Column

Ex-man en broer ontkennen misbruik

Een persoonlijke rubriek is per definitie eenzijdig. Mag een ex worden beticht van een misdrijf zonder bewijs?

Een beklemmend gevoel maakte zich van de ex-man meester toen hij de rubriek 'Lust & Liefde' in het Volkskrant Magazine van 5 september begon te lezen. Na het intro 'De man van Anneke (73) leidde drie levens, vol bedrog en misbruik', wist hij het zeker. 'Ze heeft weer toegeslagen.'

'Anneke', de geïnterviewde, probeert al dertig jaar 'podia te vinden voor haar aanklachten, onzinverhalen en wraakoefeningen', zegt de ex-man, die zich eerst bij de auteur van de rubriek en later bij ondergetekende meldde. In het interview vertelt ze dat ze na haar scheiding - haar man bleek homoseksueel - ontdekte dat hij een minderjarige jongen had misbruikt. Maar niemand wilde naar haar luisteren, ook niet toen er 'meerdere gevallen bekend' waren, 'onder wie mijn twee jongere broers'.

Wederhoor

Anneke mocht het allemaal vertellen, zonder bewijs, een kritische kanttekening of vorm van wederhoor. Geheel in lijn met de vorm van deze persoonlijke rubriek: gecomponeerd als monoloog vertelt iemand over de liefde, in al haar pracht en lelijkheid. De auteur heeft al jaren succes met deze formule in het magazine. De hoofdpersoon vertelt zijn of haar waarheid. Die is per definitie eenzijdig. Daarom wordt de geïnterviewde ook geanonimiseerd, evenals andere personages.

Daar wringt volgens de ex-man de schoen. Hij wordt 'directeur van een basisschool' genoemd en er komen jaartallen in voor die kloppen. Anneke is bovendien geen gefingeerde naam, want vroeger heette ze zo (tegenwoordig heeft ze een andere roepnaam). Voorts heeft zij een grote groep mensen deelgenoot gemaakt van haar aantijgingen, zegt hij. Na de publicatie werd hij er door verschillende mensen op aangesproken.

Die ervaring deelt de jongste broer van Anneke. Los van zijn ex-zwager - met wie hij geen contact onderhoudt - beklaagde hij zich eveneens over het interview bij de redactie. 'Ik voel me door mijn zuster en door de Volkskrant in mijn privacy aangetast. Ongewild word ik medeplichtig aan het beschuldigen van mijn ex-zwager, de vader van mijn twee neven.' Daar komt bij, licht hij telefonisch toe, dat hij niet te boek wil staan als slachtoffer van misbruik. Ten tijde van hun huwelijk was hij kind en later puber. 'Ik had een blind vertrouwen in mijn zwager. Hij had genoeg mogelijkheden om mij te misbruiken maar heeft dat nooit gedaan.' Dat heeft hij zijn zus keer op keer duidelijk gemaakt, maar zij wil het niet horen. 'Ze is obsessief.' Het steekt des te meer dat zij ook hun overleden broer hierin meesleept.

Zowel de ex-man als de jongere broer voelen zich ongemakkelijk bij het open en bloot aankaarten van Annekes situatie. Het is pijnlijk voor de familie en ze zijn bang dat haar gedrag escaleert. Maar ze willen ook dat ze ophoudt. Zij weigert volgens hen te luisteren, aanvaardt geen hulp. Haar 'wanen en verdachtmakingen' hebben diepe sporen achtergelaten, vertellen ze onafhankelijk van elkaar. Haar zonen hebben het contact met haar verbroken. Anneke ziet hen en de kleinkinderen niet - haar ex-man wel.

Gewaarschuwd

De journaliste of de redactie had zijn zus tegen zichzelf in bescherming moeten nemen, vindt de jongere broer. Bijna drie jaar geleden heeft hij de redactie per mail gewaarschuwd, nadat zijn zus had gereageerd in de magazinerubriek 'Wat zou u doen?'. Daarin verwees ze ook al naar het misbruik van haar ex, eveneens geanonimiseerd maar herkenbaar voor ingewijden.

Na een zoekslag in de mailbox van 'Wat zou u doen?' verschijnt inderdaad de waarschuwing van de broer en een twintigtal mailtjes van Anneke onder haar echte naam. In meerdere reacties refereert ze aan het misbruik van haar ex (ze stond overigens ook vier maal als briefschrijfster in de krant met opvallende bijdragen over pedofilie of misbruik). De waarschuwing heeft de mailbox nooit verlaten. Idealiter was die doorgestuurd naar de chef of de ombudspersoon, en was ergens een alarmbelletje afgegaan.

De auteur van Lust & Liefde had iets van Annekes 'obsessie' kunnen ontwaren als zij op haar werkelijke naam in het krantenarchief had gezocht of haar had gegoogeld. Dat is niet hoe ze te werk gaat. Kandidaten melden zich per mail en dan maakt de journaliste zonder aanzien des persoons een afspraak. 'Iedereen heeft een mooi verhaal.'

Gedurende het anderhalf uur durende gesprek met Anneke kreeg ze niet het idee dat zij een stoornis had of haar gebruikte om haar ex-man te grazen te nemen. 'Het is in de eerste plaats het verhaal van een vrouw die er na jaren achterkomt dat haar man homoseksueel is', zegt ze. Na tweederde vertelt ze over het misbruik. 'Zij is verdrietig omdat ze is ontkend tijdens dat huwelijk door die twee dubbellevens die hij leidde. Dat, en niet de dubbellevens zelf, is haar grief. Een subtiel, maar belangrijk verschil.'

Doorgevraagd

Ze heeft doorgevraagd op details, maar geen onderzoek verricht naar de beschuldigingen. Ze dacht dat iedereen voldoende was geanonimiseerd (ze wist niet dat Anneke haar oude naam gebruikte). Formeel gezien is de privacy ook niet geschonden. 'Van juridisch relevante herkenning is alleen sprake in het geval dat de publicatie voor herkenning zorgt bij het algemene publiek, bij mensen die de betrokkenen nog niet kennen', concludeerde de rechtbank Oost-Brabant onlangs nog in een soortgelijke zaak.

Ook hier ging het om een persoonlijk, eenzijdig verhaal in een glossy. 'Het is vaste rechtspraak dat voor dit soort publicaties een veel mindere mate van zorgvuldigheid wordt vereist dan wanneer het gaat om gegevens die als feiten worden gepresenteerd.' Het tijdschrift had niet onrechtmatig gehandeld, oordeelde de rechtbank. Wezenlijk verschil was wel dat deze ex niet werd beschuldigd van strafbare feiten.

De auteur vindt dat 'je overal over moet kunnen schrijven'. Dat onderschrijf ik hartstochtelijk. Uiteraard is het persoonlijke verhaal van een vrouw wier ex-man kinderen heeft misbruikt geschikt voor de rubriek. Maar dan moet dat misbruik wel een feitelijke grondslag hebben. Het gaat hier niet om een grimmig detail in een buitenechtelijke affaire, maar om een ernstig misdrijf. Valse aangiftes in zedenzaken of verdachtmakingen uit rancune zijn een bekend fenomeen. Is de ex-man veroordeeld? Is er ooit aangifte tegen hem gedaan? Waarom wordt zij niet geloofd? Een kritische benadering is bij beschuldigingen van strafbare feiten ook in persoonlijke verhalen een journalistieke verplichting.

De ex-man en zijn zoons overwegen voor de tweede keer juridische stappen tegen Anneke wegens laster en smaad, zij het met tegenzin. De afgelopen vier jaar waren betrekkelijk rustig, vertelt de ex-man, maar nu lijkt ze aangemoedigd. Na de publicatie stuurde Anneke een handgeschreven briefje rond. 'Eindelijk erkenning en gerechtigheid!' Telefonisch laat ze weten nog voor 'honderd procent' achter haar verhaal te staan. 'Ik had graag met mijn eigen naam in het artikel gestaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden