'Excuses verdachte mogen niet tegen hem worden gebruikt'

Een verdachte moet sorry kunnen zeggen tegen slachtoffers en nabestaanden zonder dat hij daarmee schuld bekent. Nu worden spijtbetuigingen gezien als erkenning van aansprakelijkheid, wat verzoening tussen twee partijen moeilijk maakt. Dat zegt scheidend president van de Hoge Raad Geert Corstens in een interview in de Volkskrant.

Geert Corstens.Beeld Jiri Buller

'Als twee buren elkaar de kop inslaan, moeten ze morgen weer met elkaar verder. Dat gaat beter als je je met elkaar verzoent dan wanneer je vijandig tegenover elkaar blijft staan. '

Corstens, die na zes jaar afscheid neemt als hoogste rechter, bepleit wetgeving die spijtbetuiging mogelijk maakt zonder dat dit in de rechtszaal tegen je gebruikt kan worden. In de Amerikaanse staat Massachusetts geldt al een dergelijke wet. 'Als een verdachte nu excuses aanbiedt, wordt dat in Nederland gezien als schuldbetekenis. Men kan zeggen: je hebt excuses aangeboden, dus je hebt toegegeven dat je fout zat. En als er later een claim tegen je wordt ingediend, kan dat enorme financiële consequenties hebben.'

Vergeving

Excuses zijn volgens hem belangrijk voor de dader, maar ook voor het slachtoffer. 'Het slachtoffer kan hierdoor onder het verleden misschien geen punt, maar wel een komma zetten. En het maakt vergeving mogelijk: dat doe je niet voor de ander, maar vooral voor jezelf. Het is belangrijk voor je eigen zieleheil. Je kunt verder in het leven door vergeving.'

De Nijmeegse hoogleraar sanctierecht Henny Sackers vindt het voorstel van Corsten 'sympathiek', maar niet passen bij de ontwikkelingen in het strafrecht. Afgelopen jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor vergelding en de positie van het slachtoffer. Straffen zijn verzwaard en de slachtoffers hebben spreekrecht gekregen in de rechtszaal.

Sackers: 'In de jongste plannen van het kabinet wordt het voor het slachtoffer zelfs mogelijk zich uit te laten over de strafmaat. Er is geen ruimte voor een verzoeningsmoment. Uit projecten zoals Slachtoffer in Beeld, het schrijven van een excuusbrief en de slachtoffer-dadergesprekken blijkt echter wel dat slachtoffers de spijtbetuiging van de dader, face to face uitgesproken en intrinsiek gemeend, waarderen.'

Wet

Volgens Bart Nooitgedagt, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten, hebben verdachten geregeld behoefte aan het aanbieden van excuses. Hij raadt het ze echter af. Dat zal hij ook doen als er wetgeving komt waardoor excuses niet als bewijs tegen de verdachte kunnen worden gebruikt. 'Zelfs als je het formeel uitsluit als bewijs, zal een spijtbetuiging toch onmiskenbaar zijn weerslag hebben op het oordeel van de rechter.'

Rieme-Jan Tjittes, hoogleraar privaatrecht, is hier niet bang voor. 'Rechters kunnen dat heel goed scheiden. Iemand die als mens zegt: sorry, ik vind het heel vervelend dat het is gebeurd, aanvaardt niet meteen in juridische zin schuld.' Volgens hem is dat nu al zo, maar is er veel onduidelijkheid over de juridische status van 'excuses'.

'Dus het zou goed zijn als er een wet komt die helderheid schept over het aanbieden van excuses. Dat kan nuttig zijn in strafzaken. Maar ook in andere procedures, bijvoorbeeld als een autofabrikant een auto heeft geleverd met kapotte remmen. Of als in een ziekenhuis een operatie is misgegaan. Als een arts oprecht sorry zegt, geeft dat veel genoegdoening voor de patiënt. Zo veel zelfs, dat slachtoffers ook minder behoefte hebben aan financiële compensatie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden