5 vragenToezicht op Facebook

Facebook richt speciale raad op die bepaalt wat miljarden mensen mogen zeggen

De voormalige premier van Denemarken, Helle Throning-Schmidt, is een van de leden van de nieuwe Facebookraad. Beeld REUTERS

Facebook strikte klinkende namen uit de politiek, journalistiek en wetenschap om toezicht te houden op de inhoud van het platform met 2,37 miljard gebruikers. Een belangrijke stap om de negatieve kanten van sociale media in te dammen of een slimme truc om het beschadigde imago van Facebook op te vijzelen?

Wat heeft Facebook bedacht?

Het grootste sociale platform presenteerde deze week een nieuwe onafhankelijke raad – de Oversight Board – die als een soort gerechtshof beslist welke inhoud acceptabel is. Daar zitten bekende namen in: voormalig premier van Denemarken Helle Thorning-Schmidt, oud-hoofdredacteur van de Britse krant The Guardian Alan Rusbridger en Nobelprijswinnaar Tawakkol Karman uit Jemen. Verder veel rechtenhoogleraren en ngo-directeuren die zich inzetten voor de vrijheid van meningsuiting. De raad telt twintig leden uit de hele wereld, van wie de helft vrouw is, en zal doorgroeien tot veertig leden.

Wat voor zaken verschijnen voor de Oversight Board?

Gebruikers en adverteerders wier berichten zijn verwijderd door Facebook, kunnen in beroep gaan bij de nieuwe raad. Die verwacht dit jaar duizenden klachten. Ook Facebook zelf kan twijfelgevallen voorleggen. In een opiniestuk in The New York Times stellen de vier co-voorzitters dat zij zich willen concentreren op berichten die haat zaaien, misleiden of de veiligheid en privacy van burgers bedreigen. Een beslissing van de raad is bindend, Facebook moet haar uitvoeren (mits dit niet in strijd is met de wet). De raad kan ook ongevraagd advies uitbrengen, maar dat is niet bindend. Over een paar maanden kunnen gebruikers ook klagen over berichten die zijn blijven staan. Dat is interessant met het oog op een omstreden beslissing van oprichter Mark Zuckerberg: hij vindt dat politici alles moeten kunnen zeggen op zijn platform, hoe foutief en misleidend ook.

Waarom beslist Facebook hier niet zelf over?

Sinds de tumultueuze Amerikaanse presidentsverkiezingen in 2016 ligt Facebook onder vuur om desinformatie te bestrijden op zijn platform. Zuckerberg had daar aanvankelijk weinig trek in. Hij wil naar eigen zeggen voorkomen ‘scheidsrechter van de waarheid’ te worden. Desondanks stampte hij afgelopen jaren een groot programma uit de grond om gevaarlijke of misleidende berichten te weren. Dat werk wordt gedaan door vijftienduizend beoordelaars en door onafhankelijke factcheckers, werkzaam bij zestig journalistieke organisaties die hiervoor worden betaald door Facebook. Met de Oversight Board besteedt Zuckerberg het laatste woord nu uit.

Hoe onafhankelijk zijn de Facebookscheidsrechters?

De vier co-voorzitters zijn benoemd door Facebook, hierna gingen zij gezamenlijk op zoek naar de rest. De leden en medewerkers worden betaald uit een speciaal fonds waarin Facebook 120 miljoen euro heeft gestort. Dat fonds benoemt in de toekomst nieuwe leden voor drie jaar, Facebook kan het geld niet terughalen. Niet eerder, stellen deskundigen, droeg een multinational een deel van zijn beleidsmacht vrijwillig over aan een onafhankelijke rechtspersoon.

Helpt dit om de negatieve kanten van sociale media in te dammen?

‘Facebook maakt serieus werk van het bestrijden van desinformatie’, zegt hoogleraar media en digitale samenleving José van Dijck van de Universiteit Utrecht. Het bedrijf verdient daarvoor volgens haar waardering. ‘Maar nu richten ze in feite een eigen toezichthouder op, om te voorkomen dat de overheid dat voor ze doet. Je moet je afvragen of dat wenselijk is, hoe capabel die leden ook zijn.’ Van Dijck zou liever zien dat Facebook zijn schimmige status opgeeft. ‘Ze vinden zichzelf geen mediabedrijf en ook geen telecombedrijf – sectoren waar wel toezichthouders voor bestaan – en nu komen ze met een eigen semi-toezichthouder. Die houdt zich alleen bezig met Facebook, niet met Instagram en WhatsApp (in bezit van Facebook, red.) en al helemaal niet met andermans apps, zoals YouTube of TikTok. De reikwijdte van de hele operatie is dus beperkt.’

Twitter, Facebook en Google beloofden een offensief tegen nepnieuws - wat komt daarvan terecht?
De Europese verkiezingen waren een ‘laboratorium’ voor de omgang met nepnieuws door Google, Twitter en Facebook. Het blijkt een ware balanceeract, waarbij nog het nodige fout gaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden