'Fabrikanten moeten spullen niet verkopen, maar leasen'

Een antwoord op het grondstoffentekort volgens europarlemen-tariër Judith Merkies: de lease-samenleving.

MICHAEL PERSSON

'Op een gegeven moment is alles op', zegt europarlementariër Judith Merkies (PvdA), een van de politieke aanjagers van de discussie over het toekomstige grondstoffentekort. Haar oplossing: de lease-samenleving.

'Het einde van het eigendom', is de ondertitel van een boekje dat Merkies deze week aanbiedt aan eurocommissaris Potocnik voor Milieu. De dreigende grondstoffenschaarste zal volgens haar uitmonden in een maatschappij waarin de fabrikanten eigenaar blijven van hun spullen, en consumenten ze alleen tijdelijk in bezit hebben. De materialen keren uiteindelijk terug naar hun oorsprong, waarna ze opnieuw kunnen worden gebruikt.

Bruikleen wordt vaker genoemd als alternatief voor de wegwerpmaatschappij. Het zou in één klap het afvalprobleem en de grondstoffenschaarste oplossen. Maar Merkies is realistisch. 'Er schuilen nogal wat adders onder het gras. Het vergt een totale omslag in ons idee van bezit.'

Hoe ziet die lease-samenleving eruit?

'Allereerst: het is jammer dat er geen ander woord voor is, want het gaat dus niet om lease-auto's zoals we die kennen. Die zijn namelijk geen eigendom van de fabrikant. In de lease- samenleving blijven de producenten verantwoordelijk voor hun producten. Zij verkopen geen televisie, maar het gebruik van een televisie. Dat is een belangrijk verschil: je koopt als consument geen ding, maar een dienst. Als je het niet meer nodig hebt, gaat het apparaat terug naar de fabrikant, die het uit elkaar haalt en er nieuwe apparaten van maakt. En als de televisie of waterkoker of stoel kapot gaat gooi je hem niet weg, maar wordt hij gerepareerd. Je krijgt veel meer service.'

Waarom maakt een PvdA-europarlementariër zich daar druk om?

'We zijn aan de grenzen gekomen van het economische model, waarin we steeds dieper in de grond graven om er materialen uit te halen die we later verbranden of weggooien. Recycling en reparatie kunnen ervoor zorgen dat we het comfort kunnen behouden waaraan we gewend zijn. Dat draait niet alleen om duurzaamheid, maar ook om banen en innovatie. Er zijn handjes nodig, op allerlei niveaus. We laten nu door een Duits instituut onderzoeken hoe groot dit kan worden, en voor welke producten dit geldt, en welke randvoorwaarden wij als politici kunnen scheppen om dit mogelijk te maken.'

Zijn er al voorbeelden?

'Een mooi voorbeeld is Michelin. Dat verkoopt geen banden, maar kilometers. Transportbedrijven sluiten een contract voor een aantal kilometer, en tot die tijd controleert Michelin de groeven, haalt de bovenste laag eraf, vulkaniseert ze drie, vier keer opnieuw, en voert het afval af, als het rubber te oud wordt voor hergebruik. Andere voorbeelden zijn tapijtfabrikanten als Desso en InterfaceFlor, die hun tapijten weer ophalen en hergebruiken, en KPN, dat mobieltjes leasde.

'De kunstuitleen vond ik ook altijd zo leuk. Dat je voor weinig geld toch iets moois aan de muur kunt hangen. Als je zoiets ook met stofzuigers kan doen... Want wat je wilt, is dat mensen met een kleine beurs zich meer kwaliteit kunnen veroorloven. Nu kopen ze een stofzuiger die binnen een jaar kapot is. In een lease-samenleving kunnen ze betere kwaliteit krijgen, die veel langer meegaat. Want je betaalt niet voor een stofzuiger, maar voor een werkende stofzuiger. De fabrikant zal zorgen voor betere producten, omdat hij eigenaar blijft en geen zin heeft om elke maand langs te moeten komen voor een reparatie.'

Maar de gebruiker is geen eigenaar meer, en zal zich juist minder zorgzaam gedragen.

'Sommigen zullen hun spullen meer verwaarlozen, anderen gaan juist te veel zelf aan hun spullen zitten. Ze timmeren een plankje aan de bank, om de thee erop te zetten, of sleutelen aan hun brommer. Een ander probleem is dat mensen de verkeerde associaties hebben bij 'lease'. Een lease-auto wordt na twee jaar ingewisseld voor een nieuwe - dat willen mensen met hun lease-stoel ook, zelfs als die nog prima zit. Of ze denken dat wanneer ze na een paar jaar een bedrag hebben betaald dat overeenkomt met de aankoopprijs de stoel is afbetaald, en afgeschreven. En dan willen ze een nieuwe. Terwijl je juist wilt dat mensen zo lang mogelijk met hun spullen doen.

'Een ander probleem voor consumenten is dat ze op deze manier straks met duizenden contracten zitten, voor alle spullen die ze hebben. Daar heb ik nog geen oplossing voor.'

Er zullen ook producten zijn die moeilijk te hergebruiken zijn.

'Ja, wat doe je met samengestelde producten zoals auto's? Een Volkswagen komt echt niet helemaal uit Wolfsburg. De rubbertjes van de ruitenwisser komen uit het ene land, de airco uit het andere, de vloermatten weer ergens anders vandaan. Je kunt zo'n auto uit elkaar pluizen, maar je wilt niet al die materialen terugsturen naar de verschillende fabrikanten. Hoe moet Volkswagen dat oplossen? Dat weten we nog niet. Er zijn nog veel losse eindjes. We hebben het Wuppertal Instituut in Duitsland opdracht gegeven uit te zoeken of dit een haalbare ecologische weg is.'

Is eigendom niet gewoon makkelijker dan leasen? Eén transactie, en alles is geregeld.

'Dat lijkt simpel, maar je vergeet het proces na het gebruik. De afvalverwerking en eventuele recycling wentel je nu af op de maatschappij. Ja, de wegwerpmaatschappij, die is simpel. Maar als je de laatste moleculen goed wil gebruiken, dan moet er iets gebeuren. En dat wordt hoe dan ook lastig.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden