NieuwsComplottheorie

Facebook treedt op tegen QAnon-complotdenkers door accounts, groepen en berichten te wissen

De populaire extreem-rechtse complottheorie QAnon wordt vanaf nu aangepakt door Facebook, evenals de Antifa-anarchisten ter linkerzijde. Dat is koren op de molen van de complotdenkers.

De Q op het shirt van deze man, op een rally in New York City om de Republikeinen te steunen, verwijst naar de complottheorie QAnon. Beeld REUTERS

De cijfers zijn indrukwekkend: Facebook verwijderde 790 groepen, honderd pagina’s, en 1.500 advertenties, en blokkeerde 300 hashtags gelieerd aan QAnon-complotdenkers. Daarnaast kregen onder meer 10 duizend accounts op Instagram restricties opgelegd. 

Met deze maatregelen wil Facebook de verspreiding van de ideeën van QAnon een halt toeroepen. Deze complottheorie heeft sinds de eerste berichten uit 2017 van de geheimzinnige ‘Q’ een groeiend aantal aanhangers in extreem-rechtse kringen. In eerste instantie vooral in de Verenigde Staten, maar ook daarbuiten inmiddels steeds meer.

Het basisidee van de complottheorie is dat een boosaardige elite − die de mainstreammedia, het bedrijfsleven, de wetenschap en ‘oude politiek’ controleert − naar een nieuwe wereldorde streeft. Als die er eenmaal is, kan de samenzwering van pedofiele satanisten ongestraft kinderen misbruiken en hun bloed drinken. President Trump is de enige die dit kan tegenhouden, dus deze elite is er alles aan gelegen om Trump geen tweede termijn te laten vervullen. Trump zelf constateerde woensdagavond nog met genoegen dat de QAnon-aanhangers hem bijzonder mogen. ‘Dat waardeer ik’, aldus Trump. De president deelde al eerder op Twitter berichten van QAnon. 

Explosieve stijging

Hoe vergezocht ook, of misschien wel juist daarom, QAnon (uit te spreken als kjoe-e-non) doet het net als andere complottheorieën goed op internet. Het laatste halfjaar is de activiteit binnen dit soort groepen explosief gestegen, constateerde The Guardian eerder al.

De groep, die eerder al door de FBI werd aangemerkt als een potentiële binnenlandse terroristische dreiging, vormt volgens Facebook ‘een significant risico’ voor de openbare veiligheid. Het techbedrijf heeft wel zijn eerdere strenge criteria om als gevaarlijke organisatie te worden aangemerkt moeten aanscherpen. Ze organiseren weliswaar niet rechtstreeks geweld, maar verheerlijken dat wel of hebben individuele leden met gewelddadig gedrag. Onder deze ruimere definitie vallen overigens ook radicaal-linkse organisaties als Antifa. Hiervan zijn 980 groepen gesloten. Ook zorgt Facebook ervoor dat zowel QAnon als sommige Antifa-groepen lastiger vindbaar zijn en minder prominent in de nieuwsoverzichten naar boven komen.

Stef Aupers, hoogleraar mediacultuur aan de KU Leuven, heeft moeite met het besluit. ‘Onder maatschappelijke druk is Facebook steeds meer geneigd om dubieuze informatie weg te halen of te verbergen. Dat is een ondemocratische activiteit die het publieke debat beïnvloedt.’ Het is volgens Aupers de vraag hoe gevaarlijk QAnon daadwerkelijk is: ‘Dat is lastig objectief vast te stellen. Het lijkt vooral een politiek besluit.’

Koren op de molen

Ook twijfelt Aupers aan de effectiviteit van de nieuwe maatregelen. ‘Aanhangers van dit soort complotten gaan er juist vanuit dat de elite bepaalt wat wij mogen denken. Dat Facebook nu restricties oplegt, is dus koren op de molen van het complotdenken dat gevoed wordt door een permanente boosheid op het systeem.’

Aupers vreest dan ook dat de ingreep van Facebook averechts werkt. QAnon-aanhangers vinden immers altijd wel weer een nieuwe plek op internet waar ze hun ideeën met elkaar kunnen delen. Wat dan wel verstandig is? Dat weet Aupers ook niet: ‘De oude internetidealen waarin de mondigheid van de burger werd omarmd, zijn onderuitgehaald.’ Je hoort niemand meer over the wisdom of the crowd, constateert de hoogleraar. ‘En nu zitten we met de gevolgen.’

QAnon is overigens geen verschijnsel dat zich alleen in de krochten van internet afspeelt. Eerder deze maand won Marjorie Taylor Greene de Republikeinse nominatie voor een congreszetel in de Amerikaanse staat Georgia. Zij is aanhanger van QAnon. Andere platformen grepen al eerder in bij QAnon-berichten en -video’s. Twitter blokkeert accounts en verwijdert QAnon uit zijn trendinglijsten, YouTube verwijdert regelmatig video’s, TikTok haalt hashtags weg en Reddit heeft verschillende fora gesloten.

Bij QAnon ligt het nooit aan de theorie, altijd aan de feiten

Met summiere berichten – die veel weghebben van die van Griekse orakels – heeft QAnon in drie jaar tijd miljoenen volgers gekregen. Hoe is de beweging ontstaan en is ze gevaarlijk?

QAnon-complotdenker wint Republikeinse nominatie in de staat Georgia
Marjorie Taylor Greene, een aanhanger van de extreemrechtse complottheorie QAnon, heeft de Republikeinse nominatie gewonnen voor een congreszetel in de Amerikaanse staat Georgia. 

Wie zijn de mensen achter het 5G-protest? 
Niet corona, maar 5G maakt mensen ziek: de complottheorie werd dit voorjaar driftig gedeeld, tientallen zendmasten gingen in brand. De Volkskrant sprak met zes anti-5G’ers, en met de experts die hun gedrag bestuderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden