Exodus uit Puerto Rico - inwoners hebben geen hoop meer in de toekomst

Tienduizenden Puerto Ricanen zijn sinds orkaan Maria naar de VS gevlucht. Hun eiland is verwoest. Hoe gaan zij overleven met alleen een koffer?

Arden Dragoni met zijn vrouw Sindy en hun kinderen in wat over is van hun huis Toa Baja, Puerto Rico, midden oktober Beeld ap

Marie Guzmán en haar zonen tillen hun rolkoffers van de bagageband. Ze zijn net geland op vliegveld JFK in New York en zijn nu in terminal 5, de terminal van de tropische vliegtuigmaatschappij JetBlue, zo'n gezellige vakantieterminal vol mensen die terugkomen van twee weken strand of familiebezoek. Hun rolkoffers zijn rolkoffers waarmee mensen op vakantie gaan, groot genoeg voor wat kleren en handdoeken en een toilettas, een paar slippers misschien en een boek en een zwembroek, dan zitten ze vol. Bagage waar je een paar weken mee vooruit kunt.

Maar Guzmán is niet op vakantie geweest. Ze komt met vlucht 1304 uit Puerto Rico en is misschien wel voor altijd naar New York gekomen, met twee tienerzonen en een magere moeder in een rolstoel. Haar huis in Arecibo is verwoest. Wat ze van de bagageband halen, is alles wat ze nog hebben.

'We gaan opnieuw beginnen', zegt Guzmán. Straks kunnen ze voor één nacht bij een vriend in de Bronx terecht. Morgen gaan ze naar een opvang voor daklozen.

Marie Guzmán met haar twee zoons Jean en Angel en haar moeder Maria. Ze kunnen één nacht bij een vriend overnachten, daarna gaan ze naar de daklozenopvang. Beeld René Clement

Sinds Puerto Rico op 20 september werd getroffen door de orkaan Maria is er een exodus op gang gekomen van eilandbewoners die het eiland voor gezien houden, vliegtuig na vliegtuig na vliegtuig. Duizenden, tienduizenden, misschien wel 150 duizend Puerto Ricanen zijn naar het Amerikaanse vasteland gevlucht, in de hoop op een beter leven, of een leven überhaupt.

Niets nieuws natuurlijk, vluchtelingen die naar een rijk westers land trekken. Maar dit is een binnenlandse vlucht.

Het zijn allemaal Amerikanen die hier in Amerika aankomen. Ze komen uit dorpen op Puerto Rico langs de kust en in de bergen waar de storm verschrikkelijk heeft huisgehouden. Sommigen hebben hun huis verloren, anderen niet, maar één ding zijn ze allemaal kwijt: het vertrouwen in de toekomst. 'We zaten na twee maanden nog steeds zonder licht en water', zegt John Rivera, een bouwvakker van 26. 'We hebben nooit federale hulpdiensten gezien', zegt Guzmán. 'Ze hebben ons gewoon laten zitten. We hadden daar niets meer te zoeken.'

Goednieuwsshow

De Amerikaanse overheid vertelt een ander verhaal. Sinds het Witte Huis een paar dagen na de ramp verkondigde dat het herstel op het eiland een 'goednieuwsverhaal' was, is die lijn consequent volgehouden. Het aantal slachtoffers is op 55 blijven steken, met de stroomvoorziening gaat het goed, negen op de tien inwoners hebben water en het leger kondigde vorige week aan zich terug te trekken, omdat 'de crisis voorbij is', aldus commandant Jeffrey Buchanan, en het tijd is voor een 'transitie' naar normale omstandigheden.

Bij elk van die claims kunnen vraagtekens worden gezet. Er zijn hoogstwaarschijnlijk veel meer doden gevallen, tegen de vijfhonderd, vooral door de langdurige stroomstoringen en uitgevallen medische voorzieningen. Er waren al berichten over crematies zonder autopsies, gestorven bejaarden die als natuurlijke doden de boeken in zijn gegaan, en nu is daar een statistische aanwijzing bij gekomen. In september dit jaar vielen 2.828 doden, tegen 2.366 in september vorig jaar. De stijging van 472 doden zit in de dagen na de ramp.

De stroomvoorziening zit nu officieel op 44 procent van zijn pre-catastrofecapaciteit, aldus de lokale energiemaatschappij. Maar dat getal slaat op de stroomopwekking, niet op het aantal afnemers. Negen op de tien inwoners zouden weer water hebben? Kan zijn, maar dat is lang niet altijd schoon water. En de terugtocht van het leger, omdat de crisis voorbij zou zijn? Nog steeds zijn sommige dorpen afgesloten van de buitenwereld en voor bevoorrading afhankelijk van helikopters, zeggen de vluchtelingen.

55 doden vielen er in Puerto Rico door de orkaan, aldus de autoriteiten. Waarschijnlijker is dat het aantal slachtoffers rond 500 ligt.

54 procent van de Amerikanen weet dat Puerto Ricanen landgenoten zijn.

9 Atlantische orkanen waren ooit krachtiger dan Maria (categorie 5; met snelheden tot 280 km/u).

De leegloop van Puerto Rico

Na de verwoestende orkaan Maria emigreren Puerto Ricanen massaal naar 'moederland' Amerika. De hulp aan het eiland komt maar langzaam op gang, en veel inwoners hopen op een betere toekomst in de Verenigde Staten. Bekijk hier de fotoserie die we maakten over de exodus op Puerto Rico.

Hopeloos

'We hadden pas een paar dagen weer stroom', zegt Felícita Nieves (63) uit het plaatsje Guayama aan de zuidkust, bij de bagageband op JFK. 'Maar die viel gisteren meteen weer uit. Het is aan-uit aan-uit.'

'We vertrouwen het niet', zegt haar dochter Jasissa Torres (39), die haar moeder van het vliegveld komt ophalen. 'Normaal leven is onmogelijk. Wat de inwoners na al die weken weer voor elkaar hadden, hebben ze zelf bij elkaar gescharreld en met kunst- en vliegwerk gerepareerd. Het is allemaal te instabiel.'

Torres woont zelf al zeventien jaar in Allentown, een stadje in Pennsylvania, een uur of twee buiten New York, waar zo'n 40 procent van de inwoners uit Puerto Rico komt. Ze neemt haar moeder nu in huis, haar vader volgt later. 'Die regelt nog de laatste dingen daar', zegt Torres.

Felicita Nieves (links) wordt door familie opgehaald van vliegveld JFK Beeld René Clement

Ook John Rivera heeft er geen vertrouwen meer in, en heeft gekozen voor de 'JetBlue-oplossing', zoals de vlucht naar het vasteland wordt genoemd (de vluchtelingen moeten weken wachten voor ze kunnen vertrekken, de vliegtuigen zitten allemaal vol). Rivera komt uit Fajardo, een prachtig kustplaatsje met jachthavens en een vakantieparadijs van Waldorf Astoria - maar hij denkt dat er voorlopig geen werk meer is, zelfs niet voor hem als bouwvakker. Als bedrijven niet eens stroom hebben, hoe komt de economie dan weer op gang?

Hij gaat nu met zijn vrouw en haar drie kinderen (nog misselijk, na hun eerste vliegreis) bij hun opa en oma wonen; opa rijdt straks de hele familie naar Reading in Pennsylvania. Daar is werk, denkt Rivera, en daar kunnen zijn kinderen weer naar school. Ze spreken alleen Spaans, maar in Reading (voor eenderde Puerto Ricaans) redden ze zich daar voorlopig wel mee, denkt hij.

Veel andere vluchtelingen landen in Florida. Met name Orlando wordt deze weken overstroomd door Puerto Ricanen. Een rampendienst in Florida meldde dinsdag dat er al 156 duizend vluchtelingen zijn aangekomen. Met honderden tegelijk melden de kinderen zich bij de scholen van Orlando.

'Je ziet het elke dag op het vliegveld van San Juan [de hoofdstad van Puerto Rico', zei gouverneur Ricardo Rossello van Puerto Rico vorige week tegen tv-zender CBS. 'Familieleden die hartverscheurend afscheid nemen van degenen die vertrekken om een nieuw leven te beginnen op hete vasteland. Sommigen zullen terugkeren, velen niet.' Volgens overheidsschattingen zullen uiteindelijk 300 duizend van de 3,4 miljoen eilandbewoners de wijk nemen naar het vasteland.

In anti-Trump-gelederen op sociale media leidt deze inschatting tot hoopvol handenwrijven. Puerto Ricanen mogen op Puerto Rico (dat geen volwaardige Amerikaanse staat is, maar een 'territorium') niet op een presidentskandidaat stemmen. Zodra ze zich op het vasteland vestigen mogen ze dat wel. Die stem zal, na hun recente ervaring met de regering-Trump, wel Democratisch worden, verwachten veel progressieve Amerikanen. Daarmee kan Florida, waar de verkiezingen altijd spannend zijn, over drie jaar in Democratische handen vallen, is hun hoop. De menselijke tragedie van de exodus wordt even vergeten: de vluchtelingen zijn in de eerste plaats toekomstig stemvee.

Marie Guzmán is met haar zoons en moeder als enige achtergebleven bij de bagageband. Een vrouw met een paars T-shirt, die de pas aangekomen vluchtelingen op het vliegveld namens de staat New York informeert over wonen, werken en school, vraagt of ze kan helpen. Als ze hoort dat de familie wordt opgehaald, is het goed. Ze geeft het nummer van een tweetalige hulplijn. Guzmán en haar familie verdwijnen in een passage, de nacht in. I love NY, staat er boven hun hoofden.

John Rivera (links) met zijn vrouw en kinderen. Opa Pablo Orecid uit Pennsylvania haalt hen o[p Beeld René Clement

I Love New York, staat er op de wand, terwijl Marie Guzmán en haar familie naar de uitgang lopen Beeld René Clement

472 duizend huizen verwoest

'De schaal van de ramp in Puerto Rico na de orkaan Maria is zonder precedent', schreef gouverneur Ricardo Rosselló van Puerto Rico deze week in een brief aan president Trump. De totale schade wordt geschat op 94 miljard dollar (80 miljard euro). Ter vergelijking: Harvey (die grote overstromingen in Texas veroorzaakte) kost zo'n 125- tot 150 miljard euro, Irma (die met name in Florida huishield) kost 55 miljard. Katrina, in 2007 in New Orleans, kostte 165 miljard. Voor Puerto Rico is de schade een molensteen, die neerkomt op 25 duizend euro per inwoner. Rosselló vroeg dan ook of de federale overheid alles wil betalen. Nog wat getallen, uit het rapportje dat Rosselló maandag presenteerde: 472 duizend huizen zijn verwoest of ernstig beschadigd, 80 procent van de landbouwgewassen is verloren gegaan. Zo'n 60 procent van het eiland zit volgens Rosselló nog steeds zonder stroom, en 'tot voor kort' was 70 procent van het drinkwater nog niet beschikbaar of niet als veilig bestempeld. Er was al een ramp vóór deze ramp. Puerto Rico had al een overheidsschuld van 60 miljard euro en een pensioentekort van 42 miljard. Tussen 2005 en 2015 verlieten 446 duizend mensen het eiland, wegens de slechte economische vooruitzichten. Het gemiddelde inkomen is met 18 duizend dollar de helft van dat in de armste Amerikaanse staat, Mississippi.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden