Column

Experimenteren met een laatstewilpil kan bloedlink zijn

De Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) wil 'bij wijze van proef' een levenseindepil verstrekken aan ouderen die niet terminaal ziek zijn, maar wel vinden dat ze 'klaar' zijn met leven. Ik weet niet hoe ik dat voor me moet zien, zo'n pilot. Wanneer zijn de uitkomsten succesvol, of geruststellend?

Beeld ANP

Medische experimenten zijn soms bloedlink. Onderzoek waarbij aan een groep patiënten een middel wordt gegeven, bijvoorbeeld tegen soa's, en aan een andere groep niet, worden - terecht - al gauw als onethisch gezien. Hoe kan een 'proef' met een onomkeerbaar dodelijk middel ooit worden goedgekeurd? Wat als die proef uitwijst dat de pil verkeerd is gebruikt, bijvoorbeeld onder druk van een familielid, of door mensen die tijdelijk een sombere periode doormaakten? Is de pilot dan leerzaam geweest? Die doden komen nooit meer terug.

Pilot of niet, de gewenste conclusie ligt kennelijk al vast: als het aan de NVVE ligt komt die 'laatstewilpil' er, ook al heeft de commissie-Schnabel dat onlangs dringend afgeraden. De risico's op onbedoelde gebruikers en onvrijwilligheid zijn te groot, oordeelde de commissie terecht. Maar de NNVE duwt door en schuwt daarbij een leugentje niet.

In de Verenigde Staten is het dodelijke middel al jaren verkrijgbaar, juicht de vereniging. In de staten Oregon, Washington, Montana, Vermont en binnenkort in Californië. De Amerikaanse advocaat en politicus George Eighmey werd door de NNVE als spreker uitgenodigd op een congres om te vertellen over zijn ervaringen en in de Volkskrant interviewde Maud Effting hem erover.

Een zelfmoordpil of -drankje? In het puriteins christelijke Amerika? Niet dus. Het blijkt niet te gaan om een uitweg voor mensen die 'klaar zijn met het leven', maar om een middel dat onder strenge voorwaarden wordt verstrekt aan ongeneeslijk zieke patiënten in een terminale fase. Dat schreef Maud Effting er gelukkig ook bij. Eighmey blijkt niet eens een voorstander van euthanasie. Het gaat hem om zelfbeschikking. Het middel is bedoeld voor mensen die hun dood zien naderen, die de laatste gruwelijke fase niet willen meemaken maar niet een ander willen belasten met een dodende handeling. Mensen zoals Eighmeys eigen 29-jarige dochter, die leed aan een hersentumor.

Dat is bepaald niet de categorie mensen voor wie de 'laatstewilpil' is bedoeld die de NVVE beschikbaar wil stellen. Aan terminaal zieke patiënten kan immers bij ons vrijwel altijd euthanasie worden verleend. Het gaat de NVVE juist om de patiënten die níét terminaal ziek zijn, psychisch gezond zijn en níét uitzichtloos lijden. Mensen die klaar zijn met het leven en in alle redelijkheid besluiten dat ze er een eind willen maken, maar die geen arts bereid vinden hen te doden.

Het is een categorie van wie ik me altijd afvraag wie dat dan zijn, maar van wie de NVVE stellig weet dat ze bestaan. Wanneer is het leven 'voltooid'? Klaar, mooi geweest, strik erom en bijzetten? Wie kent iemand die niet ernstig ziek is, niet depressief of suïcidaal, geen akelige pijnen lijdt en die toch dood wil? Ik niet. De commissie-Schnabel ziet ook geen groep schrijnende gevallen die nergens terecht kan, maar de NVVE vindt de groep groot en hun lijden ernstig genoeg om de wet te veranderen.

Er is nog een verschil. In de VS kan geen arts worden verplicht aan de wet mee te werken; de NVVE ziet graag dat de dood op verzoek 'gewoon medisch handelen' wordt en dat artsen ertoe kunnen worden verplicht.

Een oude man houdt een wilsverklaring vast.Beeld ANP

Wellicht wordt Eighmey er met de haren bijgesleept om de bestaande praktijk te rechtvaardigen. 'Heeft u een doodswens?' staat behulpzaam op de website van de NVVE. 'Het is mogelijk om tijdig zelf 'laatstewilmiddelen' te verzamelen.' Heel manipulatief van de NVVE om het Amerikaanse zelfbeschikkingsdrankje voor terminaal zieken te misbruiken om de laatstewilpil te promoten. Behoorlijk onethisch.

Een groep die intussen wel degelijk bestaat: ouderen die eenzaam zijn, slecht worden verzorgd, zelden bezoek krijgen en hun overleden dierbaren missen. Die er niks meer aan vinden. Maar dat is iets anders dan dood willen. Wat we kunnen doen om hun leven te verbeteren, dáár zou eens een 'pilot' naar gedaan moeten worden.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden