Facelift voor Pietermaai en Rooi Katootje

Op de Antillen is het klimaat extra vriendelijk voor de vermogende Nederlander. Genieten van je pensioen tegen een schappelijk belastingtariefje....

ROB GOLLIN

CURAÇAO TELT, grofweg, drie categorieën penshonado's. De profiteurs pur sang die zich verder nooit op het eiland vertonen, vormen één groep. Anderen - meestal wat op leeftijd zoals het gepensioneerden betaamt - gebruiken Curaçao alleen als thuishaven voor het maken van lange en zonnige zeiltochten, naar de kusten van Brazilië of de Maagden-Eilanden.

Jos van Vliet (48) rekent zichzelf tot de derde afdeling: young and eager. De voormalige directeur van een Hilversums reclamebureau zit in het bestuur van het eetgenootschap Chaëine des rotisseurs, doet 'wat dingetjes' voor radio, televisie en krant, en verzorgt de public relations voor het Van der Valk-hotel in Willemstad. Hij weet z'n uren wel te vullen.

Belangeloos, vanzelfsprekend. Een penshonado mag niks verdienen. Hij verkast met zijn kapitaal naar de Antillen, eventueel vergezeld van een of meer vennootschappen, dient een huis van ten minste 240 duizend gulden te kopen en moet een huishoudelijke hulp zeker dertig uur per week werk verschaffen. Vervolgens koestert hij zich in ruil voor die verplichtingen in het uiterst vriendelijke fiscale klimaat van dushi Korsou: hij betaalt 5 procent belasting over zijn inkomsten. Maar een aantal is toch zakelijk actief. Als je voor meer dan 40 procent eigenaar bent van een Antilliaans bedrijf mag je volgens de spelregels best directeur zijn. Niemand die je belet te kopen.

De Antillen rekenden bij het aannemen van de penshonado-regeling in 1989 dan ook niet alleen op de belastingcenten, maar ook op een morele injectie - welgestelden die hun know-how etaleren, daar kun je als eiland alleen maar baat bij hebben.

Penshonado is een wat ongelukkig begrip, vindt Van Vliet. In de Antilliaanse wetgeving is sprake van de Penshonado-Rentista-regeling. Dat doet meer recht aan zijn positie. Niks pensioen. Op dicteersnelheid: 'In je levensbehoefte voorzien uit zonder arbeid verkregen inkomsten'.

In de heuvels van Damacor, een sjieke wijk buiten Willemstad, ritselen de palmplanten op het terras in vlagen passaat. In de tuin dartelen twee dobermanns. Joyceline, de inwonende huishoudster in t-shirt met het nieuwe logo van de Rabo-bank, schenkt nog eens koffie in. Straks komt de poolboy voor het onderhoud aan het zwembad. Later in de week wordt de tuinman verwacht. Die voorgeschreven dertig uur haalt hij riant.

Staatssecretaris Willem Vermeend van Financiën maakt geen onderscheid tussen 'young and eager', zeilers en profiteurs. Begin vorige maand werd duidelijk dat hij genoeg heeft van belasting-ontsnapping naar de Antillen. De aangekondigde wijziging van de penshonado-regeling trok in het overleg dat hij met zijn Antilliaanse collega Etiënne Ys had, de meeste aandacht.

Ha, de rijke macamba's worden aangepakt, gniffelde het volk. Zo wordt de verplichte investeringsgrens voor onroerend goed opgetrokken naar 750 duizend gulden. De grens zou veel te laag hebben gelegen en de prijzen op de huizenmarkt hebben opgejaagd. Een leeftijdsgrens en een hoger belastingtarief liggen in het verschiet, al bleven in de gezamenlijke verklaring de marges nog uiterst rekbaar: 'naar internationaal aanvaarde normen'.

Er zit meer in de koker voor fiscale vluchtelingen. De Belasting Regeling voor het Koninkrijk (BKR) vertoont nog een kleine mogelijkheid te ontsnappen aan de sanctie van 60 procent op de afkoop van pensioenen. De heffing in de Antillen is 5 procent op de totale som. Ook is een wijziging van het hypotheekregime in de maak. Een Antilliaanse instelling die rente-inkomsten ontving uit hypotheekleningen aan een Nederlander werd niet belast. Andersom trouwens ook niet. Afgesproken is dat de belastingheffing toekomt aan het land waarin de ontvanger woont.

Maar zeker zo belangrijk voor de Antillen is dat Vermeend, overigens geheel in de geest van het vorige kabinet, graag ziet dat ook de financiële offshore de duimschroeven wordt aangezet. Het regime voor de winstbelasting - op de Antillen hooguit enkele procenten, in Nederland 35 procent en meer - moet op de helling. Er komt een Nieuw Fiscaal Raamwerk.

De branche telt ruim twintigduizend bedrijven - de meeste ondernemingen hebben slechts op papier een zetel op de Antillen. Banken, trustmaatschappijen, advocaten- en accountantsfirma's - hun kantoren rijgen zich aaneen langs doorgaande wegen in Punda, Scharloo, Pietermaai en Rooi Katootje, variërend van moderne spiegelpaleizen tot een miezerig bovenverdiepinkje.

Met vierduizend hoogwaardige banen en een afdracht van jaarlijks tweehonderd miljoen aan de schatkist, behoort de offshore tot de belangrijkste pijlers van de plaatselijke economie, samen met de olieraffinaderij, het toerisme en de dokmaatschappij. De bijdrage aan de inkomsten van de Antillen was overigens ooit bijna vijfhonderd miljoen gulden, totdat de Verenigde Staten in 1987 het belastingverdrag opzegden.

In de verklaring van Ys en Vermeend staat het nog abstract beschreven: maatregelen tegen fiscaal geïndiceerde zetelverplaatsing van lichamen binnen het Koninkrijk worden voorbereid. Wat dit in de praktijk betekent, is nog onduidelijk. Maar aan invoering van hogere belastingtarieven of drempelbedragen lijkt niet te ontkomen.

Ook wordt de deelnemingsvrijstelling, op grond waarvan bedrijven geen dubbele belasting hoeven te betalen, voortaan voorbehouden aan firma's die naar Antilliaans of Nederlands recht zijn opgericht. Ondernemingen uit andere landen kunnen nu nog met een papieren dochter in het Koninkrijk meeliften op die regeling.

Ook voor financiële instellingen komt derhalve het eind aan de status van de Antillen als 'low tax haven' in zicht. Het blijft niet beperkt tot aanpassingen van de BRK. Een meldcentrale voor ongebruikelijke financiële transacties is in oprichting. Met hulp van Nederlandse experts wordt een Fiscaal Fraude Team opgericht, dat ook de offshore tot het werkterrein zal rekenen.

Volgens de bewindslieden is dat alles goed voor het imago van de eilandengroep. Vermeend sprak in januari van een 'nieuw gezicht'. De stekels van de Nederlandse fiscus gaan nu nog altijd overeind staan als ze in de bedrijfsvoering of persoonlijke administratie een Antillen-constructie ontwaart.

OF HET PAKKET genoeg zal zijn om de Antillen de status van fiscaal paradijs te ontnemen, is de vraag. Volgens een woordvoerster van Vermeend is dat ook niet de inzet. Sterker: het klimaat mag belastingtechnisch best aantrekkelijk blijven, en kan zelfs nog verbeteren als de Antillen in verdragen met andere landen kunnen profiteren van vrijstellingen en aantrekkelijke verrekeningen in goederen- en dienstenverkeer. De intentie is ontduíkers de voet dwars te zetten, meldt ze.

De activiteiten van Vermeend zijn uit het oogpunt van het runnen van BV Nederland best te billijken, stelt penshonado Jos van Vliet aan de rand van zijn zwembad vast. Hij behoort dan wel niet tot diens politieke bloedgroep, maar 'logisch dat-ie het geld in eigen toko probeert te houden'. Volgens een ruwe schatting loopt de Nederlandse schatkist jaarlijks zeshonderd miljoen gulden mis door de uittocht van kapitaalkrachtige types met hun nv's en bv's naar de Dutch Caribbean. De offshore activiteiten zouden de Nederlandse fiscus voor eenzelfde bedrag benadelen. Het ministerie van Financiën verklaart de hoogte van het bedragen simpelweg niet te weten. 'De schattingen zijn echt berekeningen op de achterkant van het bierviltje.'

Hoe begrijpelijk ook, Vermeend is wel op de verkeerde weg met zijn pogingen penshonado's te ontmoedigen, meent Van Vliet. Wordt het belastingtarief tien procent? Twintig? Minstens 750 duizend gulden voor een huis? Belachelijk. 'Het is echt onzin dat de huidige grens van 240 duizend de prijzen tot absurde proporties zou hebben opgedreven.' Jawel, tweeënhalve ton voor een kotje in de cunucu, hij kent de verhalen. 'Penshonodao's azen op het topje van de markt. Die laten zich geen bouwval aansmeren.' Een leeftijdsgrens? Vanaf 30, zoals Ys wil? Of boven de 50, de voorkeur van Vermeend? Waarom toch? De reden ontgaat hem. 'Wat je ermee bereikt is peanuts. De jongste zou 23 jaar zijn, ja. Maar dat is echt een enkeling, hoor. Veel reëler zou zijn voorwaarden te stellen aan een minimale verblijfsduur.'

Als ze het te lastig wordt gemaakt, zijn ze weg, voorspelt Van Vliet. Einde penshonado-regeling. België, Malta, Barbados - alternatieven zat. 'Het zijn zakelijk gezien over het algemeen behoorlijk slimme jongens. Die gaan echt plussen en minnen. Dan ben je ze kwijt. En onderschat hun effecten op de lokale economie niet: reisbureau's, de horeca. Die profiteren mee. En daar heeft de BV Nederland ook weer baat bij.'

Van Vliet heeft ook driftig zitten rekenen, toen hij hier kwam. Hij verkocht de aandelen van zijn reclamebureau MAS aan Saatchi en Saatchi, bleef directeur en kreeg drie jaar lang de netto winst uitgekeerd, vermenigvuldigd met een factor die hij liever voor zich houdt. Het leverde in elk geval een smak geld op. Door tragische privé-omstandigheden was hij wel toe aan een sabbatical period en ging op aanraden van zijn accountant maar eens kijken op Curaçao. Dat beviel wel. Van Vliet herinnert zich het opschrift op een postbus: wordt dagelijks geleegd. Dat had iets vertrouwds. In twee dagen had hij beslist.

Op de Antillen betaalde Van Vliet eerst 60 duizend gulden, en de jaren daarop 5 procent over zijn inkomsten. De Nederlandse fiscus, die 20 procent van zijn vermogen had kunnen opeisen, had het nakijken. Het precieze bedrag wil hij niet noemen. 'Maar het zou een indrukwekkend veelvoud zijn geweest van wat ik nu kwijt ben.'

De milde belastingdruk wekt onder welgestelde Antillianen nogal eens irritatie. Zij betalen tientallen procenten meer. Van Vliet kan er niet mee zitten. 'Als ze zich daaraan storen, moeten ze maar dezelfde stap als wij nemen: naar oorden met gunstiger voorwaarden.'

In de financiële offshore zijn de gevoelens gemengd over de aanval op het paradijs. Betrokkenen laten niet na te wijzen op het Antilliaanse verleden van Vermeend. Op zijn advies probeerde de eilandsraad ooit oliemaatschappij Shell 'horizonvervuilingsbelasting' op te leggen, een poging die roemloos strandde bij de Hoge Raad.

De branche wijst er fijntjes op dat de rijke landen fiks hebben geprofiteerd van het bestaan van fiscale lustoorden. Pfah, ze hebben op de Antillen de groei van de Amerikaanse economie gefinancierd. Geld lenen op de internationale kapitaalmarkt werd door de fiscus in de VS belast met een bronheffing van 30 procent over betaalde rente. Dat was te ontwijken met een dochtermaatschappij op de Antillen. Zo zijn miljarden doorgesluisd.

En die scherpere controle - laat maar komen. Hier is niets te verbergen. Nog voordat de plannen voor het meldpunt voor ongebruikelijke transactie bekend werden, werd hier al aan intensieve screening van cliënten gedaan. Dat garandeert niet alles, nee. Maar, beweert een lokale bankier, 'het is makkelijker in Amsterdam een bankrekening te openen dan op de Antillen'.

Maar zo langzamerhand schiet het besef wortel dat het proces niet meer te keren valt. In een circulaire vat de overkoepelende Vereniging voor Offshorebelangen het als volgt samen: 'In fiscaaltechnische zin zal de offshore onshore worden gebracht'. Er dient voortaan sprake te zijn van daadwerkelijke economische activiteit in de regio. De leden wordt ook gewezen op de voordelen: de belastingverdragen bij voorbeeld.

MAAR OOK de achterban die alles liever bij het oude zou laten, wordt gemasseerd. Gepleit wordt voor een overgangsregeling en er moet een mogelijkheid bestaan om buiten het Nieuwe Fiscale Raamwerk een 'vrijgestelde entiteit' op te richten voor de ontwikkeling van offshore-activiteiten. 'Dat is een bepaling waar we grondig naar zullen kijken', verzekert de woordvoerster van Financiën in Den Haag.

De draagbare telefoon van Jos van Vliet bliept herhaaldelijk. Nog even de laatste gesprekken, voor hij vanavond op het vliegtuig stapt. Reisbestemming: Antwerpen. Even oriënteren. Misschien gaat hij er wel wonen, met zijn vriendin. Nee, met fiscale perikelen heeft het niks te maken, bezweert hij. 'Ik vind het helemaal niet erg om belasting te betalen. Maar na vier, vijf jaar, heb je het hier echt wel gezien.'

Hij ontkent echter niet dat zijn fiscale adviseurs zich buigen over de voor hem aantrekkelijkste constructie. Een penshonado is niet voor één gat te vangen. Hoe was het ook al weer? Young and eager.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden