Experts: hervorm het toezicht op de geheime dienst

Het parlementaire toezicht op de geheime diensten moet veranderen. De krampachtige geheimhouding rond de zogeheten commissie-Stiekem, waarin fractievoorzitters van de politieke partijen zitting hebben, moet versoepelen en de commissie dient serieuze ondersteuning te krijgen om deugdelijke politieke controle mogelijk te maken.

Huib Modderkolk
Oud-kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg staat in november de pers te woord, nadat het presidium heeft overlegd over het lek bij de commissie-Stiekem. Beeld anp
Oud-kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg staat in november de pers te woord, nadat het presidium heeft overlegd over het lek bij de commissie-Stiekem.Beeld anp

Daarvoor pleiten drie experts uit de inlichtingenwereld: Cees Wiebes (tot 2013 senior analist bij de NCTV), Constant Hijzen (promovendus inlichtingen- en veiligheidsstudies Leiden) en Eleni Braat (universitair docent Geschiedenis van de Internationale Betrekkingen in Utrecht) in een opinieartikel in de Volkskrant.

De drie hekelen de vastgelopen politieke discussie over de hervorming van het parlementaire toezicht. Al vóór de onthullingen van NSA-klokkenluider Edward Snowden, in 2013, bestond bij politici de wens om tot verandering van de commissie-Stiekem te komen. Dat leidde ook op verschillende momenten tot debatten en rapporten. Maar nooit kwam het tot concrete stappen.

In 2015 speelde er twee illustratieve politieke kwesties rond de commissie. Geert Wilders beklaagde zich dat hij 'schokkende en onacceptabele' informatie van de inlichtingendiensten hoorde, maar dat hij die vervolgens niet in het parlement mocht bespreken. En daarnaast was er de ophef rondom een lek in de commissie. Die zaak loopt nog. Volgens de auteurs zijn beide zaken symptomatisch voor de tanende politieke controle op de geheime diensten. Zij signaleren al 'sinds de oprichting een gebrek aan politieke affiniteit, lage vergaderfrequentie, absentie en tijdgebrek.'

'Hervorm de commissie inlichtingen'

Terwijl de whodunnit zich de komende tijd zal ontvouwen en de journalistiek natuurlijk vooral dáárin geïnteresseerd is, heeft de kwestie een belangrijkere vraag opgeworpen: werkt de parlementaire controle nog? Lees hier het bijbehorende opiniestuk.

Klokkenluider Edward Snowden. Beeld epa
Klokkenluider Edward Snowden.Beeld epa

Parlementaire controle verzwakt

Het is bekend dat de te controleren informatie van de inlichtingendiensten pas kort voor vergaderingen beschikbaar is voor fractievoorzitters. Bovendien moeten politici een aanvraag doen om de stukken in een aparte kamer en onder begeleiding te kunnen lezen. PVV-leider Geert Wilders en, in mindere mate, D66'er Alexander Pechtold zouden dit regelmatig doen. De andere bereiden zich minder goed voor. Wat in 'Stiekem' gedeeld wordt, mogen de fractievoorzitters vervolgens niet in het parlement of met hun fractiespecialisten bespreken. Dat verzwakt de parlementaire controle.

Ruim een jaar geleden, schrijven de inlichtingenexperts, verscheen een rapport over de commissie die een hervorming bepleit. Hoewel het er kwam op voorspraak van de fractievoorzitters is er tot op heden niets mee gedaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden