Experiment met soepelere bijstand: bijverdienen mag en niet verplicht solliciteren

Een goed idee? Twee hoogleraren delen hun mening

Vier gemeenten gaan experimenteren met een soepelere bijstand. Mensen met een uitkering mogen bijverdienen en de sollicitatieplicht vervalt. Een goed plan?

Staatssecretaris Klijnsma verruimde de regels Participatiewet. Eerder was tegenprestatie verplicht. Beeld Marcel van den Bergh

Evelien Tonkens Hoogleraar Burgerschap aan de Universiteit voor Humanistiek

'Het basisprobleem van de bijstand is dat mensen er gemakkelijker in dan uit komen. Het is meer een vangnet dan een trampoline. Alles wat het huidige beleid versoepelt, moet je dan ook omarmen.

De meeste mensen in de bijstand willen er graag uit. Ze schamen zich voor hun werkloosheid, zeker voor langdurige werkloosheid. Dit experiment is behulpzaam als je het vergelijkt met hoe het was. Het was een probleem als je iets bijverdiende, je werd ontmoedigd om iets te doen.

Je moet beleid maken voor de mensen die graag willen werken, omdat de meesten dat wel degelijk willen. Je moet het hen makkelijk maken om dat te gaan doen. Er is een risico dat sommigen denken: 'Ik zit in de bijstand, ik kan een paar uur werken dan is het genoeg.' Gemeenten kunnen daar nadere regels aan stellen om te voorkomen dat zij dat niet eindeloos kunnen doen. Bovendien is dat niet eerlijk tegenover de mensen die niet met het experiment meedoen.

Als ik wethouder was, zou ik mensen selecteren met een plan. Dat kan ook een paar dagen in de thuiszorg werken zijn om erachter te komen of het bij je past.

Als je wil stimuleren dat mensen dingen gaan ondernemen, kun je niet altijd tegenprestaties verwachten in de vorm van bijvoorbeeld vrijwilligerswerk. Tenzij dat in hun plan past. Ze zijn dan te druk met datgene wat ze willen bereiken. Als mensen de ruimte krijgen om hun plan uit te voeren, dan is dat de tegenprestatie.

Of het experiment een succes wordt, hangt ervan af of gemeenten de mogelijkheid krijgen en grijpen om dit beleid toe te passen op mensen voor wie dit een kans is om weer terug te komen op de arbeidsmarkt.'

Evelien Tonkens Beeld Martijn Hol

Godfried Engbersen Hoogleraar algemene sociologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam

'Ik vraag me af of de meest kwetsbare groepen, zoals langdurig werklozen, analfabeten, migranten die slecht Nederlands spreken, mensen met een psychische handicap, door een minder verplichtend systeem tot allerlei vernieuwende initiatieven kunnen komen. De besten van de slechten zullen ervan profiteren maar het zal de kwetsbaren niet veel opleveren. De verwachtingen moeten niet te hoog gespannen zijn.

Bij werkloosheidsprojecten kun je je hetzelfde afvragen: of iemand zonder het project ook niet op eigen benen had kunnen staan. Ik verwacht wel dat zij er baat bij hebben, maar het zal, net als bij dit experiment, selectief helpen.

De bijstand is zo ingewikkeld, dat een gedifferentieerde aanpak noodzakelijk is. Voor bepaalde groepen moet je streng zijn, anderen moet je bij de hand nemen en een derde groep redt zich wel. Voor de bijstandspopulatie geldt dat er een hoge doorloopsnelheid is. Zo'n experiment is voor capabele mensen vooral een ondersteuning.

Het is goed om te zien of een minder verplichtend systeem op lokaal niveau profijt oplevert. Er moet een goede steekproef gedaan worden om te onderzoeken voor welke groepen dit experiment goed uitpakt. Toch weet je van tevoren dat dit voor bepaalde groepen niet zal werken.

Het kan zijn dat bijvoorbeeld degenen met een laag inkomen en de mensen die een onderneming zijn gestart met geleend kapitaal, denken: zij worden wel geholpen en ik niet. Het is daarom goed om de negatieve bijeffecten van het experiment te onderzoeken, vooral als het gaat om maatschappelijk draagvlak.'

Godfried Engbersen Beeld Marco Bakker
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.