Exponent van de Alternatieve Afrikaners

Als Koos Kombuis niet in Zuid-Afrika was geboren, had zijn tweede lp Niemandsland uit 1989 zonder twijfel een plaats gekregen in de canon der popmuziek....

Van onze verslaggever Fred de Vries

Om de waarde van Niemandsland te begrijpen moeten we terug naar midden jaren tachtig, de apartheid en de culturele boycot. Het leven wordt bepaald door de Nasionale Party, de Nederduits Gereformeerde Kerk, de Broederbond en de Federasie van Afrikaner Kunstenaars.

Seks, drugs en homoseksualiteit zijn taboe. Maar in de marge begint het te rommelen. Jonge Afrikaners vangen ondanks het isolement de ruis op van punk en onderkennen de subversieve kwaliteiten van popmuziek.

Een voor een komen ze aan het oppervlak, om te ontdekken dat er elders in het land gelijkgestemden zijn: de dadaïstische band Koos, artiesten als Bernoldus Niemand, Johannes Kerkorrel en Koos Kombuis.

Ze maken Afrikaner rock & roll, simpele gitaarmuziek met teksten in het Afrikaans. In 1989 gaan Kombuis, Kerkorrel en Niemand gezamenlijk op toernee als Gereformeerde Blues Band. Over die beruchte Voëlvry Toer schrijft Koos Kombuis op zijn website: 'Veel campussen en theaters deden ons in de ban. De (zwarte) geluidsman moesten we soms verstoppen als we in whites-only hotels langs de weg logeerden.'

Kort na de toernee valt de band uit elkaar en brengen Kombuis, Niemand en Kerkorrel afzonderlijk platen uit. Op het mooiste nummer van Niemandsland, Swart September, zijn ze alle drie te horen. Het liedje gaat over de onwetende blanken en de zwarte township-opstand van 1984. 'Viooltjies in die voorhuis en riots orals oor die land'.

Koos Kombuis (1954, echte naam André le Roux du Toit) is een archetypische vagebond. Eerst zwierf hij jarenlang door de achterbuurten van Johannesburg, daarna stopten zijn ouders hem in een gekkenhuis bij Pretoria, waar hij terecht kwam tussen verslaafden en schizofrenen. Toen bleek dat hij gezond was, werd hij uit de kliniek ontslagen. Koos koos daarna voor de dubbelcarrière muzikant/schrijver.

De beweging van de Alternatieve Afrikaners duurde maar een paar jaar. De band Koos ging uit elkaar nadat gitarist Neil Goedhals zelfmoord had gepleegd. Bernoldus Niemand reed zichzelf te pletter. Johannes Kerkorrel wilde een serieuze muzikant worden.

En Koos Kombuis ging gewoon door met wat hij al die tijd heeft gedaan. Hij schrijft boeken en liedjes en treedt op met zijn band Die Warmblankes. In zijn recente 'Nuwejaarsboodskap aan die volk' schrijft hij over de laatste keer dat hij opgewonden raakte van een boek in het Afrikaans. 'Dat was lang geleden, toen ik zestien was. Het boek dat ik in handen kreeg was Katestrofes van Breyten Breytenbach. Ik wilde wel door het dak vliegen, zo excited was ik.' Vanavond kan hij zijn held weer ontmoeten, als ze beiden optreden op Winternachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden