Exit betrouwbare Zeeuw: profiel Balkenende

Het CDA waande zich met Jan Peter Balkenende (53) onoverwinnelijk. Maar al in 2009 kwamen de eerste barsten. Struikelend over de woorden stabiel en solide karakteriseerde Jan Peter Balkenende nog maar een paar weken geleden, vol zelfvertrouwen, zichzelf en zijn partij. 'Stolide'

Na acht jaar bleken de kiezers op hem uitgekeken en bezorgden de winnaar van drie achtereenvolgende Kamerverkiezingen een smadelijke nederlaag. Het CDA geloofde nog lang in de leider. Ook in vertrouwelijkheid voorspelden CDA’ers vorige maand nog een uitslag van rond de 40 zetels voor hun partij, het CDA.

Anderen zagen de bui wel hangen, maar bleven stil, gelaten dan wel uit solidariteit met de man die de partij begin deze eeuw na acht jaar oppositie ‘uit de woestijn’ van de oppositie leidde.

Balkenende kondigt zijn vertrek aan (verhaal gaat verder na de video)

]]>

Betrouwbare Zeeuw

Het electoraat zou als gevolg van de crisis voor de ‘betrouwbare Zeeuw’ kiezen, was de hoop en bij velen de overtuiging. De ruk naar rechts van de VVD en het weinig daadkrachtige geweifel van de PvdA maakte het alleen maar makkelijker voor het CDA om het traditionele midden te kiezen en daar alle stemmen te trekken.

De signalen dat de 53-jarige Balkenende na vier kabinetten zijn uiterste houdbaarheidsdatum had overschreden, werden weggewuifd als wensdenken van de media. Die waren immers altijd al tegen Balkenende geweest. Dat maakte hem juist scherp. Wacht maar tot hij campagne gaat voeren!

Driemaal eerder was Balkenende fataal onderschat. In 2001 stond de toen 45-jarige Balkenende, oud-wetenschapper, raadslid en onopvallend financieel woordvoerder van de Kamerfractie, opeens in de schijnwerpers als CDA-leider. Hij was de lachende derde na een interne machtstrijd tussen toenmalig partijvoorzitter Van Rij en fractieleider De Hoop Scheffer, die beiden de kop kostte.

Fortuyn

Het jaar daarop vochten VVD-leider Dijkstal en PvdA-leider Melkert om het premierschap tot Fortuyn alles op zijn kop zette. Weer was het Balkenende die er met de hoofdprijs vandoor ging. Hij bracht het CDA terug van 29 naar 43 zetels en belandde in het Torentje. Balkenende I strandde in 87 dagen. De aanleiding daarvoor was de onverenigbaarheid van humeuren van de LPF-ministers Heinsbroek en Bomhoff, ook het vermeende gebrek aan leiderschapskwaliteiten van de premier werd druk besproken.

‘Harry Potter’ en een provinciaal met raar haar werd hij genoemd. De culturele elite in de grote steden, de Amsterdamse grachtengordel, de media; ze moesten niets van hem hebben. Balkenende, zelf inwoner van een nieuwbouwwijk in Capelle aan den IJssel, was vooral de premier voor het platteland.

Toch werd het CDA met 44 zetels opnieuw de grootste. Na een eerste mislukte formatiepoging met de nieuw aangetreden PvdA-leider Bos, was op 27 mei Balkenende II, met D66 en de VVD, een feit. Het was achteraf een van de hoogtepunten in zijn carrière. Vooral de introductie van ‘normen en waarden’ als politiek thema en doorgevoerde sociaal-economische hervormingen wekten bewondering.

Schaduwkanten

Ook dat kabinet kende zijn schaduwkanten. In het debat over de affaire-Margarita moest de premier openlijk worden gesouffleerd door zijn toenmalige minister van Justitie, Donner. In 2005 vertrok D66-minister Thom De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing) en kort daarop sneefde de Europese Grondwet. In juni van dat jaar trok D66 zich terug uit het kabinet en gingen CDA en VVD samen door als Balkenende III.

Ondertussen was PvdA-leider Bos in de peilingen Balkenende voorbijgestreefd en maakte zich op voor het premierschap. In de verkiezingsrace van 2006 begon voor het eerst ook buiten de eigen kring bewondering door te klinken voor de onverzettelijke Balkenende. In een felle campagne vocht hij zich terug vanuit een hopeloos ogende achterstand en won, met 41 tegen 33 zetels.

Een keer te veel

Het resulterende kabinet Balkenende IV met PvdA en ChristenUnie wist nooit veel enthousiasme op te wekken. Grijs I was al snel de weinig vleiende bijnaam voor de coalitie die van compromissen aan elkaar hing. Balkenende’s persoonlijke populariteit taande gestaag.

Het jaar 2009 was misschien wel het zwakste uit zijn premiersloopbaan; onrust over zijn rol in het debacle rond de Zeeuwse Hedwigepolder, een zwak optreden tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen en een mislukt tussentijds vertrek naar het presidentschap van de EU, versterkten de groeiende twijfels over zijn politieke houdbaarheid.

Balkenende en zijn CDA wilden er niets van weten. Luttele uren na de val van het kabinet in februari werd besloten dat Balkenende zijn huzarenstukje nogmaals zou volvoeren. Het bleek een keer te veel.

Balkenende maakt zijn aftreden bekend op de verkiezingsavond van het CDA in het Lucent Danstheater in Den Haag, nadat zijn partij een nederlaag heeft geleden. (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden