Façade voor omstreden regime

Rusland won bij de Winterspelen de meeste medailles. Het kon niet verhullen dat de boulevard van Sotsji twee weken lang symbool stond voor de hypocrisie van president Poetin.

SOTSJI - Tussen de Zwarte Zee en de Kaukasische bergen ligt de nieuwste boulevard van Rusland, een strook van zo'n 4 kilometer lang, gemaakt van okergele stenen en roodbruin asfalt, waarop olympische bezoekers en lokale bewoners elkaar tijdens de Winterspelen dagelijks hebben gadegeslagen. Ze deden dat van gepaste afstand, alsof ze de kunst hadden afgekeken van de schuwe zwerfhonden die uit handen van de gemeentelijke uitroeiingsdienst waren gebleven.


De boulevard verbindt twee werelden die president Poetin heeft geschapen: die van de staatsterreur en de staatspropaganda. Aan de oostkant eindigt het brede wandelpad abrupt. Een hoge muur, een hek, een niemandsland en een tweede hek vormen het begin van de kilometerslange veiligheidszone die doorloopt tot diep in Abchazië. Daar, in het schitterende berglandschap, kennen Russische militairen geen genade met vermeende terroristen of andere potentiële dwarsliggers.


Aan de westkant van de boulevard brandde de olympische vlam, net zichtbaar boven het imposante stadion waar twee weken geleden een glorieus beeld van Rusland werd geschetst in de openingsceremonie. Door enkele meevallers keerde die grootsheid pas in de laatste dagen terug in de medaillescore, tot vreugde van Poetin. Hij kan onmogelijk ontevreden zijn over het sportspektakel. Het grimmige beeld dat tot twee weken geleden bestond van Sotsji, heeft plaatsgemaakt voor een vrolijker, energieker imago.


Alleen de zon viel buiten het bereik van Poetin. De Winterspelen voelden aan als Zomerspelen. In de bergen zorgden de hoge temperaturen voor aanhoudende problemen bij de sneeuwsporten, die ondanks de inzet van honderden sneeuwkanonnen ternauwernood konden worden opgelost. Op de boulevard brachten de zonnestralen de bewoners en bezoekers samen in een lentesfeer.


Velen zochten de wijdsheid van de Zwarte Zee op, al dan niet in het besef dat hun aanwezigheid op de boulevard was goedgekeurd door een veiligheidsdienst. Bezoekers droegen een olympische accreditatie om de nek. De lokale bevolking kon op elk moment om identificatie worden gevraagd door de altijd aanwezige bewakers. En niemand kon met zekerheid weten wie wat afluisterde via de mobiele telefoons.


Bij de muur aan de oostkant zat dagelijks een lange rij vissers op het met keien bezaaide strand. Verderop, langs de authentieke houten huizen die om onduidelijke reden niet hoefden te wijken voor de olympische nieuwbouw, kwamen de groepjes Kaukasische mannen bijeen, in grauwe jassen en broeken, de onafscheidelijke sigaretten in de mond. Baboesjka's speelden met hun kleinkinderen, die ondanks de voorjaarstemperaturen vaak waren ingepakt alsof er sneeuw op komst was.


De gloednieuwe hotels zorgden voor een gestage stroom joggende westerlingen in fleurige tenues, zowel kalende journalisten met overgewicht als fitte oud-kampioenen met lucratieve commentaarcontracten. Erben Wennemars, Paulien van Deutekom, de Amerikaanse shorttracker Apolo Ohno, de Canadese schaatsster Clara Hughes: op de brede boulevard werden ze hooguit staande gehouden door een olympische vrijwilliger uit eigen land. 'Ben jij dat Clara? Bij jij het echt? O mijn God! Je bent mijn held. Ik ga hier over bloggen.'


In de felle zon vielen de patrouillerende oorlogsbodems in de verte minder op dan de dolfijnen die dicht langs de kust zwommen en sierlijke sprongen maakten, argeloos, ongevoelig voor gevaar. In sommige restaurants stond dolfijnsteak op het menu. De witte zeppelins boven de stad oogden eerder als vriendelijke luchtschepen uit vervlogen tijden dan als vermomde drones die de omgeving permanent afspeurden naar mogelijk gevaar.


De zon verleidde sommige Russische mannen tot een duik in de koude Zwarte Zee. Ze stortten zich met oerkreten in het water, alsof ze hoogstpersoonlijk indruk wilden maken op de president die zich graag met ontblote torso laat fotograferen. Het ritueel werd vastgelegd door vele bezoekers, maar nauwelijks gekopieerd. Zonnebaden had de voorkeur. Een enkele man ging zelfs in slip op een handdoek liggen op het smalle strookje zwarte zand, een roman losjes in de hand.


De boulevard kwam nooit af. In de slotweek van de Winterspelen verrees er plotseling een houten strandtent op een kaal stuk grind, niet ver van de modernistische villa's die niet zouden misstaan op een dure Vinexlocatie. Binnen een etmaal zaten de eerste toeristen aan de koffie op het hagelwitte terras, dat was versierd met roodgele tulpen. Verderop was een toilet neergezet, inclusief breiende toiletjuffrouw.


Hoe hard de Russen ook werkten, en hoe warm de zon ook voelde, voor de bezoekers was het haast onmogelijk de boulevard niet als symbool te zien voor de hypocrisie van Poetin. Een aangename façade voor een omstreden regime. De olympische geldverspilling. De homofobie van de staat. De dubieuze rol van Rusland in Syrië en Oekraïne, waar op leven en dood werd gevochten terwijl Poetin de charmante gastheer uithing en spontane bezoeken bracht aan het Holland Heineken House en vergelijkbare feestlokalen.


Heeft de boulevard het ook in zich een symbool van stoutmoedige dadendrang te worden? Vooral de tienduizenden jonge vrijwilligers die goedgemutst dagelijkse diensten van twaalf uur draaiden, leken besmet met een olympisch vooruitgangsgeloof. Ze ervoeren de Winterspelen als een verademing. Ze maakten kennis met gelijkgestemde, optimistische Russische jongeren met toekomstdromen. Misschien ontdekten ze zelfs dat ze zich niet hoeven te schikken naar het wereldbeeld dat Poetin hen probeert op te leggen.


De boulevard blijft bestaan, ook na de sluitingsceremonie. Poetin heeft plannen met Sotsji en de sport. In het najaar komt de Formule 1. In 2018 het WK voetbal. En niemand hoeft raar op te kijken als de Europese Spelen, de Europese variant van de Zomerspelen, in 2019 worden gehouden aan de kuststrook tussen de Zwarte Zee en de Kaukasische bergen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden