Ex ziet al snel misbruik-zaak

Als jonge kinderen ‘doktertje spelen’ of seksueel getinte uitspraken doen, gaan bij volwassenen alarmbellen rinkelen. Maar bij dergelijk gedrag wordt te snel gedacht aan misbruik, zegt Paul van den Eshof, coördinator van de Landelijke Expertisegroep Bijzondere Zedenzaken....

Hij heeft in zijn loopbaan als psycholoog bij de politie afschuwelijke zedenzaken gezien. ‘Op het gebied van seksuele perversiteiten is alles denkbaar. Maar ook onterechte beschuldigingen komen voor.’

Een onjuiste verdenking is volgens hem vaak het gevolg van een misverstand dat escaleert. ‘Veel ouders weten te weinig van de seksuele ontwikkeling, die al begint bij heel jonge kinderen. Wat volwassenen abnormaal vinden, is dat vaak niet. Misschien moeten daarover folders worden gemaakt, die bijvoorbeeld bij consultatiebureaus worden neergelegd.’

De expertisegroep is in 1999 in het leven geroepen door het Openbaar Ministerie. Er werken specialisten die twijfelachtige lopende zaken bekijken. Voor die tijd werden ook deskundigen ingeschakeld, maar pas rond een rechtszaak. Nu gebeurt dat soms eerder.

Van den Eshof: ‘Het is slim om snel naar een zaak te kijken. Dan kun je het onderzoek bijsturen of de vervolging staken voor een onschuldige bij de rechter staat.’

Steeds vaker stuurt het OM dossiers over mensen die na scheiding worden beschuldigd door hun ex. In 2003 werden drie van dit soort zaken aangemeld, vorig jaar vijftien. ‘Geleidelijk is het besef doorgedrongen dat in zulke zaken veel misgaat.’

Soms lijkt sprake van wraak, of vallen beschuldigingen samen met rechterlijke besluiten over een omgangsregeling die iemand kennelijk wil beïnvloeden.

Voorzichtigheid is geboden, stellen de experts in hun rapport. ‘In een ruzieachtige sfeer tussen gescheiden ouders die een conflict hebben over toewijzing of verzorging van kinderen leiden seksueel getinte uitspraken van jonge kinderen gemakkelijk tot onjuiste interpretatie van signalen.’

Ouders zijn kwetsbaar door intieme handelingen, zoals het wassen of verschonen van een kind, zegt een van de leden van de expertisegroep, de psycholoog en jurist Nicole Nierop van het Korps landelijke politiediensten.

‘Als de moeder ziet dat een kind elke keer overstuur is nadat het bij vader is geweest, en slecht verzorgd, kan ze te goeder trouw denken dat het misschien is misbruikt. Seksueel misbruik krijgt veel aandacht, mensen leren dat ze alert moeten zijn op signalen.’

Nierop: ‘Daarna gaat het mis als ouders suggestieve vragen stellen. Alleen al door het herhalen van een vraag kan een kind iets verzinnen. Als dat gebeurt en de ouder op zoek gaat naar een arts of hulpverlener die het verhaal bevestigt, is het drama compleet.’

In het rapport wordt een zaak beschreven van een moeder die denkt dat haar kind is misbruikt. Ze benadert veel hulpverleners en doet aangifte na een telefonisch consult van een paragnost die niets van de zaak weet maar haar vermoedens bevestigt.

In zaken met verstandelijk gehandicapten kunnen ook veel misverstanden ontstaan. Een complicerende factor is dat het veronderstelde slachtoffer vaak met hulpverleners uit een instelling spreekt voordat hij aangifte doet.

De expertisegroep bespreekt met de Inspectie voor de Gezondheidszorg hoe onjuiste beschuldigingen in dit soort zaken kunnen worden voorkomen.

Ook rechercheurs maken fouten. Ze stellen bijvoorbeeld onvoldoende vragen tijdens een aangifte. ‘Ik begrijp het, je praat met kinderen of aangevers die geëmotioneerd zijn’, zegt Nierop. ‘Maar een aangifte is het begin van een onderzoek. Het moet steunen op concrete, controleerbare feiten.’

In een door de experts beoordeelde zaak zei een vrouw tijdens een verhoor: ‘Ik denk eigenlijk dat ik niet ben misbruikt door die vriend, maar door mijn broer. Ik ben daar echter niet zeker van.’ Met verbazing constateerde de expertisegroep: ‘Op deze substantiële wijziging in de verklaring wordt niet ingegaan.’

Opvallend is dat sommige regio's nauwelijks advies vragen aan de experts. Utrecht meldde de meeste zaken aan (22), Limburg-Zuid nul.

Van den Eshof: ‘Het is mogelijk dat het OM seponeert of dat ze juist meer zaken voor de rechter brengen. Dan is het nadeel dat de verdachte in het openbaar door de mangel gaat. Je kunt beter worden veroordeeld voor inbraak dan worden vrijgesproken voor een zedenzaak. Je kunt je nauwelijks verdedigen tegen mensen die zeggen: waar rook is, is vuur.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden