Excellente scholen: wat levert zo'n eretitel eigenlijk op?

Van de duizenden scholen in Nederland zijn er 248 'excellent'. Het onderwijs is er vernieuwend en goed. Wat betekent het voor een school om zo'n eretitel te dragen?

Aanschouwelijk onderwijs aan het Clusius College in Castricum, al jaren excellent, onder meer vanwege de grote aandacht voor natuur. Beeld Pauline Niks

De Michelinsterren van het onderwijs. Dat was wat voormalig minister van onderwijs Marja van Bijsterveldt voor ogen had toen ze het predicaat excellente school in het leven riep. Maandag werd de eretitel voor de zesde keer uitgereikt: 49 scholen mogen zich vanaf nu 'excellent' noemen. In totaal telt Nederland inmiddels 248 excellente basis- en voortgezette scholen.

Scholen melden zich zelf aan voor de titel. Net als een Michelinster is het predicaat excellent tijdelijk: een school kan het ook weer kwijtraken. Maar in tegenstelling tot de restaurantonderscheiding is de onderscheiding voor scholen nog niet algemeen aanvaard. Sinds de eerste excellente scholen in 2013 werden benoemd, wordt er elk jaar gemopperd op het concept.

Scholen zouden zich met onderwijs moeten bezighouden, klinkt het bijvoorbeeld, in plaats van te strijden om een predicaat dat vooral goed is voor het imago. Sommige scholen spreken met elkaar af zich niet op te geven voor de prijs omdat ze het zonde vinden van de tijd.

Wat vinden de scholen die de afgelopen jaren excellent zijn geworden zelf? Wat heeft de eretitel ze opgeleverd?

Op het Clusius College in Castricum geldt het predicaat als niets minder dan een Michelinster. 'Voor ons is het een prestigieuze prijs', zegt directeur Patricia Bleeker. 'Je moet het blijven waarmaken.' Haar school, een groen-vmbo, met veel aandacht voor natuur, duurzaamheid en voedsel, behoorde tot de eerste excellente scholen van Nederland. In eerste instantie gold de titel alleen voor de basisberoepsgerichte leerweg, maar vanaf dit jaar is de hele school excellent.

Dat betekent als het aan het Clusius ligt vooral een zeer welkome imagoboost voor het vmbo. 'We worden er een beetje narrig van dat er elke keer zo negatief wordt gedaan over het vmbo', zegt de directeur. 'Ouders doen er alles aan om hun kind omhoog te krijgen.' Sinds haar school excellent is, komen er op open dagen ook ouders van kinderen met een vmbo/havo-advies.

'Ouders hebben van tevoren het beeld dat een vmbo-school alleen maar rottigheid betekent. Nu we excellent zijn, komen ze toch even een kijkje nemen en zijn ze aangenaam verrast.' Het is mede dankzij de eretitel excellent dat de school niet krimpt, denkt Bleeker. 'Veel scholen hier hebben te maken met dalende leerlingenaantallen, maar tegen de prognoses in blijven wij stabiel.'

Dat merkt ook Hans Noordman, directeur van basisschool de Halm in Almkerk (Noord-Brabant). Zijn school werd in 2015 tot excellente school uitverkozen omdat er veel aandacht wordt besteed aan kunst, drama en muziek.

'Bij ons in het dorp zijn twee christelijke basisscholen, wij zijn de kleinste', zegt Noordman. 'Toen we excellent waren zag je toch dat een aantal ouders bij ons kwamen, die anders niet waren gekomen.' De titel alleen is daarbij niet genoeg, benadrukt de directeur. 'Je moet het wel waarmaken met je onderwijs.'

Twee leerlingen van het Clusius College met slangen om hun nek uit het terrarium in de klas. Beeld Pauline Niks

De school is de onderscheiding - die gold voor een jaar - inmiddels kwijt. 'We hadden ons in 2016 opnieuw aangemeld, maar we hadden te maken met dalende Cito-scores', zegt Noordman. Dat was een teleurstelling. 'Maar ik begreep het wel. Je moet natuurlijk wel op alle fronten boven het maaiveld uitsteken.'

Inmiddels stijgen de Cito-scores weer, maar Noordman heeft zijn school niet opnieuw opgegeven. Wie excellent wil zijn, moet veel papierwerk leveren. De school wordt bezocht, en met leraren, ouders en leerlingen worden gesprekken gevoerd. 'Wij richten ons nu liever op het onderwijs', zegt Noordman. 'Over een paar jaar doen we misschien weer mee.'

Het extra werk was ook voor de islamitische basisschool El Habib uit Maastricht de reden om zich, toen het predicaat verliep, niet opnieuw op te geven. 'Als je meedoet, steek je heel veel tijd om aan te tonen dat de kwaliteit van onderwijs hoog is', zegt een medewerker. Nu dat aangetoond is, wil de school haar tijd anders besteden.

Excellent

Alle basis-, middelbare en speciale scholen kunnen zich sinds 2012 aanmelden om excellent te worden. Tot nu toe hebben meer dan 600 scholen dat gedaan, 248 scholen kregen de titel. Om het predicaat te kunnen bemachtigen moet de school sinds dit jaar een 'goed' scoren bij de onderwijsinspectie. Daarnaast moet er iets bijzonders op het programma staan: uitstekend techniekonderwijs bijvoorbeeld, een bijzonder burgerschapsproject of een vooruitstrevend onderwijsconcept. De onderwijsinspectie is verantwoordelijk voor de prijs. Een aparte jury beoordeelt de scholen onafhankelijk van de inspectie en draagt scholen voor, maar de inspecteur-generaal kiest uiteindelijk welke scholen excellent worden.

Het 'hele circus' dat een school moet doorlopen om excellent te worden is ook voor de Algemene Vereniging Schoolleiders reden om kritisch te zijn op het concept. 'Niets ten nadele van de scholen die winnen', zegt voorzitter Petra van Haren. 'Maar het is een wonderlijk predicaat, waarop wij kritisch zijn. Vooral omdat de titel excellent de suggestie wekt dat een school die goed is, niet meer goed is. Het moet excellent zijn.'

Directeur Bleeker van het Clusius College kent de kritiek. 'Ik hoor ook wel van andere scholen die het flauwekul vinden. Maar er zijn ook genoeg scholen die ons opbellen om te vragen hoe we dit voor elkaar hebben gekregen.' De titel excellent levert haar vmbo 'mooie pr' op, zegt de directeur. En daar is ze trots op. 'Je mag als school best af en toe je nek uitsteken. Wij gaan hier niet mee stoppen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.