Experts: 'Nederland is beter voorbereid op aanslag'

Nederland reageert nerveus op de gebeurtenissen in het buurland. Op diverse plekken brak dinsdag paniek uit. Politiek Den Haag bleef overwegend kalm. Met recht, zeggen experts: ons land is beter voorbereid.

De Koninklijke Marechaussee voert extra patrouilles uit op het Binnenhof, in reactie op de aanslagen in Brussel.Beeld anp

Nederland zal een terreuraanslag eerder zien aankomen dan België. Nederland heeft veel beter zicht op wat zich in wijken en gemeenschappen afspeelt. En die informatie wordt goed gedeeld met de overheid. 'Daarin is de Nederlandse samenleving stukken beter georganiseerd dan de Belgische.'

Dat zegt directeur Edwin Bakker van het Centrum voor Terrorisme en Contraterrorisme van de Universiteit Leiden. Dat België de aanslagen in Brussel dinsdag niet kon voorkomen hoewel het land in verhoogde staat van paraatheid is, wijt Bakker aan de verdeeldheid van het federale land. Brussel telt tien gemeenten en meerdere politieregio's die informatie niet altijd even goed delen, en kampt met een taalbarrière. Bovendien heeft België lange tijd niet geïnvesteerd in zijn veiligheidsdiensten. 'Dan kan het gebeuren dat je zulke aanslagen misschien wel verwacht, maar niet ziet aankomen.'

Beter georganiseerd

Nederland is volgens de directeur veel beter georganiseerd. Wijkagenten weten wat zich afspeelt in buurten en gemeenschappen. Die agenten werken goed samen met ouders, leraren en sociaal werkers, die in de gaten houden of jongeren radicaliseren. Informatie uit die zogenoemde 'ketenaanpak' wordt goed gedeeld met veiligheidsdiensten.

Daar komt nog bij dat het probleem in België groter is; het heeft het hoogste aantal geradicaliseerde Syriëgangers per hoofd van de bevolking in Europa, en een veel beperktere opsporingscapaciteit dan Nederland. De Nederlandse politie en het Openbaar Ministerie hebben relatief veel mensen opgespoord en veroordeeld gekregen die wilden uitreizen naar Syrië of - in mindere mate - Irak ten behoeve van de jihadistische strijd. Teruggekeerde Syriëgangers worden hier strikt gemonitord. In tegenstelling tot België wordt hier al geruime tijd in preventieprogramma's geïnvesteerd.

240 jihadstrijders

De jihadistische beweging in Nederland blijft qua omvang stabiel, meldt de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). De stroming kent in Nederland 'enkele honderden' aanhangers en 'enkele duizenden sympathisanten'. Het aantal Nederlandse uitreizigers naar Syrië of Irak stijgt met vier tot vijf per maand. Op 1 maart van dit jaar waren in totaal zo'n 240 Nederlandse inwoners voor de radicale strijd uitgereisd, bleken er 42 Nederlanders te zijn gedood en waren ongeveer 40 jihadstrijders teruggekeerd. Naar schatting 160 jihadisten zitten nog in Syrië, onder wie 64 vrouwen.

Terreurdreigingsniveau niet verhogen

De Nederlandse overheid ziet dan ook geen reden om het terreurdreigingsniveau als gevolg van de aanslagen in Brussel te verhogen. Dat niveau blijft 'substantieel' - het derde niveau van vier: minimaal, beperkt, substantieel en kritiek. 'Substantieel' betekent dat de kans op een aanslag in Nederland reëel is, maar dat er geen concrete aanwijzingen zijn dat hier een aanslag wordt voorbereid, meldt het instituut Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid.

Dat wil natuurlijk niet zeggen dat een aanslag hier niet zal gebeuren. 'Ondanks onze betere preventieprogramma's kan er natuurlijk altijd iemand van buiten naar binnen komen, of kan het voorkomen dat een potentiële terrorist onder de radar blijft', zegt terrorismedeskundige Bibi van Ginkel van het kennisinstituut Clingendael. 'Dat we hier nog geen aanslag hebben gehad, is een combinatie van beter toezicht, betere preventie en ook een beetje geluk.'

Van Ginkel acht het heel aannemelijk dat de aanslagplegers op de luchthaven en metro van Brussel behoren tot de geestverwanten van Salah Abdeslam, de terreurverdachte van de Parijse aanslagen in november vorig jaar die vrijdag in Brussel werd opgepakt. In beide gevallen werden de aanslagen door de fundamentalistische beweging IS opgeëist. Mogelijk waren de acties al eerder voorbereid.

Edwin Bakker.Beeld Wendy van der Waal.

Netwerk inruilen voor strafvermindering

Ook kunnen de aanslagen juist heel plotseling zijn gepleegd, als reactie op de arrestatie van Abdeslam, stelt Van Ginkel. Abdeslams advocaat heeft publiekelijk de suggestie gewekt dat zijn cliënt bereid is zijn netwerk te verraden in ruil voor strafvermindering. 'Dan moet dat netwerk snel zijn aanslagen plegen, voordat het wordt opgepakt.'

Zo'n snel geïmproviseerde aanslag, zonder wekenlange voorbereiding, is goed mogelijk omdat bij eerdere invallen op verdachte adressen 'indrukwekkende' wapenarsenalen zijn gevonden. 'Als je het materiaal voorhanden hebt, is een aanslag gewoon een kwestie van meenemen en gáán', zegt Edwin Bakker uit Leiden.

Eén vraag, de 'million dollar question', blijft echter onbeantwoord: wat drijft deze terroristen? Daarop geven onderzoeken geen eenduidig antwoord, zegt Van Ginkel van Clingendael. 'Feit is: het radicaliseringsproces gaat steeds sneller. Iemand die volstrekt normaal is, kan binnen twee maanden ineens vol overtuiging zichzelf opblazen. Waarom? Interviews met teruggekeerde Syriëgangers in verschillende Europese landen geven een heel gedifferentieerd beeld wat hen tot radicalisering dreef. Het kan te maken hebben met de mate van integratie, met kansen van immigranten in een nieuwe samenleving, met invloeden vanuit de directe omgeving - de precieze oorzaak weten we niet.'

De aanslagen in Brussel hebben ook op het openbare leven in Nederland hun uitwerking. Hoewel hier geen concrete aanwijzingen zijn voor een aanslag, zijn er zichtbare en onzichtbare veiligheidsmaatregelen getroffen. Op verschillende plekken staan bijvoorbeeld teams van de Dienst Speciale Interventies (DSI) paraat. De Koninklijke Marechaussee heeft haar patrouilles op de luchthavens 'fors' geintensiveerd, zegt een woordvoerder. Ook is het toezicht op de grens met België verscherpt. De politie patrouilleert op treinstations in alle grote steden, en op de stations in Arnhem, Roosendaal en Breda, waar internationale treinen arriveren. Premier Rutte raadde eenieder dinsdag aan 'niet naar Brussel te reizen'.

Bibi van Ginkel.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden