Experiment is eerder belegen voorstelling

'Krrrompasser, kleine slikboor, halvemaansmes, rrradeerijzerrr, verrrstekwinkelhaak, guts, vijl, rrrrasp, rrrrattenstááárrrt.'..

Willem Nijholt laat de rr-en met zichtbaar genoegen rollen als hij voordraagt uit Diderots Encyclopédie. Zijn tekst ondersteunt de musique concrète die de Italiaanse componist en dirigent Giorgio Battistelli ontlokt aan een legertje handwerkslieden dat volgens het programmaboekje afkomstig is uit zijn geboortestreek.

Als een Groucho Marx, compleet met grijze lokken en gekreukt rokkostuum, vuurt Battistelli springend en gesticulerend de voormalige werknemers van zijn vader de aannemer aan bij hun lawaaiige werkzaamheden. Die variëren van het maken van een straatje en het metselen van een muurtje tot het kuipen van een manshoge ton en het verzolen van een paar schoenen.

Vier dames murmelen er onverstaanbaar bij. 'Draaiwiel met drie spaken!', declameert Nijholt bij wijze van refrein - en de scharensliep, hij sleep voort.

Het legertje werkvolk zet in deze 'Nederlandse première' weliswaar een mooi tableau vivant neer, maar doet dat al twintig jaar, want dit stuk ging al in 1981 in première. En inderdaad, de dames ogen bij nader inzien niet meer zo vief en van de arbeiders is zelfs al een aantal vervangen door de tweede generatie.

Een ietwat belegen voorstelling dus, vooral in aanmerking genomen dat deze alledaagse-geluidenmuziek al in de jaren '20 van de vorige eeuw werd ontdekt.

Het idee is niet onaardig, maar de uitwerking strandt altijd op de beperkingen van het 'instrumentarium'. Slagwerker Nicolà Raffone had er zijn handen vol aan om het gezaag, gehamer en gebeitel van enig reliëf te voorzien.

En als Nijholt de Nederlandse taal niet had verrijkt met een paar nieuwe vloeken - 'ezelsbekbeitel!' - dan waren de 55 minuten beslist een te lange zit geworden.

Geen nieuws dus en zeker geen wereldexperiment, dit Experimentum Mundi, hoe veellagig de ritmes in de verschillende secties van het ensemble ook waren. Het hoogtepunt, even over het midden van het stuk, bestond uit een zeer voorspelbaar eendrachtig beuken. Zelfs het da capo, ingezet door de eitjes tikkende pastamaker, waarna een ieder langzamerhand zijn eigen natuurlijke ritme weer opzocht, kon slechts vluchtig bekoren. Beugelzaag met wolfstanden!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden