Interview

'Extra screening? Dat gebeurt serieus vaak'

In 2015 is de asielinstroom verviervoudigd. Dat betekent 'buffelen' bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst, zegt de hoofddirecteur. Want wie komen er eigenlijk binnen?

IND-hoofddirecteur Rob van LintBeeld Jiri Buller

'Het is geen migrantje pesten', zegt Rob van Lint over de brief waarin asielzoekers onlangs te horen kregen dat ze zeker een halfjaar moeten wachten tot hun procedure begint. 'Het getuigt van realisme om een eerlijk beeld te schetsen, zodat ze weten waaraan ze toe zijn.'

Rob van Lint (57) beleeft zijn meest turbulente jaar tot nu toe als hoofddirecteur van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), die verantwoordelijk is voor de toetsing van vluchtverhalen en de verstrekking van verblijfsvergunningen. Hij doet dit werk nu zes jaar. In rustiger tijden meldden zich 12 duizend asielzoekers per jaar. Maar in 2015 waren er perioden dat 4.200 mensen per week Nederland binnenkwamen.

Van Lint, van oorsprong bioloog, heeft de afgelopen tijd personeel moeten doorschuiven van andere afdelingen, om ze in te zetten op de afhandeling van asielaanvragen. In korte tijd werden bovendien driehonderd uitzendkrachten geworven. Deze hbo'ers en universitair geschoolden worden met een interne opleiding klaargestoomd voor het werk, 'want er is geen masteropleiding voor het vak van hoor- en beslismedewerker'.

Ook in het weekend draait de organisatie nu door. 'Supertrots' is Van Lint op zijn mensen, 'die dag in dag uit aan het buffelen zijn om zo snel mogelijk tot een verantwoorde beslissing te komen'.

CV Rob van Lint

1958 Geboren op 16 juni

1970 Gymnasium B (tot 1976)

1976 Studie biologie, Rijksuniversiteit Leiden (tot 1982)

1982 Bedrijfskunde, Erasmus Universiteit (tot 1985)

1985 Diverse functies bij ministerie van VROM (tot 2000)

2000 Diverse functies bij ministerie Landbouw en Visserij (tot 2008)

2008 Plv. inspecteur-generaal Inspectie Verkeer en Waterstaat (tot 2009)

2009 Hoofddirecteur IND

Toch hebben wij hebben begrepen dat in Ter Apel de laatste weken weinig asielzoekers worden 'aangeleverd'. Terwijl mensen in tenten wachten op het begin van hun procedure, hebben uw medewerkers paradoxaal genoeg bijna niets te doen en worden tolken en advocaten afbesteld.

'We weten dat er momenteel te weinig asielzoekers worden aangeleverd. We zijn heel hard bezig met een oplossing. Je kunt het probleem zien als een dambord waarop alle vakjes met een steen zijn belegd. Je kunt dan niet meer schuiven. Alle opvanglocaties zitten moordend vol. Mensen hebben gelukkig onderdak - een bed, een dak en een boterham - maar daarmee zitten ze niet altijd op de beste plek.

'Normaal kwamen asielzoekers aan in Ter Apel en werden van daaruit verspreid over asielzoekerscentra dichtbij de plaats waar ze door de IND werden gehoord. Nu kan het voorkomen dat een asielzoeker ergens in Noord-Holland is ondergebracht. Dan is het natuurlijk wel onhandig om vervolgens in Zevenaar de interviews te moeten doen. Het gevolg kan inderdaad zijn dat IND-medewerkers even niets om handen hebben. Al worden er natuurlijk nog steeds dagelijks asielzoekers gehoord en beslissingen genomen.'

Maar waar stokt het dan precies?

'Het is iets van de laatste paar weken. Een gevolg van de enorme aantallen en het feit dat asielzoekers over zoveel plekken zijn verdeeld. De planning wordt gemaakt door het COA en de IND samen. Het vervoer regelt het COA, dat moet zo efficiënt mogelijk. Je kunt wel voor één asielzoeker een bus van Noord-Holland naar Ter Apel laten rijden, maar dat lijkt me niet wenselijk.'

We horen dat er soms onrust ontstaat onder asielzoekers. Ze zien mensen die twee maanden later aankwamen in Nederland die eerder aan de beurt zijn bij de IND.

'In het algemeen hanteren we inderdaad het first in, first out-principe, maar onder de huidige omstandigheden moeten we wel eens met dit principe breken. Niet omdat we dat leuk vinden, maar omdat we elke dag zoveel mogelijk mensen willen horen. Dan moet je maar op de koop toe nemen dat iemand later aan de beurt is dan eigenlijk zou moeten.'

Beeld Jiri Buller

U stuurt zelfs al personeel weg. Intussen kondigde de staatssecretaris aan dat de beslistermijn voor gezinshereniging wordt opgerekt van drie naar negen maanden. Is het niet gek dat u uitzendkrachten naar huis stuurt, terwijl er duizenden dossiers voor familiehereniging op de stapel liggen te wachten?

'Dat is makkelijk gezegd, als buitenstaander. We proberen optimaal gebruik te maken van de mensen over wie we kunnen beschikken. Het klopt dat we op een bepaalde plek weleens afscheid nemen van mensen, maar tegelijkertijd breiden we weer uit op een andere plek. Dat is eigen aan ons bedrijfsproces, waarin de mogelijkheden om te plannen met de huidige aantallen beperkt zijn.'

Het lijkt er soms wel op dat er bewust zand in de machine wordt gestrooid. Om asielzoekers te ontmoedigen met het beeld: in Nederland laten ze je eindeloos wachten in een tent. Is dat een politieke keuze?

'Dat werp ik verre van me. Als onze beslistermijn voor gezinshereniging wordt verlengd, dan is dat omdat we met de huidige beslistermijn niet uit de voeten kunnen. Als de wachttijd vanwege de verviervoudigde asielinstroom oploopt, getuigt het gewoon van realisme om te zeggen: het gaat wel een halfjaar duren. Dat is geen migrantje pesten. En het betekent ook niet dat we koersen op die maximale termijn.

'Alle maatregelen van het kabinet beogen snellere afwikkeling van de procedure. Iedereen zal het er over eens zijn dat mensen uit evident veilige landen zo snel mogelijk een afwijzing moeten krijgen, zodat ze niet langer een opvangplek bezet houden die is bedoeld voor iemand uit onveilig gebied.'

U heeft ook de taak om bijvoorbeeld oorlogsmisdadigers of IS-strijders uit de vluchtelingenstroom te filteren. Hoe gaat dat?

'De politie doet de eerste registratie en identificatie, waarbij bijvoorbeeld ook bagage wordt onderzocht om te kijken of iemand geen wapens bij zich draagt of paspoorten die niet zijn overlegd.

'De politie heeft ook de bevoegdheid om telefoons te onderzoeken. Als er signalen zijn, krijgen wij dat door. Onze eigen experts screenen de begindossiers op ongerijmdheden. Dan gaat het om vragen als: hebben we hier misschien te maken met een oorlogsmisdadiger? Of iemand die een risico vormt voor de nationale veiligheid?

'Die signalen melden wij bij politie en inlichtingendienst. Als iemand bijvoorbeeld zegt dat hij 25 jaar oud is, uit gebied X uit Syrië komt maar nooit in het leger heeft gediend, terwijl wij weten dat de militaire dienstplicht in dat gebied usance is, dan gaan we zo iemand nader screenen. Het is wel goed om te benadrukken dat wij geen veiligheidsdienst zijn.'

Op sociale media maken Syriërs hier zich nogal druk over landgenoten die zich nu voordoen als vluchteling, terwijl die mensen bijvoorbeeld met een kalasjnikov op foto's staan, strijdend voor de troepen van Assad.

'Die signalen proberen wij juist op te pikken.'

Maar u bent in hoge mate afhankelijk van wat de asielzoeker zelf vertelt.

'Gelukkig zijn we daarvan niet uitsluitend afhankelijk. We hebben natuurlijk ook onze eigen analytische vaardigheden. We hebben beschikking over de informatie van veiligheidsdiensten en zusterorganisaties. Maar je kunt nooit dingen weten die je niet weet. Ik zeg dus ook niet: we weten alles. Ik zeg: we doen al het mogelijke met de informatie die we hebben. Soms kan informatie later beschikbaar komen. Dat kan een reden zijn om alsnog een verblijfsvergunning in te trekken.'

Hoeveel asielzoekers werden dit jaar extra gescreend, omdat er zorgelijke signalen waren?

'Daar heb ik geen getallen van, maar het gebeurt serieus vaak. Het gaat om zeer uiteenlopende signalen, rijp en groen door elkaar. Elk getal dat ik noem gaat een verkeerd eigen leven leiden, omdat er alle schakeringen tussen een verdachtmakingen en een serieuze verdenking achter schuil kunnen gaan. Wat ik wel kan zeggen, is dat vorig jaar bij 170 mensen serieuze verdenkingen van oorlogsmisdaden zijn gerezen. Daarvan bleken er vijftig inderdaad een oorlogsverleden te hebben, onder wie tien Syriërs. In 2015 zal het in dezelfde orde van grootte liggen.'

Wat betekenen de hoge aantallen voor de zorgvuldigheid van de procedure? Een asieladvocaat vertelde ons dat interviewverslagen nu vaak maar een pagina of zeven beslaan, waar dat voorheen veelal het dubbele was.

'Of we een asielaanvraag nu inwilligen of afwijzen, beide beslissingen moeten goed onderbouwd zijn. Daar tornen we niet aan. We moeten ervan overtuigd zijn dat we de goede beslissing hebben genomen. De tijdsduur van een gesprek is afhankelijk van het type asielzoeker: uit welk land komt hij, welk type problemen neemt hij met zich mee, is hij wel of niet goed gedocumenteerd. Dat is allemaal bepalend voor de tijd die gemoeid is met een deugdelijke beslissing.

'Als je uit Aleppo komt en je kunt identiteitspapieren voorleggen, ben je sneller klaar dan wanneer je met een onduidelijk verhaal uit de binnenlanden van Afghanistan komt. Het is waar dat we de laatste tijd, met grote aantallen Syriërs die goed zijn gedocumenteerd, kunnen volstaan met een korter gehoor.'

Beeld Jiri Buller

Dezelfde advocaat signaleert dat de IND nu uitzendkrachten inzet op moeilijke dossiers, terwijl ze daarvoor niet de geëigende opleiding hebben. Zo had hij twee homoseksuele cliënten die werden gehoord door medewerkers die niet de verplichte cursus voor het interviewen van kwetsbare personen hadden gevolgd.

'Onze krachten worden gefaseerd opgeleid. Je moet een aantal modules in het Europees asielcurriculum doorlopen. Maar natuurlijk heeft niet iedereen alles al gevolgd. Het is van te voren bijvoorbeeld niet altijd duidelijk dat een asielzoeker zijn homoseksualiteit gaat opvoeren als onderdeel van zijn vluchtverhaal. Het kan dus voorkomen dat hij in eerste instantie wordt gehoord door iemand die voor dit aspect niet goed is toegerust. We maken een planning op basis van wat we weten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden