interview Zihni Özdil

Ex-Kamerlid Zihni Özdil: ‘Ik heb vaak het gevoel gehad in een keurslijf te zitten’

Zihni Özdil. Beeld Freek van den Bergh

GroenLinks-Kamerlid Zihni Özdil is dinsdagavond door de partijleiding verzocht zijn zetel op te geven. Een gesprek over Klaver, de mislukte opname en het verraad in de partij. ‘Ik had graag op een normale manier afscheid willen nemen. Ze lieten mij geen keus.’

‘Ik hoopte dat het geen moddergevecht zou worden. GroenLinks heeft kennelijk behoefte schuimbekkend afscheid te nemen en kiest er voor nu karaktermoord op me te plegen. Jammer. Ik heb me voorgenomen daar niet in mee te gaan.’

Het is de ochtend na de avond dat Zihni Özdil te verstaan is gegeven dat hij de Kamerfractie van GroenLinks moet verlaten. Özdil, gisteren op het Binnenhof nog in overhemd en jasje, is vandaag in T-shirt en met een petje op. De stap is gezet, hij is geen Kamerlid meer.

Özdil koos er dinsdagavond voor zelf bekend te maken dat GroenLinks zijn Kamerlidmaatschap wilde beëindigen, en niet in te gaan op het aanbod met een gemeenschappelijke verklaring te komen. Dat was nadat partijleider Jesse Klaver en diens rechterhand, Kathalijne Buitenweg, hem hadden verteld dat de voltallige Kamerfractie vond dat hij moest opstappen. ‘Zo houd ik de regie in eigen hand’, zegt Özdil. Het geeft hem ook de ruimte zijn eigen visie te geven op het conflict. ‘Ik had graag op een normale manier afscheid willen nemen. Ze lieten mij geen keus.’

Partijleider Jesse Klaver stuurde diezelfde dinsdagavond nog een mail rond waarin hij de GroenLinks-versie van dit moddergevecht gaf. Er was sprake van een ‘niet te herstellen vertrouwensbreuk’. ‘We hebben onze uiterste best gedaan hem te ondersteunen en bij de fractie te behouden. Dat is niet gelukt en daar balen wij van’, schreef Klaver. Özdil kwam volgens hem ‘als Kamerlid in de knoop’. Afspraken werden geschonden en er was ‘ontoelaatbaar gedrag, waardoor collega’s zich onveilig voelden.’ Ook bevestigde Klaver de poging van Özdil tot geheime opnamen: ‘Deze week bleek Zihni een intern gesprek met een collega heimelijk op te hebben genomen.’

Om daarmee te beginnen. U heeft uw gesprek met Jesse Klaver van vorige week woensdag getracht op te nemen. Waarom was dat?

‘Dat gesprek escaleerde. Ik voelde me onveilig, en dat kwam me bekend voor: een dergelijk gesprek op hoge toon had ik vaker met hem gehad. Hij eiste dat ik moest opbiechten dat ik een grens was overgegaan door zonder dat met de partijleiding af te stemmen op te roepen het leenstelsel af te schaffen, dat mede door hem bedacht was. En vond dat ik akkoord moest gaan met het partijstandpunt op dat onderwerp, wat dat ook zou zijn. Je hebt me klem gezet, zei hij: je moet nu slikken wat er uit komt, jou heb ik niet nodig. Ik maakte me zorgen dat hij toch elementen van dat leenstelsel wilde behouden, en vind dat bij zo’n positiebepaling de bredere partij betrokken moet worden. Ik was het gesprek ingegaan met de bedoeling er samen goed uit te komen, maar werd voor een voldongen feit gesteld.

‘Tijdens dat gesprek bedacht ik in een opwelling dat het goed zou zijn een opname te maken. Ik heb op de tast geprobeerd mijn telefoon op de opnamestand te zetten. Dat mislukte. Maar de poging heb ik later wel verteld aan een fractiegenoot in wie ik groot vertrouwen had.’

Die het vervolgens doorbriefde aan Klaver. Wat vindt u daarvan?

‘Ik voel me verraden.’

In de ogen van uw fractiegenoten ging u met die opnamepoging een grens over. Kunt u zich voorstellen dat het onveilig voelt als er heimelijk opnamen worden gemaakt in een werkomgeving?

‘Dat snap ik wel. Dit is niet wat je normaal gesproken doet. Maar het komt niet uit de lucht vallen. Het is niet voor niks dat ik me tot die fractiegenoot wendde om te vertellen hoe bizar dit gesprek was verlopen, en dat ik had geprobeerd het op te nemen.’

De voltallige fractie wilde dat u zou opstappen. Wat was daarbij cruciaal: uw standpunt over het leenstelsel of uw opstelling in de fractie, met die poging tot heimelijke geluidsopname als druppel?

‘Men wil het nu op een soort algeheel disfunctioneren gooien. Ik kan aantonen dat in de fractie door de leiding keer op keer is geprobeerd iets van dat leenstelsel te redden. Dat ging zo ver dat in verslagen van fractievergaderingen kwam te staan dat de hele fractie vond dat alle opties moesten worden opengehouden. Terwijl ik duidelijk had gezegd daartegen te zijn.’

Özdil kwam als Kamerlid in de knoop, mailde Klaver. U was rond de Kerst een tijdje weg vanwege een burn-out. Had dat met die knoop te maken?

‘Het was een opeenstapeling van factoren. Het werk groeide me boven het hoofd. Mijn reactie daarop was nog harder te werken, en dan gaat het op zeker moment niet meer. Iedereen die een burn-out heeft gehad, zal dat herkennen. Ik had er voor kunnen kiezen rustig te gaan backbenchen, maar zo zit ik niet in elkaar.

‘De organisatie van de fractie is sterk op ondersteuning van Jesse Klaver gericht, maar dat wil ik niet de schuld geven. De ondersteuning van Kamerleden is nu eenmaal gebrekkig – niet alleen bij GroenLinks maar overal.’

Afspraken werden door Özdil geschonden, zegt de partijleiding. U komt van de universiteit, een vrijere omgeving. Viel de fractiediscipline u zwaar?

‘Als het functioneren van de partij is gestoeld op fractiediscipline, ontstaat een democratisch tekort. Ik heb vaak het gevoel gehad in een keurslijf te zitten. Dan twitterde ik een foto waarin ik na een hard debat Sid Lukkassen omhelsde, een ideologische tegenstander. Vervolgens kreeg ik van de partijleiding het verzoek voorlopig helemaal niet meer te twitteren. Als zoiets al niet kan bij een partij voor vrije geesten als GroenLinks, wat is er dan mogelijk als Kamerlid?’

Begin mei lanceerde GroenLinks een petitie om de rentevoet van studieleningen niet aan te passen. Klopt het dat dit in eerste instantie buiten u om gebeurde?

‘De onderwijswoordvoerders werden daarbij gepasseerd. Omdat Klaver met kraamverlof was, werd besloten dat Buitenweg de woordvoering op dat onderwerp zou doen. Dat was raar, want ik was een van de onderwijswoordvoerders en zij doet Justitie. Ik heb geen idee waarom dat gebeurde. Maar nogmaals, ik wil niet met modder gooien.’

U was columnist bij NRC Handelsblad, had een mooie positie aan de Erasmus Universiteit. Wat bezielde u om de politiek in te gaan?

‘GroenLinks staat voor een sociaal links beleid, maar ik was cynisch geworden over linkse politiek, vanwege het lenteakkoord, vanwege het neo-liberalisme dat overal doorklonk. Toen Klaver de Franse econoom Piketty naar de Kamer haalde, begon het vuur weer te branden. Piketty stelt op een fundamentele manier ongelijkheid aan de kaak. Die linkse belofte vond ik de moeite waard om me voor in te spannen.’

En toen heeft u de vinger opgestoken en gezegd: ik wil wel Kamerlid worden?

‘Begin 2016 gaf ik een workshop op het partijbureau van GroenLinks, zoals columnisten dat soms doen. Een bezoeker vroeg me: waarom stelt ú zich geen kandidaat? Na afloop kwam Marjolein Meijer, de toenmalige voorzitter, naar me toe. Ze zei: kom even mee naar boven, mensen als jij hebben we nodig. Ik dacht aan flyeren, affiches plakken of meeschrijven aan het partijprogramma. Nee sukkel, zei ze: wil jij Kamerlid worden? Daarna heb ik gesolliciteerd en een zomerklasje gedaan.

‘Ik kwam als nummer acht op de lijst en was trots op de mooie portefeuille die ik kreeg: arbeidsmarkt, wetenschap, onderwijs. Als kleinzoon van een Turkse geitenhoeder is dat niet niks.’

En nu? Spijt dat u de universiteit verruilde voor het onzekere bestaan van een politicus?

‘Geen spijt maar trots. Ik wilde dit graag doen. Ik ben GroenLinks dankbaar dat ik Kamerlid mocht worden, dat wil ik benadrukken.’

Zo zette GroenLinks Zihni Özdil uit de fractie. Lees het nieuwsbericht.

Zihni Özdil is uit de GroenLinks-fractie in de Tweede Kamer gezet. Wij spraken hem voor deze video in maart over de rol van zijn afkomst. ‘Van mijn vader mochten we vroeger geen schotel. Hij zei: ‘Dan zit je met je hoofd in Turkije, terwijl je toekomst in Nederland is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden