Expliciet ontbrekende dingen in Amsterdam

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: bewijs voor het onzichtbare in Berlijn en expliciet ontbrekende dingen in Amsterdam.

Beeld Courtesy Delmes & Zander, Berlin / Cologne

Berlijn, 8 oktober

Hoewel ik het stratenplan van de meeste wereldsteden ken,volgde ik in Berlijn uit ingebouwde luiheid Google Maps. Dat ging natuurlijk mis; op zoek naar galerie Delmes & Zander stond ik vertwijfeld in een donker hofje op een smoezelige bel te drukken. Waar waren de helverlichte aquariumramen waarachter galeries doorgaans hun kunst tonen? Waar was de ingang?

Ik bleek bij de achterdeur te staan. Foutje van Google, maar het bracht me wel meteen in de juiste filosofische mindset voor de tentoonstelling die ik zou gaan zien. Want ik kon wel dénken dat Delmes & Zander een voordeur ontbeerde, dat hoefde natuurlijk nog niet te betekenen dat die voordeur er niet wás.

Binnen ging het over het zichtbaar maken van het onzichtbare. Op de expositie Evidence of Ecstacy presenteerde de galerie ¿ trouwens voorzien van een royale raampartij plus voordeur ¿ drie fotografische projecten, waarin het draaide om het zo overtuigend mogelijk vastleggen van dingen die de meesten van ons niet kunnen zien, maar die volgens anderen toch bestaan.

Beeld gerlach en koop

Info

Francesco Ponte & Ted Serios, Evidence of Ecstacy T/m 31/10, Delmes & Zander, Berlijn. galerie-zander.de

gerlach en koop, Choses Tuées T/m 8/11, De Appel, Amsterdam. deappel.nl

Er was een film over Ted Serios (geen artiestennaam) die in de jaren zestig furore maakte met zijn 'gedachtefotografie': het vermogen om op wilskracht beelden naar een filmrol te transfereren. Dat die wilskracht deels bestond uit een trucje met een vergrootglas en een stukje dia, waarmee hij stiekem zijn Polaroidcamera aanstuurde, en deels uit alcohol - ach wat. Zijn overtuigingskracht en dodelijke ernst stelden Serios in staat om velen voor de gek te houden. Hij stak daarmee diverse politici naar de kroon.

Er waren mooie foto's van handopleggingen tijdens Afro-Amerikaanse kerkdiensten in de jaren zestig, met daarop mensen in volledige extase. Dichte ogen, open mond, handpalmen in de lucht. De fotografie kon helaas niet tonen wat zij zagen, maar maakte wel duidelijk hard dat 'bewijs' een rekbaar begrip is.

Nee, dan de foto's uit het album van de Puerto Ricaanse tandarts Francesco Ponte uit de jaren twintig. Die liet zijn huishoudster Carmen als medium achter een gordijntje zitten en geesten oproepen. De onzichtbare handen die zij om onverklaarbare redenen in kaarsvet doopten, lieten mallen achter die door Ponte vol gips werden gegoten. Trots had hij die geestafdrukken gefotografeerd: kijk, ze bestaan echt! Maar ik ben gekke Henkie niet en zag wat iedereen kon zien: het waren de kolenschoppen van Carmen die model hadden gestaan.

Amsterdam, 11 oktober

Nog even over gewezen directeur Lorenzo Benedetti van De Appel. Over hem hoor je steeds dat-ie zo goed is met kunstenaars, wat een beetje klinkt alsof-ie zo leuk is met kinderen en na de zoveelste keer wilde ik die reputatie wel eens staven. Daar hoef je geen heksentoeren voor uit te halen. Het instituut toont momenteel twee presentaties die onder zijn supervisie tot stand kwamen: No Admittance van Adrian Melis en Choses Tuées van kunstenaarscollectief gerlach en koop.

Melis - een kast gevuld met Israëlische producten - laat ik even liggen. Het gaat hier over gerlach en koop. Zij zijn een kunstenaarscollectief van het niet-artistiekerige soort: geen atelier, geen vastomlijnd materiaal of methode, hun namen schrijven ze zonder hoofdletters. Hun werk is gewoontjes, letterlijk. Het bestaat uit gevonden dingen waar echt helemaal niks bijzonders aan is: een zoutkist, een ouderwetse stofzuiger, een stapel tijdschriften waar eerdere gebruikers plaatjes uit knipten, twee deuren, een spijkerbroek.

Benedetti stelde er het hele pand voor ter beschikking en voorzag het geheel van een inleiding. Daarin verhaalde hij van een eerder idee voor de tentoonstelling: gefilterd licht, objecten die van hun glans werden ontdaan, een idee dat voortijdig sneuvelde, maar dat door de directeur toch werd opgetekend: het afwezige, betoogde hij, was hier even belangrijk als het aanwezige. Het bleek de opmaat voor wat volgde. Overal waren dingen expliciet niet aanwezig. In een stel kussens op een bankje, fijntjes getiteld Gombrowicz Ass: het zitvlak van de dichter. In een fietsstang zonder stuur, trappers, banden, ketting: de rest van de fiets.

Beeld gerlach en koop

Even dacht ik dat dat hele Benedetti-ontslag ook door gerlach en koop in scène was gezet: door de directeur zogenaamd te laten ontslaan was zijn aanwezigheid des te voelbaarder. Verder voelde ik me een beetje als het slachtoffer in zo'n candid camera-programma. Ergens in een televisiestudio, stelde ik me voor, werd er hard gelachen om die vrouw van middelbare leeftijd die daar zo bedenkelijk naar twee identieke platen stond te kijken. Paranoia, oh heerlijke paranoia.

Het had iets treurigs. De Appel, het is bekend, is niet alleen een expositie-plek; het is ook een opleiding. De afgelopen jaren werden er tientallen tentoonstellingmakers klaargestoomd voor het vak en sommige van hen namen exposities van het type Bendetti / gerlach en koop wellicht als kwalitatief ijkpunt. Het was niet ondenkbaar, bedacht ik al starend naar die verhuisdozen en dat onaangebroken pak kopieerpapier, dat de 'afwezigheid' me de komende jaren nog in vele gedaanten zal worden opgediend. Het werd me zwaar te moede.

Beeld gerlach en koop
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden