ANALYSE

Executies voor Widodo zaak van nationale trots

Joko Widodo begrijpt de woede over het executeren van gevangenen. Maar de president zwicht niet.

Foto's van de geëxecuteerde Australische mannen (links, midden) en één Indonesische terdoodveroordeelde.Beeld epa

Woensdag was nog maar 25 minuten oud toen acht geweersalvo's een einde maakten aan de levens van acht mannen op het gevangeniseiland Nusakambangan. De schoten werden gehoord tot in Canberra en Rio de Janeiro, waar machteloze woede opklonk over de barbaarsheid en vooral over de achteloze manier waarop president Joko Widodo alle protesten tegen de executies had weggewuifd.

De hele wereld had zich ingezet om de levens van de Australiërs Myuran Sukumaran en Andrew Chan, de Braziliaan Rodrigo Gularte en de anderen te sparen. De executies zijn uitgevoerd. Australië is woest en trekt zijn ambassadeur terug. Brazilië had dat in januari al gedaan, bij de vorige executieronde. Toen was ook Nederland van de partij, omdat Indonesië de Nederlander Ang Kiem Soei had doodgeschoten. Nederland riep zijn ambassadeur terug 'voor consultatie'. Een paar weken later was hij weer in Jakarta en waren de betrekkingen als vanouds.

Widodo begrijpt de woede, zegt hij. Ook Indonesië is boos als zijn onderdanen in het buitenland worden geëxecuteerd. Vorige week nog overkwam dat twee Indonesische dienstmeisjes, Siti en Karni. Die twee werden, ondanks felle protesten van Indonesië, in Saoedi-Arabië onthoofd. Indonesië protesteert en ook andere landen hebben dus het recht te protesteren, zegt Widodo. En Indonesië heeft het recht om niet te luisteren.

Onverwacht

Voor de eerste groep van zes veroordeelden kwam de executie als een donderslag bij heldere hemel. De meesten zaten al meer dan tien jaar gevangen. Ineens kregen zij 72 uur om te wennen aan het idee dat hun leven afgelopen was.

Toen de tweede dodenlijst werd gepubliceerd ontstond er een koortsachtig diplomatiek verkeer, vooral tussen Indonesië en Australië. Sukumaran en Chan zaten al tien jaar in een Balinese gevangenis en hadden zich daar zeer geliefd gemaakt. Maar voor Widodo en de meeste andere Indonesiërs waren Sukumaran en Chan doodgewone drugssmokkelaars, terwijl zij voor Australië meer en meer helden werden.

De executies werden een politieke kwestie, en een kwestie van nationale trots. Hoe woedender de commentaren van premier Tony Abbott werden, des te halsstarriger werd de houding van Widodo. Het imago van de president zelf hing ervan af en dat is al niet zo best. Hem wordt steeds vaker wisselvalligheid en besluiteloosheid verweten. De executies werden daarom een thema waarin hij daadkracht en rechtlijnigheid kon tonen. Zwichten voor protesten uit het buitenland zou worden opgevat als een nieuw bewijs van zwakte.

Om de internationale protesten nog enigszins te dempen gaf hij de veroordeelden de tijd die nodig was om de allerlaatste juridische paden te bewandelen. Die tijdwinst heeft twee gevangenen, voorlopig, gered. De Fransman Serge Atlaoui mag nog een procedure afmaken en de Filipijnse Mary Jane Veloso is op het nippertje gered door het opduiken van een cruciale getuige, die haar onschuld zou kunnen bewijzen.

Acht mensen zijn dood. Widodo heeft bewezen dat hij niet bang is voor het buitenland, zelfs niet voor Australië. De grote buur is een van de grootste zakenpartners van Indonesië, maar tegelijk ook zijn populairste vijand. Bijna altijd is er ruzie. Is het niet over Australiës inmenging in Oost Timor, of over het afluisteren van de Indonesische First Lady, dan is het wel over de arrogantie waarmee de Australische marine Indonesische wateren binnenvaart om bootvluchtelingen op Indonesische stranden te dumpen.

Dat Tony Abbott zijn ambassadeur terugroept en zijn ministers verbiedt met Indonesische ministers te praten, hoort erbij. Abbott is zo slim om geen economische embargo's af te kondigen of hulpgelden stop te zetten. Niet vanwege twee drugssmokkelaars. En Widodo weet dat. Het waait wel weer over, zegt hij, en dat zal het.

Mary Jane Veloso werd vandaag gespaard.Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden