Een boer brandt zijn velden af in de buurt van Lucknow, Uttar Pradesh. Het afbranden in de landbouw is deel van het probleem van de luchtvervuiling in Delhi omdat de rook door de wind naar Delhi wordt geblazen en daar blijft hangen.

reportage delhi

Extreme luchtverontreiniging is in de Indiase verkiezingen nog steeds geen thema

Een boer brandt zijn velden af in de buurt van Lucknow, Uttar Pradesh. Het afbranden in de landbouw is deel van het probleem van de luchtvervuiling in Delhi omdat de rook door de wind naar Delhi wordt geblazen en daar blijft hangen. Beeld Marlena Waldthausen

Bijna nergens ter wereld is de lucht zo verontreinigd als in India. 1,4 miljoen Indiërs gingen er vorig jaar aan dood. Toch speelt het thema in de verkiezingen amper een rol. De kiezers dringen nog niet aan.

Het duurt een paar uur, hooguit een dag, voordat de verschijnselen zich aandienen. Hoofdpijn, druk op de borst, pijnlijke keel, een hardnekkig kuchje. Het gevoel een zware avond achter de rug te hebben. Het is iets wat elke buitenlandse bezoeker van de Indiase hoofdstad New Delhi herkent.

Delhi is een booming derdewereldmetropool. De stad met 19 miljoen inwoners groeit in hoog tempo. Waar het ene jaar nog een krottenwijk lag, staat nu een winkelcentrum of kantorenpark. Nieuwe wegen en viaducten worden uit de grond gestampt. Het verkeer wordt elk jaar drukker. Het gevolg is de smerigste lucht op aarde, en dat in een stad waar honderdduizenden dag en nacht op straat leven.

Vreemd genoeg speelt het probleem geen enkele rol in de Indiase verkiezingen, waarvoor dit weekend in de zesde ronde de inwoners van Delhi hun stem uitbrachten. De Bharatiya Janata Party van premier Narendra Modi noch het oppositionele Indian National Congress van Rahul Gandhi maakt veel woorden vuil aan het milieu. Nieuwe banen en hindoekwesties zijn belangrijker.

De luchtvervuiling is een nationale gezondheidscrisis, maar niemand erkent dat, zegt Ashim Bery van Swechha, een ngo die zich richt op milieu-educatie. ‘Fijnstofwaarden die bij ons normaal zijn, zouden in elk ander land tot paniek leiden. Maar hier maakt geen politieke partij er een punt van. Het is bizar hoe het militaire conflict met Pakistan na de aanslag in Kashmir wekenlang het nieuws beheerste, terwijl onze kinderen niet vrij kunnen ademen.’

Veel politici bagatelliseren het probleem, stelt Bery op Swechha’s dakterras, waar verderop kinderen tussen plantenbakken van gerecyclede autobanden bijles krijgen over afvalscheiding. ‘We hadden een panel op het stadhuis om de smog te agenderen. Een van de politici zei: wij kunnen er niks aan doen, maar jullie wel. Ga gewoon naar de drogist en koop een mondmasker.’

Fijnstof

De luchtverontreiniging in India is een van de zwaarste ter wereld en neemt door de economische groei snel toe. Van de twaalf steden ter wereld met de smerigste lucht liggen er elf in India, en Delhi gaat bij de hoofdsteden aan kop. Meer dan driekwart van de Indiërs staat bloot aan fijnstofwaarden (voor PM2.5, de fijnste, meest gevaarlijke vorm) ver boven de relatief ‘veilige’ WHO-limiet van 25 microgram per kubieke meter. In India rekent men gemakshalve al met een norm van 60, maar in een stad als Delhi is 160 heel normaal en zijn pieken boven 1000 geen uitzondering.

De medische gevolgen blijven niet uit. In 2017 stierven in India officieel 1,24 miljoen mensen, een op de acht doden, vroegtijdig aan de gevolgen van langdurige blootstelling aan luchtvervuiling (zoals longkanker), tegen 5 miljoen wereldwijd. De werkelijke cijfers liggen veel hoger. De gemiddelde levensverwachting van kinderen in India (en de rest van Zuid-Azië) is dertig maanden korter dan normaal.

De luchtvervuiling treft de armsten het hardst. Het is ‘kapitalisme in de lucht’, aldus Bery. ‘Als het smogseizoen begint zie je overal advertenties voor luchtreinigers, wie het zich kan veroorloven heeft ze in elke kamer, maar niemand deelt mondkapjes aan daklozen uit. De rijken vluchten tijdelijk de stad uit. Wie kan verhuist helemaal, naar schonere oorden zoals Goa.’

Het besef van de ernst van de crisis is van recente datum. Pas vijf jaar geleden begon India luchtvervuiling echt te meten, en pas drie jaar geleden brak het publieke debat los, toen de smog rond de hindoefeesten Diwali en Holi extreme vormen aannam. Maar zelfs nu weten veel mensen nog niet waar PM2.5 voor staat. Niet voor niets dragen anders dan in China maar weinig mensen een mondkapje op straat.

De stad Delhi pakt de grootste luchtvervuilers (energiecentrales, verkeer en industrie, bouwsector) inmiddels wel aan. Kolencentrales zijn verplaatst, oude auto’s en vrachtwagens worden geweerd, het openbaar vervoer is overgestapt op gas (CNG). Voor zware dagen is er een autoverdelingssysteem met even en oneven nummerborden en kunnen bouwprojecten worden stilgelegd.

Te laat

Maar het is te weinig en te laat, meent Bery. En maatregelen helpen alleen als ze ook worden gehandhaafd, altijd een probleem in India. ‘Toen die noodmaatregelen werden ingevoerd wisselden mensen nummerborden om of kochten een extra auto. En de bouwstops worden massaal ontdoken.’

De grootste vervuilers – de boeren die elke winter de oogstafval op hun akkers afbranden – blijven bovendien grotendeels buiten schot, volgens velen omdat ze voor alle partijen een cruciaal electoraat vormen. Daar zal ook het National Clean Air Program dat premier Modi in januari lanceerde (doelstelling: schone lucht in honderd steden binnen vijf jaar) weinig aan veranderen.

Wat niet helpt is dat de publieke aandacht voor luchtvervuiling nogal cyclisch van aard is. Het probleem speelt op in de winter als de boeren hun velden aansteken en steden als Delhi stikken in smog. Maar als de lucht weer opklaart is iedereen het vergeten. Niet echt een aansporing voor de politiek.

Dan moeten we zelf maar wat doen, dacht Sarita Ahlawat, onderzoeker aan het Indian Institute of Technology. Zij ontwikkelde een mobiel apparaatje dat fijnstof en andere luchtvervuiling meet. Zij en haar staf nemen de sensoren overal mee naartoe. Ook hangen ze op de campus. De metingen worden gepost op Facebook onder het motto #KnowWhatYouBreathe. Een grote hit.

De aanleiding was persoonlijk, vertelt Ahlawat op de groene IIT-campus in Zuid-Delhi. ‘Ik kwam na jaren in de VS terug in India en begon te trainen voor de halve marathon van Delhi. Tijdens die race werd ik doodziek, ik moest opgeven en kon een maand niet praten. Ik begon me te verdiepen in smog en raakte in paniek toen ik ontdekte hoe slecht er in India gemeten wordt, en dat niemand eigenlijk weet waaraan zij en haar kinderen worden blootgesteld.’

Ahlawats metingen laten zien dat luchtverontreiniging enorm varieert, van plek tot plek, uur tot uur, dag tot dag. Als je dat met de sensor of straks een app precies kunt meten kun je je gedrag aanpassen en bijvoorbeeld je kinderen thuishouden of een dag niet gaan sporten. ‘Mensen joggen’s ochtends omdat ze denken dat de lucht dan het schoonst is. In werkelijkheid is de vervuiling in de nacht en ochtend op zijn hoogst. Dat soort kennis is empowerment.’

Bagatelliseren

De onderzoekster maakt zich er zorgen over dat veel Indiërs de gevaren van luchtverontreiniging nog altijd bagatelliseren. ‘Mensen denken vaak: alles waaraan ik word blootgesteld maakt me sterker, mijn lichaam ruimt het wel op. Maar ons lichaam is niet gebouwd om lucht te filteren. Het enige wat je kunt doen is je gewoonten veranderen, en daarvoor leveren wij de tools.’

Vanuit die gedachte ging een paar kilometer verderop in de voorstad Noida ook Amit Pathak aan de slag. Hij ontwikkelde met zijn startup Shellios een helm met ingebouwd luchtfilter voor motorrijders. ‘Motorrijders moeten al verplicht een helm dragen. Waarom dan niet een die meteen je lucht reinigt?’ De futuristisch ogende integraalhelm biedt een fijnstofreductie van 80 procent.

Pathak heeft hoge verwachtingen van zijn innovatie. India is de grootste helmenmarkt ter wereld, met meer dan 200 miljoen motorrijders en jaarlijks 21 miljoen nieuwelingen, die allemaal een helm nodig hebben. ‘Toch zou ik heel blij zijn als de luchtkwaliteit zo zou verbeteren dat onze helm niet meer nodig was. Want dit soort producten blijven natuurlijk plakbandoplossingen.’

Ahlawat hoopt dat haar metertjes, die ze ook commercieel wil uitbrengen, verschil gaan maken. ‘We gaan heel Delhi in kaart brengen en de grote vervuilers opsporen. Dan kan de politiek maatregelen nemen.’ Individuele oplossingen zoals luchtreinigers kunnen nooit volstaan. ‘De schaal van het probleem is te groot. De oplossing moet uiteindelijk komen van de politiek.’

Een actieve milieubeweging is wel noodzakelijk als drukmiddel op de politiek, zegt Bery. Daarom maakt Swechha kinderen al jong bewust van de problemen. ‘We halen hen weg van hun iPad en brengen hen in de natuur. Ze moeten environmental stewards worden.’ Swechha geeft les, plant bomen en neemt kinderen mee op excursie naar vuilstorten en afvalwaterlozingen.

Water

Want het gaat niet alleen over luchtkwaliteit. Het oppervlaktewater is ook om te huilen, zegt Bery. De Indiase overheid heeft de afgelopen dertig jaar meer dan 4 miljard euro uitgegeven om de heilige rivier Ganges te reinigen, maar in Delhi gaat meer dan de helft van het rioolwater nog altijd ongezuiverd de Yamuna in, de belangrijkste zijrivier van de Ganges. ‘Schokkend, als je bedenkt dat 70 procent van het drinkwater in Delhi uit diezelfde rivier komt.’

Bij de Najafgarh Drain, een afvalwaterpunt ten noorden van de oude stad, stroomt een kolkende zwarte massa de Yamuna in. Om de hoek een zwembad met spelende jongeren. Aan de overkant van de rivier zijn nog twee enorme cloaca zichtbaar waar ongefilterd rioolwater de rivier in stroomt. Links en rechts ligt wasgoed te drogen op de oevers. De stank is overweldigend.

Stemmen trekken met een wc-offensief

Het was een van de beloften van premier Narendra Modi bij zijn aantreden in 2014: elk huishouden in India in 2019 zijn eigen wc. Heeft hij die belofte gehouden? Niet echt. Honderden miljoenen Indiërs doen hun behoefte nog steeds in de openlucht. Sommigen geven er zelfs de voorkeur aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.