Examentrainingen worden steeds populairder

Ouders willen het beste voor hun kind. En dus zijn ze bereid te betalen om kindlief voor te bereiden op examens. De markt speelt hier handig op in. 'Maar ergens wringt het.'

Examentraining voor VMBO'ers op GSG Het Streek in Ede. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Trainer Iris Kooijman (26) gaat voor de klas staan, schraapt haar keel en stelt een vraag die diepgravender blijkt dan gedacht. 'Wie weet het verschil tussen het onderwerp en de hoofdgedachte in een tekst?', zegt ze tegen de acht vmbo'ers die vandaag de hele dag door haar worden gedrild voor het examen Nederlands.

Na een lange stilte en een leerling die halverwege zijn antwoord in een zin verdwaalt, komt Kooijman zelf met een voorbeeld: 'Ik kan zeggen: examentraining zijn verspilling van tijd en geld, want je had alles al op school kunnen leren. Ik kan ook zeggen: examentrainingen zijn erg handig om je voor te bereiden op je examen.' Het onderwerp is hetzelfde, de hoofdgedachte verschilt. 'Snappen jullie dat?'

Uiteenlopende meningen

Het is een typerend voorbeeld: als het om het nut van examentrainingen gaat, lopen de meningen sterk uiteen. De cursussen zijn een jaarlijks ritueel dat steeds gewoner wordt. In de weken en dagen voor de centrale eindexamens worden tienduizenden scholieren op deze manier klaargestoomd voor de eindexamens.

Particuliere huiswerkinstituten zagen de interesse al langer groeien. Inmiddels hebben ook scholen de examentrainingen ontdekt, blijkt uit cijfers van de Onderwijsinspectie. De meeste scholen zetten daarvoor eigen leerkrachten in, die kosteloos training geven. Een groeiend deel (een op de vijf scholen) schakelt een extern bureau in.

'Ik wens alle scholieren én ex-scholieren succes'

Olaf Tempelman schrijft de komende weken dagelijks over de examens. Lees hier over dag 1 van de eindexamens. (+)

'Scholen zijn wakker geworden', zegt Maurice Kimman, directeur van bijlesbureau Onderwijshelden dat onder de naam Nationale Examentraining dit jaar in totaal zo'n 6.000 leerlingen voorbereid op de examens. 'Examentraining is een standaard onderdeel van het curriculum geworden.' Voor Kimman betekent dat groei: de Nationale Examentraining wordt al op 47 scholen gegeven: de helft van alle leerlingen die de Nationale Examentraining volgen, doet dat op school.

Een van die scholen is de christelijke scholengemeenschap Het Streek in Ede, waar Iris Kooijman voor de klas staat. 'Kijk', zegt ze, tegen haar leerlingen. 'Als een deel van de tekst in vet staat, weet je dat het belangrijk is. Dat doet Cito niet voor niets.'

Kritiekpunten

Kooijman geeft al vijf jaar examencursussen, net als voor de meeste andere trainers is het werk voor haar een bijbaan. Ze stond tot voor kort ook voor de klas als lerares Nederlands. 'Als docent leerde ik mijn leerling iets heel anders dan als examentrainer', vertelt ze tijdens haar pauze. 'Ik leerde ze lezen en schrijven, een tekst begrijpen. Nu leer ik ze zo goed mogelijk examens maken.'

Het is een van Kooijmans' kritiekpunten op haar eigen werkzaamheden: met de examentraining leer je leerlingen een toets maken. 'Het is de weg van de minste weerstand naar een zo hoog mogelijke score.'

Een fundamenteler probleem met de cursussen, vindt ze, is de ongelijkheid die het met zich meebrengt. 'Er is de laatste jaren een examenindustrie ontstaan. Er is veel mogelijk, zo lang je de middelen hebt.'

Op Het Streek betalen ouders 62 euro voor een dag lang intensief voorbereiden op de examens. De leraren van de middelbare school in Ede geven in de laatste week van april en de eerste week van mei ook kosteloos examentrainingen. Wie meer wil of nodig heeft, moet daarvoor betalen. Kooijman: 'Ergens wringt dat.'

Het is een veelgehoorde klacht als het over de examencursussen en alle andere vormen van bijles en huiswerkbegeleiding gaat. Er is nog onvoldoende bekend over het effect van dit soort stoomcursussen, zegt de in schaduwonderwijs gespecialiseerde Louise Elffers van de Universiteit van Amsterdam. 'Maar de beschikbare cijfers suggereren dat het effectief kan zijn. Als dat zo is, betekent het dat de schoolprestaties van een kind deels afhankelijk zijn van portemonnee van de ouders. Dat is zorgelijk.'

De 'ouderwetse' examentrainingboekjes worden vaak ook tijdens de examencursussen behandeld. Beeld ANP

Het volgen van dure examencursussen is in wezen een vorm van voordeel inkopen, zegt de onderwijskundige. 'Dat kun je ouders niet kwalijk nemen: iedereen wil het beste voor z'n kind.'

Uit onderzoek blijkt dat de ouders van kinderen die examentraining volgen vaak hoog opgeleid zijn. 'Ze hechten veel waarde aan een hoog niveau.' Opvallend is ook dat de leerlingen die deelnemen vaak al goed scoren. 'Ze doen mee om het gevoel te krijgen dat ze er alles aan hebben gedaan, niet omdat ze er zo slecht voor staan.'

Dat is ook te merken op Het Streek in Ede. 'Ik wil niet met zesjes slagen', zegt de 18-jarige Nino van der Hoven, die naast de examentraining Nederlands deze week ook de cursus voor biologie volgt. 'Ik sta er al goed voor, maar ik wil zeker zijn dat ik goed scoor.' Noodzakelijk is dat niet: de scholier is al aangenomen voor een mbo-opleiding grafische vormgeving. 'Ik hoef alleen nog maar te slagen.'

Maatschappelijke tendens

Ook zijn medecursist Fleur Stuwenberg (15) staat er naar eigen zeggen 'best goed' voor: een zeven of hoger, voor de meeste vakken. 'Ik leer beter in een groep dan thuis in m'n eentje. Hier krijg ik het gevoel dat ik er alles aan heb gedaan.'

Achter de populariteit van de examentraining gaat volgens Linda Zeegers van scholenvereniging VO-raad een maatschappelijke tendens schuil. 'De maatschappelijke druk om het goed te doen op school en hoge cijfers te halen is de laatste jaren flink toegenomen. Ouders en kinderen zijn daar gevoelig voor.' De extra lessen zijn in die competitieve sfeer goed voor het zelfvertrouwen van leerlingen, zegt Zeegers. 'Maar het is geen vervanging voor goed onderwijs.'

Zo denkt Randy Schoop, teamleader vmbo op het Streek in Ede er ook over. 'Een examencursus komt niet in plaats van de reguliere lessen, het is een verbreding van het onderwijs.' Dit is het derde jaar dat de school Onderwijshelden inschakelt voor extra examentrainingen. Dat bevalt uitstekend. 'De trainers zijn goed en de leerlingen hebben er baat bij.'

Voor de school is het ook gunstig. 'We krijgen hier veel kinderen met een achterstand. Het is ploeteren om de resultaten op peil te houden. We grijpen elke kans om onze leerlingen op een hoger plan te brengen.'

Randy Schoop: 'Een examencursus komt niet in plaats van de reguliere lessen, het is een verbreding van het onderwijs.' Beeld ANP

Natuurlijk, zegt de teamleider, soms is het ingewikkeld als een examenkandidaat een extra duwtje in de rug nodig heeft, maar het geld bij de ouders ontbreekt. 'Dat was vorig jaar aan de hand bij een leerling, toen hebben we als school kunnen bijspringen. Dat kunnen we helaas niet structureel doen.'

Al het gemopper op de examencursussen ten spijt, als je het Schoop vraagt, hadden ze er al veel eerder mogen zijn. Met zijn 49 jaar stamt de teamleider uit het pre-examentrainingen tijdperk. 'Ik had gewild dat zoiets al bestond toen ik zelf examen deed. Het is een geweldige manier om je voor te bereiden op iets groots als de eindexamens.'

Spoedcursus examen maken

Examentrainingen zijn een fenomeen van de laatste twintig jaar. Tijdens de cursussen worden leerlingen voorbereid op het centraal eindexamen. De trainingen zijn er in vele soorten en maten, maar vaak gaat het om één of meerdere dagen per examenvak, voor een bedrag van rond de 100 euro per dag.

In de meeste gevallen staan studenten voor de klas die het werk als bijbaan doen. De dagen kunnen lang zijn: soms worden leerlingen meerdere dagen achter elkaar elf, twaalf uur lang per dag ondergedompeld in de lesstof en verblijven ze op de locatie.

Een typische examentraining bestaat uit drie elementen, zegt Maurice Kimman, directeur van bijlesbureau Onderwijshelden. 'Het behandelen van de examenstof, oefenen met vragen en het trainen op examenvaardigheden.' Dat laatste wil zeggen: het oefenen met handigheidjes om een examen goed door te komen. Zoals: eerst de vraag goed lezen, let op signaalwoorden. Kimman: 'Dat lijkt vanzelfsprekend, maar je moet het wel doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden