Exota-affaire kost VARA na 25 jaar 7,5 miljoen

De VARA en haar voormalig ombudsman Marcel van Dam zijn veroordeeld tot schadevergoeding aan de voormalige frisdrankenfabriek Exota. Na een rechtsstrijd van 25 jaar staat nu vast dat de omroep en Van Dam zo'n 7,5 miljoen gulden moeten betalen....

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM

Dit bedrag is opgebouwd uit een schadevergoeding van 2.228.850 gulden en de kosten van een deskundigenrapport (240 duizend gulden), vermeerderd met de rente vanaf 1971. Dit heeft het gerechtshof in Amsterdam bepaald.

Na klachten over exploderende flessen liet Van Dam in 1971 op tv als VARA's Ombudsman een ontploffende fles met koolzuurhoudende Exota-limonade zien. De fles ontplofte echter door dat er een kogel werd afgevuurd. De verkoop van Exota stortte na de uitzending in. Een jaar later vroeg de Exota-fabriek faillissement aan. Het bedrijf diende een claim tot schadevergoeding in bij de rechtbank.

Al in 1986 oordeelde het hof dat de omroep en de ombudsman fout zaten met een televisie-uitzending in 1971. Alleen de hoogte van de schadevergoeding moest nog worden vastgesteld.

De VARA noemt de schadevergoeding 'buiten proportie'. Een woordvoerder: 'We vinden het nog steeds belachelijk dat zo'n klein gedeelte van de in totaal vier programma's als onrechtmatig is bestempeld. Alleen het laten zien van de ontploffende fles is een tendentieus beeld geweest. Dat hadden we beter moeten doen, dat is duidelijk.' De VARA is er echter van overtuigd dat ook als de exploderende fles niet in de uitzending had gezeten, de schade aan Exota even groot was geweest. 'Het product deugde gewoon niet.'

Wel is de VARA verheugd dat er nu eindelijk een streep kan worden gezet onder deze zaak. Al in een vroeg stadium heeft de omroep een voorziening getroffen om alle financiële risico's af te dekken. De VARA neemt de totale lasten voor haar rekening, dus ook het aandeel van gewezen ombudsman en later voorzitter Van Dam.

Het nu toegekende bedrag is aanzienlijk lager dan gevorderd. Raadsman B. van Maarschalkerwaart van Van Tuijn's limonadefabrieken, de leverancier van de Exota-frisdranken, vond dat de VARA voor alle geleden schade moest opdraaien: 4.457.165 gulden. Vermeerderd met 25 jaar rente zou dat uitkomen op minstens 15 miljoen gulden.

Het hof heeft bepaald dat de VARA aansprakelijk is voor de helft van de schade. Een beperkt onderdeel van de beruchte uitzending was onrechtmatig, het andere deel van de uitzending was in de ogen van de rechters niet onrechtmatig.

Hoewel de zaak was aangespannen door de familie Van Tuijn gaat de schadevergoeding naar het Nederlands Trustkantoor voor Belegging en Financiering. De Amsterdamse zakenman J. Leutscher kocht, voordat de rechtbank het bankroet van Exota uitsprak, de boedel van de limonadefabriek op en werd daarmee de nieuwe tegenpartij. Hij verkocht het bedrijf later, maar behield de rechten op de claim en bracht de aanspraak onder bij het trustkantoor, waarvan hij directeur is.

Leutscher is niet tevreden. 'Ik heb destijds alleen al vier miljoen gulden in deze zaak gestoken om bij voorbeeld crediteuren te betalen.' Leutscher heeft geen goed woord over voor de VARA. 'Het is triest dat juist een socialistische omroep zich heeft ingelaten met misleiding van het publiek. Natuurlijk kan er wel eens een fles knappen, maar de VARA heeft met kogeltjes geschoten op de flessen. Ze hebben een fabriek waar vierhonderd mensen werkten, moedwillig kapot gemaakt.'

Ondanks de beperkte toewijzing van de vordering noemde mr. Van Maarschalkerwaart de uitspraak een overwinning. 'Het is ruimschoots meer dan niets. Ik voel me zeker winnaar nu na zo'n lange tijd nog een bedrag is toegewezen.'

Toch is de zaak volgens de advocaat van Leutscher nog niet helemaal afgesloten. 'Deze uitspraak is gebaseerd op de claim tot en met 1973. Er ligt nog een vordering die betrekking heeft op de periode 1973-1975. De zaak krijgt dus nog een staartje. Misschien doet de VARA een schikkingsaanbod, anders gaan we verder.'

De VARA-woordvoerder zegt deze zaak te willen afwachten. 'We ondernemen nog niks. We zien het wel.' Volgens de VARA gaat het hierbij in ieder geval om een veel geringer bedrag dan nu is toegekend. Nog nooit eerder is een persorgaan in Nederland tot zo'n hoge schadevergoeding veroordeeld. Volgens mr. B. Hugenholtz van het Instituut voor Informatierecht (IVIR) is dit bedrag 'een absoluut Nederlands record'.

In Nova verklaarde de VARA gisteravond dat de omroep inmiddels een verzekering heeft afgesloten tegen soortgelijke claims.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden