Fabres viering van de lichaamssappen

Of het echt om kunstzinnige dvd's gaat, vraagt de beheerder van het videocentrum van de NOS voorzichtig. Op het scherm bedrijven twee acteurs de liefde in Performing Arts van Jan Fabre....

Welkom in het universum van Jan Fabre: een kritische wereld van driften en oersappen, gestileerd in gelaagde rituelen van zang, dans en performance. Deze week presenteerde het Amsterdamse bedrijf C-Sales in Brussel een dubbel-dvd, met daarop een ordening van het hele oeuvre van deze Vlaamse beeldend kunstenaar, choreograaf en theatermaker.

Het is de eerste van een reeks artistieke biografieën van hedendaagse kunstenaars. Later verschijnen onder hetzelfde label éditions à voir nog dvd's over bijvoorbeeld Anne Teresa de Keersmaeker en Bill Viola.

Voor een Fabre-liefhebber vormen de dvd's een ware delicatesse In een pakketje van nog geen centimeter dik bevinden zich op twee dvd's fragmenten van al zijn theaterproducties, dansvoorstellingen en opera's.

Van zijn debuut in 1980 met Theater geschreven met een K is een Kater tot de nieuwste productie As long as the world needs a warrior's soul (2000) die dit weekend nog te zien is tijdens het festival De (Internationale) Keuze van de Rotterdamse Schouwburg.

Maar er zijn ook statements te lezen uit interviews met de kunstenaar en tekeningen te zien uit zijn schetsboek. Die tekeningen maakt hij vooral 's nachts omdat hij dan de meest onwaarschijnlijke ensceneringen durft te dromen. In de schetsen bungelt een hevig bloedende vrouw aan een trapeze en ejaculeren vrouwelijke en mannelijke geslachtsdelen pus, bloed en sperma. Het resultaat op het podium vormt daarvan een aftreksel.

Op de tweede dvd staan opnamen van al zijn beeldend werk. Telkens keren de harnassen terug, de dekschilden, de vleugels en de voelsprieten van de beruchte Fabriaanse kever als radarsysteem van de dood en de metamorfose.

In tegenstelling tot de voorstellingen zijn de kunstwerken niet chronologisch gerangschikt, maar conceptueel geordend, in zogenaamde houses en cellen om de kijker te laten filosoferen over Fabres opvatting over het ontpopte lichaam als omhulsel.

Op deze dvd duurt het langer voor je greep krijgt op Fabres oeuvre. Statements, bijschriften en kritieken ontbreken. Maar als goedmakertje verschijnt weer het hilarische filmpje waarin Fabre verkleed als kever op een dak van een wolkenkrabber in Manhattan over kunst discussieert met de ook als insect vermomde Russische kunstenaar Ilya Kabakov.

Hoewel het beeldend werk en zijn theateroeuvre gescheiden is verzameld, vallen toch de terugkerende thema's op: het harnas als uitdossing voor ballerina's en als pantser in kunstwerken, de uil op de schouder van een zanger in Das Glas im Kopf wird vom Glas en als denkend dier in het botanische universum van Fabre, het gezoem van vliegen in de ruimte met vliegenvangers dat later terugkeert als muziek in een voorstelling.

Zittend kun je zappen naar al die producties waarvoor je uren in de auto zat of waarop anderen je attendeerden: de vastgebonden katten in de solo voor Els Deceukelier (Valsheid zoals ze is, onvervalst, 1994), de stapels borden onder de voeten van Marc Vanrunxt (Da un'altra faccia del tempo, 1993). Weliswaar te zien op een klein scherm - breedbeeld is aan te bevelen - en slechts zes minuten per filmpje. Maar toch, levende beelden met detailopnamen van gespierde acteurs die je ziet balanceren op de grens van overgave en concentratie.

Misschien is dat nog wel het mooist aan dit naslagwerk: de close-ups van het extreem lichamelijk optreden van de vaak bijna naakte acteurs, zangers en dansers. Hoe ze hun lichaam knechten en toch hun dierlijke instincten de vrije loop laten. Zij zijn de boodschappers van Fabres verheerlijking van het opstandige lichaam, zijn viering van de lichaamssappen.

Daarbij verliest dit nieuwe medium het op één belangrijk aspect van het theater: de geursensatie. Je mist de lucht van de ketchup die bloed voorstelt en van de chocolademousse die je met stront associeert. Toch nog een reden om dit weekeinde naar Rotterdam te gaan waar elf spelers en honderd poppen in As long as the world needs a warrior's soul ronddabben in karrenvrachten boter, meel en eieren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden