Eyes Wide Shut

'Een paar schuine moppen hadden bij wijze van spreken al wonderen gedaan,' schreef I. Sitniakowsky (De Telegraaf) onlangs in een kritische beschouwing over dans....

Het aardige van zo'n aanbeveling is verder dat ze de criticus niet alleen laat zien als beoordelaar maar ook als gesprekspartner van de kunstenaar. De criticus proeft, en doet suggesties voor verbetering: een intelligentere plot, een ander soort verf, wat meer schuine moppen. De professionele criticus onderscheidt zich daarin niet van de gewone kunstbeschouwer, die zich via gespreksgroepen op Internet niet zelden tot de kunstenaar zelf richt: 'Geachte heer M., misschien wordt het tijd om te stoppen met schrijven.'

Wil een criticus meedenken met de kunstenaar, wil hij tegensputteren, aanvullen en terugschrijven, dan is het lastig wanneer de kunstenaar dood is. Dat regisseur Stanley Kubrick overleed vlak na voltooiing van zijn film Eyes Wide Shut heeft aan recensenten de mogelijkheid ontnomen om hem goede raad te geven, en de gevolgen zijn er dan ook naar.

'De regisseur had de gewoonte zijn films na hun première vaak nog aan te passen. Met Eyes Wide Shut kreeg de in maart overleden Kubrick die kans niet. Dat maakt het extra tragisch dat deze mislukking zijn testament werd,' treurt Ab Zagt in het Algemeen Dagblad. 'Door de dood van Stanley Kubrick kreeg Eyes Wide Shut de status van het laatste woord en testament', schrijft Bart van der Put (Filmkrant), 'en dan valt zo ongeveer alles tegen,' concluderen Pieter Kottman en Roel Bentz van den Berg met grote levenswijsheid voor de VPRO-radio.

Inderdaad is de teleurstelling vrij algemeen: 'om de testamentmetafoor voort te zetten, de nabestaanden zijn na de voorlezing van de wilsbeschikking flink van slag,' meldt Mark Moorman (Parool). Er is een fan voor nodig als Bart van der Put om de rebellerende nabestaanden tot de orde te roepen: 'De irritatie over het gemak waarmee sommige critici deze zwanenzang van een groot filmer in oppervlakkige stukjes bij het grof vuil zetten kent geen grenzen.'

De rebelse stemming werd overigens niet alleen opgeroepen door de dood van Kubrick, maar ook door de wilde geruchten die over Eyes Wide Shut de ronde deden. Dat het acteursechtpaar Tom Cruise en Nicole Kidman op de filmset niet tot daden kon komen zonder instructies van een sekstherapeut. Dat Harvey Keitel ten onrechte had geëjaculeerd en derhalve was ontslagen. Vertragingen, geheimzinnigheid en berichten over filmcensuur verhoogden de spanning nog: 'de seksuele dromen en speculaties van Kubricks achterban namen een hoge vlucht' (Filmkrant), en Robin Bruinsma (Utrechts Nieuwsblad) nam zelfs 'met trillende benen' plaats in de bioscoop.

Het is uiteindelijk grotendeels deze door de pers zelf gecreëerde mythe die voor teleurstelling heeft gezorgd: 'het is geen geile film' (Filmkrant), maar een 'cerebrale' (NRC), 'cerebrale' (Parool), 'cerebrale film' (Volkskrant). Een film over verlangen en verleiding, waarin Tom Cruise een Grand Tour maakt langs zijn seksuele fantasieën, maar voortdurend 'zonder kleerscheuren de dans ontspringt', zoals Ab Zagt beeldend schrijft.

Misschien was Eyes Wide Shut anders en beter ontvangen wanneer er van te voren niet zoveel rumoer was geweest rond orgieën en digitale vijgenbladeren. Toch ziet bewonderaar Bart van der Put in al deze commotie nog een gunstige kans om met Kubrick in gesprek te komen en hem een aanbeveling te doen die de kritische nabestaanden tot zwijgen zal brengen. De Amerikaanse pers heeft opnieuw de discussie geopend over herziening van de filmkeuring, nadat Kubrick voor het Amerikaanse publiek de meest opwindende scène van zijn film had moeten censureren: 'als Kubrick er na zijn dood nog in slaagt daar verandering in aan te brengen, dan is zijn filmisch testament van groot belang'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden