Experiment in vier gemeenten: meer vrijheid voor uitkeringsgerechtigden

Utrecht, Wageningen, Groningen en Tilburg beginnen 1 januari met de voorbereidingen voor hun experimenten om bijstandsgerechtigden hun uitkering te verstrekken met meer vrijheden en minder dwang, of juist intensievere begeleiding.  Na meer dan een jaar overleg met staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken, PvdA) hebben de gemeenten hiertoe vrijdag van het rijk toestemming gekregen. Al mogen de bijstandsgerechtigden in het experiment niet bijverdienen zoals de gemeenten hadden gevraagd tot het wettelijk minimumloon; maar tot een maximum van 199 euro per maand.

Staatssecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid staat in februari 2014 tussen een groep werknemers van de sociale werkvoorziening voor aanvang van het Tweede Kamerdebat over de Participatiewet. Beeld anp

Dit grote twistpunt, over het bijverdienen op de uitkering, is dus beslecht met een compromis. Van de staatssecretaris mogen de bijstandsgerechtigden in het twee jaar durende experiment de helft van hun inkomsten houden, tot een maximum van 199 euro per maand. De VVD heeft zich altijd sterk gekant tegen de optie om meer te mogen bijverdienen bovenop een uitkering; dat riekte volgens deze partij te zeer naar het door de liberalen verfoeide principe van het basisinkomen.

'Dit is een prima resultaat waarmee de gemeentes en de universiteiten in hun steden aan de slag kunnen', aldus Klijnsma. 'Als er uit deze onderzoeken uitkomsten komen waaruit blijkt dat met andere manieren van bijstandsverstrekking meer resultaten zijn te behalen, zullen we de wet aanpassen.'

Basisinkomen

Een basisinkomen is een vast bedrag per maand dat de overheid zonder voorwaarden aan alle volwassen burgers verstrekt. Het is een basisbedrag waarvan iemand zonder luxe moet kunnen rondkomen. Hij mag daarnaast zoveel verdienen als hij wil. Volgens deze algemene definitie is dit bijstandsexperiment dus ver verwijderd van het basisinkomen. Er zijn restricties aan hoeveel geld de deelnemers mogen bijverdienen. Bovendien gaat dit alleen om beperkte groepen bijstandsgerechtigden. Bij een algeheel basisinkomen krijgen ook werkenden dit bedrag verstrekt.

Niet geheel volgens plan

De wetenschappers van de Universiteit Utrecht noemen het 'teleurstellend' dat zij hun onderzoek niet geheel volgens plan kunnen uitvoeren. Zij gaan nu de gegeven kaders van het rijk bestuderen en kijken of en hoe ze binnen de gegeven regels hun onderzoek kunnen uitvoeren.

Klijnsma zegt dat ze snapt dat de wetenschappers liever geen limiet hadden gezien. 'Dit is het maximaal haalbare. Het is onwenselijk om bijstandsgerechtigden zonder plafond te laten bijverdienen. Dan kunnen ze in een armoedeval terecht komen, omdat ze hun toeslagen verliezen. En ook komt de solidariteit waar ons stelsel van sociale zekerheid op is gebaseerd onder druk te staan als een van de groepen deze vrijheid zou krijgen.'

'We zijn in de eerste plaats tevreden dat we nu eindelijk aan de slag kunnen met ons onderzoek of bijstandsgerechtigden meer kansen pakken als ze meer mogen', zegt de Utrechtse wethouder Victor Everhardt (D66) namens de vier gemeenten. 'Wel zullen we onze aanvankelijke opzet moeten aanpassen nu de bijverdienmogelijkheden beperkter zijn dan we hadden gehoopt. Wellicht zullen we het aantal deelnemers uit het experiment uitbreiden, als de wetenschappers dat nodig vinden.'

2.000 Finnen aangewezen voor proef basisinkomen

Het basisinkomen - of althans experimenten met het fenomeen - rukt op. Finland begint volgend jaar een proef waarbij tweeduizend mensen die nu een uitkering hebben, een basisinkomen krijgen van 560 euro per maand. Dat geld krijgen ze belastingvrij en zonder de eis van een tegenprestatie. Het doel is uit te vinden of een basisinkomen goed is voor de werkgelegenheid, terwijl tegelijk de rompslomp in de sociale zekerheid wordt verminderd. Politici en economen kijken hoopvol uit naar de resultaten.

Zes groepen

Utrecht wil voor dit experiment zes groepen bijstandsgerechtigden anders behandelen: een groep wordt bijvoorbeeld helemaal vrijgelaten van onder meer de sollicitatieplicht en een andere groep mag onbeperkt bijverdienen. Hun handelen wordt vergeleken met dat van bijstandsgerechtigden die worden behandeld volgens de nu geldige strenge regels van de Participatiewet. De gemeenten willen zo onderzoeken of bijstandsgerechtigden mogelijk sneller aan het werk komen en zich beter gaan voelen als de gemeente ze op een andere manier bejegent en ze meer vrijheden krijgen.

De vier gemeenten vinden het belangrijk dat ze hun experimenten gaan uitvoeren in samenwerking met het Rijk. 'Omdat we het samen doen hopen we dat de uitkomsten uiteindelijk worden vertaald in beleid. Het is een gemiste kans dat we onze onderzoeken niet helemaal kunnen doen zoals we willen, als het aan de vier steden had gelegen was de onderzoeksopzet simpeler en mooier geweest. Maar hiermee kunnen we, na heel lang praten, aan de slag.'

Elke burger een zak gratis geld: wondermiddel of rampidee?

De Zwitsers stemden in juni over de invoering van een basisinkomen. Volgens voorstanders een medicijn tegen alle kwalen van de maatschappij. Maar dan wel met een lange bijsluiter. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden