Factcheck: Is Oekraïneverdrag na Ruttes inlegvel 'heel ander verdrag' geworden?

De Volkskrant checkt in aanloop naar de verkiezingen op 15 maart politieke uitspraken op waarheidsgehalte. Vandaag: is het Oekraïneverdrag na Ruttes 'inlegvelletje' een heel ander verdrag geworden, zoals Alexander Pechtold beweert?

Premier Rutte tijdens een persconferentie vorig jaar december in Brussel, waar EU-landen spraken over het associatieverdrag met Oekraïne en het befaamde 'inlegvelletje' Beeld anp

Het Oekraïnereferendum is een hoofdpijndossier voor veel politici die voorstander zijn van de directe democratie. D66, in principe voorstander van referenda, wil ondanks het 'nee' nu toch vóór het omstreden associatieverdrag gaan stemmen. Hoe zit dat, vroeg de Volkskrant in het lijsttrekkersinterview met Alexander Pechtold. 'Er zijn behoorlijke aanpassingen gemaakt', antwoordde de D66-voorman, doelend op 'het inlegvelletje' van Rutte. 'Het is een heel ander verdrag geworden waarin het nee vertaald is.'

'Dit is een bizarre uitspraak van Pechtold', reageerde CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt op Twitter. 'Zelfs de regering geeft toe dat inlegvel niets aan tekst Oekraïneverdrag wijzigt.' En, zich tot Pechtold zelf richtend: 'Is het je bekend dat Oekraïne het inlegvelletje niet getekend heeft en ook niet officieel aanvaard heeft?' Het was Omtzigt die de Volkskrant benaderde voor een factcheck, waar we wel wat in zagen.

Interpretatie

Eerst over het 'inlegvelletje' van Rutte, volgens Pechtold een term van 'een stel rabiate populisten'- de term wordt vooral laatdunkend gebruikt door tegenstanders van het verdrag, die het weinig om het lijf vinden hebben. Het gaat in werkelijkheid om een juridisch bindende verklaring, ondertekend door alle EU-regeringsleiders, die met een zestal punten de zorgen van tegenstanders moet wegnemen.

Zo staat er duidelijk in verwoord dat het associatieverdrag Oekraïne niet de status van kandidaat-EU-lid verleent en het EU-landen niet verplicht om Oekraïne militaire hulp te verlenen of extra financiële steun te geven. Ook wordt vermeld dat het verdrag Oekraïense burgers niet het recht geeft om te werken in de EU of zich er zomaar te vestigen. En het Oost-Europese land moet zich toeleggen op de bestrijding van corruptie en criminaliteit. Al die punten bij elkaar zijn volgens Pechtold de 'vertaling van het nee'.

Maar is het daarmee ook 'een heel ander verdrag'? Dat valt zeker te betwisten: aan het associatieverdrag zelf is inderdaad geen letter tekst veranderd, zoals Omtzigt opmerkt. Nou was dat ook nooit Ruttes intentie. De punten die in de verklaring worden genoemd stonden zelfs helemaal niet in het verdrag. Wat hij wel wilde is de interpretatie ervan en toekomstige ontwikkelingen beïnvloeden. Het zogenaamde inlegvelletje is bedoeld om de uitleg van het verdrag zoveel mogelijk dicht te timmeren.

Dat Oekraïne de verklaring niet heeft getekend of officieel erkend is ook waar. Maar daarbij kun je je afvragen of dat veel uitmaakt. Het is een eenzijdige verklaring van de Europese Raad, alleen de leiders van de 28 EU-landen hoefden een krabbel te zetten. Het moge duidelijk zijn dat Oekraïne hier niet toe behoort.

Maar die 28 landen zijn wel degenen die moeten besluiten over eventuele toekomstige ontwikkelingen, zoals het EU-lidmaatschap. En niet Oekraïne. Buitenlandredacteur Bert Lanting schreef eerder in de Volkskrant dat de Oekraïense regering dan ook niets moet hebben van de door Nederland geëiste verklaring, omdat zij het verdrag wel graag had gezien als informele opmaat voor lidmaatschap. Ook veel Oost-Europese landen zaten er om die reden niet op te wachten, omdat zij in de toekomst Oekraïne wel tot de EU toe zien treden.

De vraag is alleen wat precies het effect zal zijn van die verklaring. Het legt weliswaar vast hoe het verdrag bedoeld is, en vooral ook wat er niet wordt bedoeld, maar het steekt nergens een stokje voor. Helder is nu dat Oekraïne geen rechten voor kandidaat-lidmaatschap kan ontlenen aan het verdrag, maar met de aanvullende verklaring is de Oekraïense toekomstdroom zich ooit EU-land te mogen noemen niet volledig getorpedeerd. Het verdrag verplicht ook niet tot extra financiële steun, maar uitgesloten wordt dit ook niet.

Conclusie

Omtzigt heeft zuiver gezien gelijk: aan de tekst van het verdrag is door de aanvullende verklaring inderdaad niets veranderd en Oekraïne heeft de verklaring niet ondertekend of officieel erkend.

Nu wil dat niet zeggen dat de aanvullende verklaring helemaal niks voorstelt. Die verduidelijkt hoe je het verdrag wel en niet moet lezen. Dat kan wel degelijk een rol gaan spelen in toekomstige discussies over Oekraïne, maar niemand kan voorspellen hoe die af zullen lopen. En de verklaring blokkeert niks, in theorie is alles nog mogelijk, zelfs een toekomstig Oekraïens EU-lidmaatschap - het verwijt van de tegenstanders. Pechtolds uitspraak dat er nu een 'heel ander verdrag' ligt, is dan ook wel erg stellig uitgedrukt.

Beeld Wat is waar?
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.