85 ziekenhuizen. Zijn dat systeemziekenhuizen die moeten blijven bestaan?

‘De spoedeisende zorg en de acute verloskunde zijn functies die geborgd moeten zijn, niet per se hele ziekenhuizen.’

Maar je kunt die twee ‘functies’ toch niet los in een weiland zetten? 

‘Dat kan zeker niet, maar we moeten kijken hoe we het organiseren in een regio. Kijk naar de acute GGZ, de geestelijke gezondheidszorg. Niet iedere instelling hoeft daarvoor 24 uur per dag, zeven dagen per week, een crisisteam klaar te hebben staan. Dat kan verdeeld worden. Zo kan dat ook met ziekenhuizen.’

Om de spoedeisende zorg en acute verloskunde binnen 45 minuten voor alle Nederlanders bereikbaar te houden, komen er steeds meer ambulanceposten die 24 uur per dag, zeven dagen per week startklaar zijn. Is dat efficiënt?

‘Nou, die mensen zitten niet de hele dag te niksen. Misschien kan het efficiënter, maar echt, ze rijden heel vaak uit. Ambulances zijn eigenlijk rijdende ziekenhuizen. Maar in zijn algemeenheid zijn er personeelstekorten en die gaan niet verdwijnen. Zorg dichtbij is ook een kans om tot taakherschikking te komen. In Zeeland is bijvoorbeeld een tekort aan huisartsen. Multidisciplinaire teams met verpleegkundig specialisten kunnen een oplossing zijn. In Engeland wordt daar al jaren met succes mee gewerkt.’

Lege gangen in het MC Slotervaart. Doordat het Slotervaartziekenhuis overhaast sloot, moest ook het IJsselmeerziekenhuis dicht, het was één bedrijf. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het klinkt zo mooi; zorg dichtbij huis. Minister Bruins (Medische Zorg) heeft daar een reeks akkoorden over gesloten. Met medisch specialisten heeft hij afgesproken dat de kosten vanaf 2022 niet meer stijgen. Is dat haalbaar?

‘Het lijkt me niet realistisch, maar het is een nobel streven. Want als er niets gebeurt, stijgen de totale zorguitgaven van bijna 100 miljard euro naar 170 miljard over twintig jaar, in 2040. Dat is echt niet te dragen voor onze kinderen en kleinkinderen.’

Maar dan is veel overleg nodig tussen allerlei zorgverleners. Worden die overdrachten geen tijdrovende administratieve rompslomp?

‘Dat dreigt een groot probleem te worden. Kijk naar de academische ziekenhuizen: daar worden twee computersystemen gebruikt. De algemene ziekenhuizen hebben weer eigen systemen, de GGZ heeft een ander systeem en de ouderenzorg weer wat anders. Als je er een zooitje van wil maken dan is dat goed gelukt. Nu wordt gewerkt aan een systeem waarin de patiënt zijn gegevens beheert en beschikbaar stelt.’

LEES VERDER

Slotervaartziekenhuis op de veiling: complete operatiekamers gaan in de verkoop
Van hartmonitor tot botvijl, van blaasscanner tot infuuspomp: echt alles moet weg. De inboedel van het failliete Slotervaart Ziekenhuis in Amsterdam gaat vanaf deze week online in de uitverkoop. Duizenden kavels zullen in acht etappes onder de hamer komen.

Failliet Slotervaartziekenhuis vooralsnog niet in zee met gemeente Amsterdam
Het plan van de gemeente Amsterdam om het failliete Slotervaartziekenhuis over te nemen lijkt vooralsnog niet te slagen. Volgens Marc van Zanten – een van de curatoren die de verkoop namens de schuldeisers regelt – was het bod van de gemeente te laag. 

Laat ziekenhuizen geen winst uitkeren aan investeerders maar alleen handelen in het belang van de patiënt
Winstuitkering staat haaks op de verwachting dat zorgverleners alleen handelen in het belang van de patiënt. Dat betogen hoogleraar Martin Buijsen, internist-oncoloog Marcel Soesan en SP-Kamerlid Maarten Hijink.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden