Column

Experiment met de bijstand zou ons hele mensbeeld weleens kunnen veranderen

Vier gemeenten - Groningen, Tilburg, Deventer en Wageningen - mogen na de zomer van demissionair staatssecretaris Klijnsma gaan experimenteren met de bijstandsuitkering. Amsterdam, Utrecht en Nijmegen willen dat ook graag. Het is natuurlijk de vraag wat er met de plannen gebeurt wanneer er deze zomer nog een nieuw kabinet komt - bij de VVD en het CDA staan ze niet te juichen.

De inzet van de onderzoeken: wat zijn dat eigenlijk voor mensen, in de bijstand? En hoe krijg je ze weer in de richting van de arbeidsmarkt? Bij het CDA zijn ze van het calvinisme: in het zweet uws aanschijns zult ge uw brood verdienen. Dat vindt de VVD ook, zonder religieuze onderbouwing maar wel volgens het oud-Hollandse principe handen uit de mouwen. Dat klinkt plausibel, maar het blijkt voor grote groepen mensen niet te werken. Bij gebrek aan werk. Of bij gebrek aan werklust, dat kan ook. Voor werklust is energie nodig en armoede trekt volgens onderzoekers de laatste restjes energie uit je lijf.

In Groningen wordt het onderzoek gehouden onder 700 bijstandsgerechtigden. Een groep van honderd hoeft straks niet meer te solliciteren, een andere groep krijgt intensieve begeleiding, een derde mag tot 199 euro per maand bijverdienen en een vierde groep mag kiezen uit die drie mogelijkheden. De wetenschappers die de onderzoeken begeleiden hadden liever verdergaande experimenten willen uitproberen, bijvoorbeeld met de mogelijkheid de bijstand met betaald werk aan te vullen tot het minimumloon. Maar dat is voorlopig nog even een brug te ver.

We hebben het hier over verschillende mensbeelden. VVD en CDA vrezen dat bijstandsgerechtigden die niet langer worden gedwongen te zoeken naar werk zullen vervallen in totale lethargie. De bijstandstrekker zou bij gebrek aan overheidsprikkels louter nog bewegen om naar de supermarkt te lopen voor een krat bier en een pakje shag, om vervolgens weer lui op de bank te gaan liggen. De twee partijen vertrouwen het zaakje niet en de bijstandsgerechtigde nog wel het minst. Het wantrouwen tussen burger en overheid is hier krachtig en wederzijds. Zonder de strenge Participatiewet van 2015 lonkt de totale ledigheid en die is, heeft Sybrand Buma vroeger uit de Bijbel geleerd, des duivels oorkussen.

D66 denkt, helaas voor Zalm, totaal anders. De partij is voor een basisinkomen voor iedereen - een idee dat alle voorgenomen experimenten ver voorbijstreeft. Met het basisinkomen zou het woud van sociale voorzieningen flink kunnen worden gesnoeid, denken Pechtold c.s. En het zou mensen juist activeren in plaats van aanzetten tot parasitair gedrag. De democraten hebben een positievere kijk op de mens dan christenen en conservatieven.

Het basisinkomen is geen links speeltje: de neoliberale Amerikaanse econoom Milton Friedman was pleitbezorger van het idee. Bij de VVD krijgen ze niettemin de rilbibbers van zulke gratis-geldplannen. Gratis geld vinden ze daar alleen acceptabel in bonusvorm of als het resultaat van handige belastingconstructies.

Hoe de bijstandsgerechtigden op de veranderde voorwaarden zullen reageren weten we niet; daarom is het ook een experiment. Ik vermoed dat de uitkomsten onze opvattingen over de organisatie van de sociale voorzieningen weleens drastisch zouden kunnen veranderen. Mogelijk zelfs ons hele mensbeeld - dat van de bijstandsgerechtigde in het bijzonder.

Lees ook

Vier steden mogen experimenteren met soepelere bijstand
Vier gemeenten hebben maandag van staatssecretaris Jetta Klijnsma (PvdA, Sociale Zaken) toestemming gekregen om te beginnen met hun experiment met het soepeler behandelen van bijstandsgerechtigden. Het gaat om Groningen, Tilburg, Deventer en Wageningen.

Waarom Groningen gaat experimenteren met soepeler bijstandsregime

Na ruim twee jaar touwtrekken met staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken) mogen vier gemeenten eindelijk gaan experimenteren met een minder strikt bijstandsregime. Bij de proef in Groningen worden zevenhonderd van de negenduizend uitkeringsgerechtigden betrokken, op vrijwillige basis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden