Fabers tragiek

Mient Jan Faber vertrekt als algemeen secretaris van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV). Dat is zo'n bericht waarvan men, na de eerste schrik, een beetje weemoedig wordt....

Heel Nederlands - dat is Mient Jan Faber. Na de snelle ontkerkelijking van de jaren zestig en zeventig bleef er hier ten lande veel ongerichte religieuze energie achter. Een groot deel van die energie vond een uitweg via de secretaris van het IKV. Samen met iemand als Jan Pronk verpersoonlijkte hij de afgelopen vijfentwintig jaar de sterk moralistische inslag van het Nederlandse buitenlandbeleid. Politiek zonder moraal is verwerpelijk, schreef hij in deze krant.

In de jaren tachtig mobiliseerde hij een groot deel van de Nederlanders tegen de plannen van de NAVO om in Woensdrecht 48 kruisraketten te plaatsen. De raketten kwamen er niet. Maar was dat te danken aan de vredesbeweging of aan president Reagan die met zijn bewapeningsprogramma Gorbatsjov tot capitulatie dwong? Historici zullen die vraag moeten beantwoorden; zeker is dat de vredesbeweging de politici het besef bijbracht dat de nucleaire wapenwedloop niet ongestoord kon worden voortgezet.

De buitenlandse politiek, vroeger het exclusieve domein van de politieke elite, werd gedemocratiseerd. En Faber leverde daaraan een niet geringe bijdrage. Ook toen in de jaren negentig de oorlog op de Balkan uitbrak. Hij was een van degenen die de politiek onder druk zette om in te grijpen en geselde Kok na het falen in Srebrenica. Met militair geweld had een halt moeten worden toegeroepen aan de verschrikkingen. En dat was niet een eenmalige concessie aan zijn geweten: dit jaar zag hij de inval in Irak als een gerechtvaardigd middel om een eind te maken aan de onderdrukking van de Iraakse bevolking door Saddam.

De activist voor de vrede was voorstander van de oorlog geworden. De man van de moraal had zich ontpopt tot man van de macht. Dat lijkt een paradox, maar is het niet in zijn geval. Faber heeft macht nooit geschuwd, ook niet in de kruisrakettentijd. Hij zag het altijd als als een belangrijke factor en was destijds ook meer dan zijn mede-activisten bereid het spel van de macht mee te spelen, onder anderen met Lubbers. Mits de macht maar in dienst stond van zijn moraal.

In zijn acceptatie van oorlog als instrument ging Faber echter steeds verder, zoals Irak leerde. Alsof hij door zijn talloze buitenlandse reizen steeds verder kwam af te staan van zijn overwegend moralistisch ingestelde achterban. Hij werd minder Nederlands. En dat was misschien wel het begin van zijn toch wel tragisch einde als gezicht van het IKV.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden