NieuwsSociale media

Facebook gaat blackface verwijderen, en dus ook Zwarte Piet

Facebook gaat Zwarte Piet verwijderen van zijn platformen. Het bedrijf met wereldwijd ruim drie miljard gebruikers gaat schadelijke stereotypes actiever bestrijden, te beginnen met het verschijnsel blackface en met clichés over Joden als woekeraars en samenzweerders.

Pegida-voorman Edwin Wagensveld wordt tijdens de intocht van Sinterklaas vorig jaar in Apeldoorn aangehouden.Beeld Raymond Rutting

Daarmee scherpt Facebook de huisregels flink aan ter bestrijding van racisme en haatzaaien. Het nieuwe beleid gaat in over enkele weken.

Een foto van een persoon met een zwart geschminkt gezicht, in combinatie met een karikaturaal element als grote lippen, een pruik, oorbellen of een pietenpak zullen worden verwijderd op Facebook en Instagram. Dit gebeurt in eerste instantie na melding van een gebruiker, waarna een content moderator beslist. Afbeeldingen van Zwarte Piet in combinatie met een discussietekst of als onderdeel van een journalistiek verslag blijven toegestaan.

Ouders die een fotootje uploaden van een Sinterklaasintocht met Zwarte Pieten of van een bezoekje thuis, zullen merken dat hun post wordt verwijderd na een klacht. Roet- en regenboogpieten zijn wel toegestaan door Facebook. Plaatjes van Joden met bijvoorbeeld een grote neus, en zittend op een zak geld, of als kwade genius achter de schermen, worden ook verboden. Ook hier geldt: alleen als onderdeel van een discussie is het stereotype van een Shylock toegestaan.

‘Veilige omgeving’

‘We willen een veilige omgeving creëren op onze platformen’, zegt een Facebook-woordvoerder. De nieuwe regels over ‘schadelijke stereotypes’ zijn volgens haar opgesteld na negen maanden overleg met zestig organisaties en deskundigen. Geen van hen Nederlands. ‘Het figuur blackface wordt wereldwijd ervaren als racistisch. Zwarte Piet is hiervan een voorbeeld.’ Volgens de woordvoerder volgen op termijn meer bekende stereotypen die als schadelijk worden ervaren. 

In de nieuwe huisregels omschrijft Facebook schadelijke stereotypen als: content over mensen die hen reduceert tot hun culturele of raciale kenmerken, en gelinkt zijn aan, of aanzetten tot, intimidatie, buitensluiting en geweld. Online discriminatie kan volgens Facebook gevaarlijke offline gevolgen hebben. Op Facebook en Instagram geldt al een verbod op berichten die fysieke schade kunnen opleveren (‘drink bleekmiddel tegen corona’). Misleidende berichten worden doorgestuurd naar onafhankelijke factcheck-organisaties, en kunnen worden voorzien van een waarschuwingslabel. Dehumaniserende plaatjes zoals moslims als varkens of vrouwen als object waren al verboden.

‘Goede stap’

‘Een grote en goede stap’, vindt directeur Giselle Schellekens van discriminatiebureau en meldpunt Radar. ‘Zwarte Piet is een karikatuur dat past bij anti-zwartdiscriminatie. Een grote groep volgt zich hierdoor uitgesloten.’ Volgens Schellekens kan de overheid een voorbeeld nemen aan Facebook. ‘Wat ons betreft breidt Facebook snel het aantal verboden karikaturen uit. Wij ontvangen bijvoorbeeld veel klachten over islamofobe en homofobe uitingen.’

Emeritus hoogleraar Wouter Hins (mediarecht, Universiteit Leiden) juicht het toe dat socialemediaplatforms meer verantwoordelijk nemen. ‘Hun maatschappelijke invloed is zo groot, dat ze zich niet langer kunnen opstellen als neutraal platform.’ Hoog tijd, stelt hij, dat ook de (Europese) overheid met inhoudelijke richtlijnen komt over online platforms. Hins: ‘In het ideale geval weegt een rechter de vrijheid van meningsuiting af tegen het non-discriminatiebeginsel. Maar dat is praktisch onmogelijk. Dus nu beslist Facebook dat Zwarte Piet alleen nog acceptabel is als discussieonderwerp. Ik zou daar satire aan willen toevoegen.’ De rechtsdeskundige pleit ook voor coulance in de privésfeer, bijvoorbeeld een gezin dat via Instagram een foto van de sinterklaasavond naar oma stuurt. ‘Anders schiet je met een kanon op een mug.’

Het Centrum Informatie en Documentatie Israel (cidi) verwelkomt het verbod op Facebook. ‘De almachtige Jood die heimelijk aan de touwtjes trekt en verantwoordelijk is voor alles wat mis is in de wereld, is een eeuwenoud stereotype’, zegt antisemitisme-onderzoeker Aron Vrieler. ‘Deze karikatuur blijkt universeel inzetbaar en duikt dankzij sociale media weer vaker op.’ Vrieler vindt dat Facebook ook actiever berichten moet gaan weren waarin de holocaust wordt ontkend.

‘Niks te maken met Zwarte Piet’

Voorzitter Marc Giling van het Sint & Pietengilde, een vrijwilligersorganisatie die zich inzet voor de Nederlandse Sinterklaastraditie (immaterieel cultureel erfgoed sinds 2015) vindt dat Facebook de plank finaal misslaat. ‘Blackface heeft niks te maken met Zwarte Piet! Als ze zich verdiept  zouden hebben in de Europese cultuur, hadden ze geweten dat de metgezel van Sinterklaas een middeleeuwse, mystieke figuur is; een duivelachtige kinderschrik die in Nederland is geëvolueerd tot Zwarte Piet.’ Die mag van Giling best door evolueren, maar dan wel na een discussie door partijen die verstand van zaken hebben. ‘De boosheid in de zwartepietendiscussie zal waarschijnlijk toenemen dankzij Facebook.’

Hoe Zwarte Piet en Black Face met elkaar verweven raakten
De zware lading van een zwart geschminkt gezicht komt voort uit de minstrel shows, die in de 19de eeuw populair werden in Amerika. Hoe zit dat met Zwart Piet?

Hoorntjes en haakneuzen: de terugkeer van antisemitische karikaturen is eeuwenoud
Grote neuzen waren eeuwen geleden een symbool van zondigheid. Na verloop van tijd kregen ze een Joodse connotatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden