Experiment in de Tweede Kamer: mini-enquête over het fenomeen belastingontwijking

De Tweede Kamer begon woensdag met de allerleerste mini-enquête. Fiscale deskundigen en belasting ambtenaren praten Kamerleden onder ede bij over het eeuwenoude fenomeen van belastingontwijking.

'Belastingontwijkingsautoriteit' Jan van Koningsveld bij de commissie.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

'Wereldwijd is naar schatting 5.500miljard dollar geparkeerd bij 2,2miljoen brievenbusfirma's, voor het overgrote deel om aan het zicht van de fiscus te onttrekken.'

'Het voor de belasting verhullen van vermogen bestaat al sinds de Middeleeuwen. Maar de Belastingdienst bestrijdt het sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw.'

'Belastingontwijking zal altijd bestaan. Langzaam sluit het net, maar het gaat nooit helemaal dicht.'

Zomaar wat uitspraken van fiscale deskundigen en belastingambtenaren op de eerste dag dat de Tweede Kamer met een nieuw parlementair fenomeen experimenteert: de mini-enquête. Daarmee hoort de Kamer in korte tijd deskundigen en getuigen onder ede over een, liefst actueel onderwerp. Voor deze eerste keer is de keuze gevallen op belastingontwijking.

Aanleiding was de publicatie in april vorig jaar van de zogenoemde Panama Papers. Het is de naam voor de onthulling van een internationaal netwerk van belastingontwijking. De Panama Papers zijn interne documenten van een Panamees trustkantoor, Mossack Fonseca, dat handelt in brievenbusbedrijfjes in belastingparadijzen zodat klanten geen belasting betalen.

'Wat uit de Panama Papers blijkt, is voor ons dagelijkse praktijk', zei 'belastingparadijsspecialist' Ben van den Berg van de Belastingdienst. 'Die gaan over één kantoor en er zijn vele van dit soort kantoren.'

Tekst gaat verder na de video.

Twee onderwerpen: brievenbusfirma's en particuliere vermogens

Precies daarover wil de mini-enquêtecommissie onder voorzitterschap van PvdA'er Henk Nijboer betrokkenen onder ede horen. 'Juist in een sector die niet alles van nature prijsgeeft, is het goed om in de openbaarheid mensen onder ede te bevragen', zegt Nijboer.

Twee onderwerpen wil zijn commissie behandelen. Ten eerste de brievenbusfirma's op de Zuidas, waardoorheen miljarden euro's stromen zodat bedrijven zo min mogelijk belasting betalen. Het tweede thema is het verplaatsen van particuliere vermogens naar het buitenland met het doel ze buiten het zicht van de Nederlandse fiscus te houden.

Beseft de commissie dat dat twee spiegelbeeldige onderzoeksvragen zijn, vroeg belastingontwijkingsautoriteit Jan van Koningsveld aan de parlementariërs bij wie de twee zaken door elkaar leken te lopen. Hoe minimaal ook, Nederland ontvangt wel belasting van fantoombedrijven. Terwijl bij parkeren van vermogen in het buitenland de Nederlandse schatkist er juist bij inschiet. 'U moet die zaken wel goed scheiden.'

Ex-Fiod-man Van Koningsveld promoveerde op het onderwerp en schat dat de tweehonderdduizend Nederlanders met meer dan een miljoen op de bank samen 450 miljard aan vermogen hebben. Eenderde daarvan hebben ze in het buitenland ondergebracht, waarvan viervijfde niet is opgegeven aan de Belastingdienst. Aldus komt Van Koningsveld op 10 miljard aan gemiste belastinginkomsten.

Nederlandse Belastingrotonde

Politiek veel gevoeliger is de eerste onderzoeksvraag van de commissie. Die gaat over de zogeheten Nederlandse Belastingrotonde. Dat is de benaming van de manier waarop multinationals met slimme constructies de te betalen belastingen maximaal kunnen verlagen. En dat met onontbeerlijke hulp van een industrie aan advocatenkantoren, trustkantoren en fiscale adviseurs. Internationaal bijzonder is dat die bedrijven vooraf van de Belastingdienst zekerheid krijgen over hoe en waarop die zal gaan heffen.

Voor de één is de fiscale rotonde moreel verwerpelijk, al is belastingontwijking legaal in tegenstelling tot belastingontduiking. De ander benadrukt dat soepele belastingregels Nederland aantrekkelijk maken voor buitenlandse bedrijven. Dat levert naar ruwe schatting tienduizend banen op en 3miljard belastinggeld. Veel geld, maar een schijntje in verhouding tot de honderden miljarden die door Nederland stromen. En dat roept weer de vraag op: als zo'n bedrijf zó weinig belasting betaalt, wat of wie betaalt dan veel?

Tekst gaat verder na afbeelding.

Het ging de enquêtecommissie de eerste verhoordag vooral om het verzamelen van informatie, zo bleek. De bedrijven die aan belastingontwijking doen, multinationals én mkb'ers, worden de komende dagen niet ondervraagd. Het dichtst bij het vuur lijkt de commissie-Nijboer te komen met het als getuigen oproepen van de zaakwaarnemer van rockbands U2 en The Rolling Stones en van Gregory Elias, die Curaçao mede op de kaart heeft gezet als belastingparadijs.


Zwaarste middel na de parlementaire enquête

De nieuwe vorm van parlementair onderzoek heet formeel de parlementaire ondervraging. In het Kamergebouw spreekt men over de mini-enquête: in korte tijd hoort een speciale Kamercommissie deskundigen en getuigen onder ede. De mini-enquête is, na een parlementaire enquête, het zwaarste onderzoeksmiddel dat de Kamer kan inzetten. Nederlanders en inwoners van Nederland die worden uitgenodigd, zijn verplicht te verschijnen.

Het gaat bij de mini-enquête alleen om de verhoren, niet om documenten die boven tafel moeten worden gehaald. Doel is eerder informatieverzameling dan verantwoordelijken opsporen en aanspreken. Anders dan bij een gewone parlementaire enquête volgt na afloop geen uitgebreid verslag met conclusies en aanbevelingen van de commissie. De Tweede Kamer besluit wat het met alle informatie doet.

De twee grootste partijen, VVD en PVV, doen niet mee. De VVD vindt dat de mini-enquête niets toevoegt aan de parlementaire enquête. De Kamer wil vijf jaar experimenteren met de mini-enquête.


Hoe werkt belastingontwijking in Nederland?

- Buitenlandse bedrijven kunnen hun verdiende geld parkeren bij een Nederlandse vestiging. Daar gebeurt niet zo veel: die is er alleen maar om aan de Nederlandse belastingdienst te laten zien. Een zogenoemde brievenbusfirma.
- Bedrijven kunnen ook kunstmatig veel schulden creëren. De rente die ze daarover betalen, mogen ze hier van de winst aftrekken. En hoe minder winst, hoe minder belasting.
- Tot slot heeft Nederland met zo'n honderd landen een belastingverdrag. Bedrijven kunnen shoppen en kijken welk land het voordeligst is om geld vanuit Nederland naartoe te sluizen. Bijvoorbeeld als ze hun aandeelhouders dividend willen uitkeren tegen een zo laag mogelijk tarief.

Bekijk hieronder de video.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden