Extreem-rechts ruikt kans in arm Italië

De neofascistische beweging Casapound in Italië doet voor het eerst mee aan de verkiezingen. De crisis doet hun aanhang groeien.

TIVOLI - Voorzichtig schuifelt een vrouw het clubhuis van de neofascistische beweging Casapound binnen. Twintig tienerjongens in winterjacks en sneakers kijken haar onderzoekend aan. 'Ik hoorde dat jullie eten uitdelen?', vraagt ze, in haar buggy een kind van vier. Twee jongens staan op van hun plastic stoeltjes. 'Komt u maar, mevrouw. Als u hier uw naam en adres invult, mag u dit pakket meenemen, mevrouw.'


Onder een zwarte vlag met bliksemschicht staan plasticzakken gevuld met melk, pasta, koffie en suiker. De leden van Casapound hebben ze met hun eigen zakgeld samengesteld. Wie door de crisis is getroffen, mag een pakket komen halen in het clubhuis, waar leuzen aan de muur hangen als: 'Wij nippen van goede whisky terwijl alles brandt', en: 'Het feit dat we praktisch iedereen haten, maakt ons zeker niet incapabel om een vrouw het hof te maken, haar erend met rode rozen.'


Ietwat ongemakkelijk, maar niet minder dankbaar nemen de inwoners van Tivoli het eten in ontvangst. 'Deze jongens helpen me tenminste', zegt Francesca, 33 jaar en alleenstaande moeder. Door de crisis heeft zij als schoonmaakster steeds minder werk. 'En wie me helpt, krijgt mijn stem.'


Italië houdt verkiezingen in crisistijd en de neofascistische beweging Casapound heeft besloten mee te doen, voor het eerst. Casa heten ze, omdat ze tien jaar geleden begonnen met het kraken van leegstaande panden die ze beschikbaar stelden aan families in woningnood. Pound, omdat ze schrijver Ezra Pound ongevraagd als inspiratiebron namen, net als bijvoorbeeld Plato, Jack Kerouac en George Orwell.


De afgelopen jaren opende de neofascistische beweging in heel Italië clubhuizen zoals in Tivoli, waar het jongste lid veertien jaar oud is. Ze werven leden op middelbare scholen, gaan 's zomers op atletiekkamp en komen iedere week bijeen om te praten over de ideeën van historische figuren als Mussolini en Hitler, 'een groot staatsman', aldus de 21-jarige geschiedenisstudent Federico Rapini. Rechtse politici hielden de neofascisten de afgelopen jaren een hand boven het hoofd. De burgemeester van Rome bijvoorbeeld, zijn zoon is lid. Maar die steun volstaat niet meer. Casapound wil zelf aan de knoppen draaien en alle clubhuizen zijn gemobiliseerd.


'Wij zijn woedend, net als jullie', zegt Simone di Stefano (36). De lijstrekker van de beweging staat in de koude schuur van een winkel met landbouwproducten vlakbij de stad Latina, 62 kilometer ten zuiden van Rome. Voor hem zitten boeren uit de regio Agro Pontino. 'Bersani, Berlusconi en Monti; het is allemaal hetzelfde', zegt de lange, donker ogende Di Stefano. ' Ze eisen belastinggeld van ons, maar geen enkele euro daarvan gaat naar betere zorg of goede scholen. Het gaat allemaal naar Europa, om een schuld af te betalen die wij niet hebben gemaakt.'


Met hun armen over elkaar geslagen en diep weggedoken in de kragen van hun winterjassen luisteren de boeren naar het betoog van de Romein, die de publieke schuld wil bevriezen en de Europese handelsgrenzen wil sluiten. Weg met de concurrentie uit China, Italië wordt weer een trotse staat, met werk en woonruimte. 'Het vereist lef om ineens het kruisje bij een nieuwe partij te zetten', zegt Di Stefano bemoedigend. 'Maar elke stem voor ons, betekent tranen voor die oude politici.'


'Het zijn misschien fascisten, maar ze kunnen nooit slechter zijn dan de rest', zegt tomatenboer Vilberto. Na afloop van de toespraak wordt grappa en koffie uitgedeeld in plastic bekertjes. De tomatenboer stemde Berlusconi, maar voelt zich bedrogen. Hij is enthousiast over Casapound. 'Ze hebben goede, praktische ideeën.'


'Het fascisme was geweldig', vult Otello Magoge (78) aan. 'Zonder Mussolini was dit nog altijd een groot moeras geweest.' Magoge's vader kreeg zijn stukje landbouwgrond dankzij de sociale programma's die Mussolini rond Latina organiseerde om werk te creëren. Magoge reist om het jaar met zijn vrienden naar het graf van de dictator. Hij laat foto's zien: daar staan ze, lachend voor hun gehuurde bus. En nog een foto bij de tombe, waar ze hun arm opheffen in de vorm van de verboden fascistengroet. 'Ik ben de enige hier, die is omhelsd door Mussolini', zegt Magoge trots. 'Een flinke, stevige knuffel.'


Casapound vicepresident Andrea Antonini lacht er om, op weg naar de volgende afspraak: een verjaardagsfeest. 'Dit is het ideale moment voor een revolutie', zegt hij. 'De Italianen zijn de huidige politici zat en zijn getroffen door de crisis van het kapitalisme. Wij bieden het alternatief.'


De jarige Linda Zaratti - hoge hakken, opgespoten lippen, leeftijd geheim - is speciaal voor de verkiezingen overgelopen vanuit een rechtse partij en kandidate voor de provincie Rome. Als groet grijpen Antonini en Di Stefano bij binnenkomst de rechteronderarmen van de gasten vast, een oude Romeinse legionairsgroet.


Ze zijn netjes gekleed en keurig gekamd, de leden van Casapound, maar helemaal smetvrij zijn ze niet. Vorige week nog werden in Napels tien aan Casapound gelieerde personen gearresteerd. Justitie verdenkt de beweging van onder andere 'gewapende aanvallen' en 'indoctrinatie van de jeugd met etnische haat en antisemitisme.'


Di Stefano ziet de arrestaties als laster in verkiezingstijd. 'Het zou kunnen dat er onderling wel eens een bewonderende opmerking is gemaakt over Hitler, zoals ze bij links wel eens wat roepen over Stalin, maar antisemitisch zijn we niet', zegt de lijsttrekker. 'We hebben zelfs joodse leden.' Wel hebben ze geweld gebruikt. 'Uit verdediging. We laten ons niet door het antifascistisch geweld van de pleinen jagen.'


'We baseren ons volledig op het gedachtengoed van Mussolini', zegt Di Stefano later. 'Maar we hebben het aangepast aan dit millennium: zonder dictatuur en zonder racisme.' Het fascisme van het derde millennium noemt hij het. 'We hopen nooit geweld te hoeven gebruiken, maar we proberen de mensen wel wakker te schudden uit het verdovende kapitalisme. We leren dat sommige ideeën het waard zijn om fysiek voor te vechten.'


Ze gaan niet winnen bij de verkiezingen eind deze maand. 'We beginnen net', zegt Di Stefano. 'En we krijgen minder ruimte op televisie. Maar er gaat de komende jaren iets veranderen. Dat zie je ook in Griekenland, waar de fascisten zijn opgekomen. Tussen nu en tien jaar verandert heel Europa.'


Francesca


33-jarige alleenstaande moeder


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden