Ex-veiligheidsadviseur wijst Clintons bezoek aan Moskou af 'VS ondernemen niets dat riskant of duur kan zijn'

'Straks heeft Moskou een speciale relatie met de NAVO, zonder dat de NAVO is uitgebreid', smaalt Zbigniew (Zbig) Brzezinski. Clintons Rusland-politiek is de Amerikaanse veiligheidsexpert te soft....

Van onze verslaggeefster

Anet Bleich

DEN HAAG

Het besluit van de Amerikaanse president Clinton om op 9 mei in Moskou de viering van de geallieerde overwinning in de Tweede Wereldoorlog bij te wonen, kan geen genade vinden in de ogen van Zbigniew Brzezinski. 'Politiek onverstandig en in ethisch opzicht dubieus', luidt het kloeke oordeel van Brzezinski, die eind jaren zeventig de veiligheidsadviseur was van de vorige Democraat in het Witte Huis, Jimmy Carter.

De inmiddels 67-jarige Brzezinski, nog steeds actief geïnteresseerd in Amerika's rol in de internationale politiek, was gisteren een dagje in Den Haag, op uitnodiging van de Atlantische Commissie. In een salon van Hotel Des Indes lichtte hij zijn afwijzing van Clintons geplande Rusland-reisje toe.

'Om te beginnen symboliseert de plechtigheid in Moskou de overwinning van het stalinisme op het nazisme, niet de zege van de democratie. Die wordt een dag eerder gevierd, in Londen, maar daar zal Clinton niet bij zijn.'

Brzezinski vreest dat de Moskouse festiviteiten bij de Russen nostalgie naar de tijd van Stalin, onder wiens leiding het Rode Leger in 1945 Berlijn binnenrukte, zullen oproepen. Ook is hij beducht voor anti-Duitse geluiden.

Last maar zeker niet least wekt Clinton door nu naar Moskou te komen de indruk dat hij niet al te zwaar tilt aan de oorlog in Tsjetsjenië.

Brzezinski: 'Ik herinner me uitspraken van leden van de Amerikaanse regering dat de president niet naar Rusland zou gaan zolang de kwestie Tsjetsjenië niet is opgelost. Maar daarvan is geen sprake, tenzij met ''oplossing'' wordt bedoeld dat zo ongeveer de laatste Tsjetsjeen is omgekomen.'

De Russische interventie in Tsjetsjenië heeft volgens Brzezinski de geloofwaardigheid van president Jeltsin ondermijnd. 'Neem de bombardementen op Grozny. Jeltsin zei eerst dat hij er niets van wist, vervolgens dat ze onmiddellijk gestaakt zouden worden en daarna gingen ze wekenlang door. Zonder dat Jeltsin iemand van degenen die daarvoor verantwoordelijk waren - en die zogenaamd dus tegen zijn instructies handelden - de laan heeft uitgestuurd.'

'Dat is méér dan ongeloofwaardig. Het zijn stalinistische methodes: je tegenstanders doden en vernietigen en daarover liegen.' Maar Brzezinski ziet ook belangrijke lichtpunten. 'De massamedia hebben onafhankelijk over de oorlog kunnen berichten en een meerderheid in Rusland is tegen dit avontuur. Bijna alle democratische leiders hebben het veroordeeld en velen van hen klagen dat de Amerikaanse reactie op Tsjetsjenië te mild is.'

Uit de gespierde woorden van de Pools-Amerikaanse veiligheidsexpert mag niet worden afgeleid dat hij terug wil naar Koude-Oorlogsachtige verhoudingen. Hij is voorstander van intensieve Amerikaans-Russische contacten en van een jaarlijkse topontmoeting tussen de twee presidenten. Uitbreiding van de NAVO met een aantal Middeneuropese landen, waar Brzezinski vurig vóór is, moet volgens hem ook gepaard gaan met geruststellende stappen in de richting van Moskou. 'Ik begrijp het tweesporenbeleid dat Washington op dit punt voert heel goed', merkt hij op. 'Dat was in alle bescheidenheid gezegd mijn idee: het koppelen van de uitbreiding aan meer samenwerking met Rusland.'

Hij denkt aan een speciale status voor Rusland in relatie tot de NAVO, aan geregelde consultaties en aan het opwaarderen van de Organisatie voor Europese Veiligheid en Samenwerking (OVSE), bijvoorbeeld door het instellen van een permanente commissie (iets als een Europese Veiligheidsraad), bestaande uit de VS, Rusland, Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, Polen en Oekraïne.

Brzezinski heeft echter wel twijfels over de implementatie van de door hem gewenste dubbelstrategie. 'Ik weet niet zeker of de Amerikaanse regering in staat en bereid is de twee sporen in hetzelfde tempo te volgen. Ik ben bezorgd dat er meer aandacht zal zijn voor het tevreden stellen van de Russen dan voor de uitbreiding van de NAVO. Dat zou er toe kunnen leiden dat straks de NAVO een speciale relatie met Rusland heeft, zonder dat de NAVO is uitgebreid.' De Duitse opstelling op dit punt kan volgens Brzezinski van doorslaggevend belang worden.

Juist met het oog op uitbreiding van de NAVO is Brzezinski niet al te ongelukkig met de nieuwe Republikeinse meerderheid in het Congres. 'De Republikeinen zijn méér voor uitbreiding van de NAVO en ze staan sceptisch tegenover de sterk op de persoon van Jeltsin georiënteerde Rusland-politiek van de regering-Clinton.'

De neiging tot isolationisme is onmiskenbaar aanwezig bij de rechtervleugel van de Republikeinen - en, voegt Brzezinski er malicieus aan toe, bij de linkerveugel van de Democraten -, maar ze is 'nog niet' dominant. 'De Amerikaanse buitenlandse politiek staat wél in het teken van wat ik ''minimalisme'' zou willen noemen.'

'De aangegane verplichtingen - tegenover Europa, het Verre Oosten en in de Golf - worden nagekomen, maar noch de regering-Clinton, noch de Republikeinse oppositie is bereid ook maar iets te ondernemen wat riskant, moeilijk of kostbaar zou kunnen zijn. Ook is er zeker sprake van afnemende interesse onder de Amerikaanse bevolking voor de buitenwereld. In de kranten en op de televisie overheerst het binnenlandse nieuws sterk. Hét voorbeeld is natuurlijk O.J. Simpson.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden