Evra beroert bal met links, en dan hoort hij een knal

De gedachte dat het Franse elftal van 1998, de wereldkampioen van het Stade de France, symbool was voor nationale eenheid in Frankrijk bleek een illusie.

Het Franse elftal dat in 1998 wereldkampioen werd. Staand (v.l.n.r.): Zinédine Zidane (Algerijnse afkomst), Marcel Desailly (Ghana), Frank Leboeuf, Patrick Vieira (Senegal), Stéphane Guivarc'h, Emmanuel Petit. Gehurkt (v.l.n.r.): Christian Karembeu (Nieuw-Caledonië), Youri Djorkaeff (Armenië), Didier Deschamps, Fabien Barthez en Bixente Lizarazu (Baskenland). Beeld null
Het Franse elftal dat in 1998 wereldkampioen werd. Staand (v.l.n.r.): Zinédine Zidane (Algerijnse afkomst), Marcel Desailly (Ghana), Frank Leboeuf, Patrick Vieira (Senegal), Stéphane Guivarc'h, Emmanuel Petit. Gehurkt (v.l.n.r.): Christian Karembeu (Nieuw-Caledonië), Youri Djorkaeff (Armenië), Didier Deschamps, Fabien Barthez en Bixente Lizarazu (Baskenland).

Op het moment dat Patrice Evra de bal met zijn linkervoet beroert, op vrijdagavond 13 november tijdens het oefenduel Frankrijk - Duitsland in Parijs, schrikt hij van een knal. In zijn actie zit een moment van vertwijfeling. Zijn ogen zijn groot opeens. Wat is dit?

Zijn eerste ingeving is juist. Dit is niet normaal. De schok is het gevolg van een explosie, de eerste op een avond van dood en verderf in Parijs, met Stade de France in de noordelijke voorstad Saint-Denis als een van de doelwitten.

Later verschijnen berichten dat die eerste aanslag in zekere zin is mislukt, omdat in elk geval één van de daders rond het stadion naar binnen had willen gaan, om in een volle arena toe te slaan.

En dat uitgerekend op de plek die op 12 juli 1998 gold als bejubelde verzamelplaats van integratie in het veelkleurige Frankrijk, toen het gastland de wereldtitel won met zijn zogenoemde regenboogelftal.

Zinédine Zidane. Beeld null
Zinédine Zidane.

Zou dat toeval zijn? Wilde de dader van vrijdag alleen de massa pijn doen, in een poging zoveel mogelijk slachtoffers te maken, of was het juist zijn bedoeling onheil te zaaien op die ene, speciale, symbolische plek waar Frankrijk in 1998 één was, al was het dan maar voor even, al was het dan maar op een sportveld.

Het Franse voetbalelftal geldt al jaren als voorbeeld van een multiculturele sportploeg, van mannen met wortels van overal op de wereld, die samen proberen succes te behalen in sport, ook al kreeg de ploeg dan ladingen kritiek door de interne verdeeldheid en de ruzies. Het sportveld is de ultieme plek van verbroedering, zo luidt het cliché. Hier telt alleen talent, niet afkomst of geloof.

Zie de opstelling van vrijdag, in het treffen met Duitsland. Koscielny is van Poolse afkomst, Evra en Sagna hebben Senegalees bloed, Varane en Martial stammen af van Martinique, Pogba's vader komt uit Guinee, Matuidi uit Angola. Diarra, die een nicht verloor bij de slachting tijdens het concert in Bataclan, is van Malinese origine.

De Franse ploeg zegevierde op schitterende wijze tijdens dat gedenkwaardige WK van 1998, toen het elftal zo moeizaam begon en pas werkelijk overtuigde in de finale, met 3-0 gewonnen van Brazilië. Even was de voetbalwereld de bijna ideale wereld.

Eén miljoen mensen verzamelden zich op de Champs-Elysées om de regenboogploeg toe te juichen, met Zidane als blikvanger, de uitblinker, de spelbepaler met een Algerijnse vader. Hij scoorde twee keer in de eindstrijd. Vergeten waren de verschrikkelijke rellen in de eerste ronde van het toernooi, toen jeugd van Noord-Afrikaanse afkomst de buitenwijken van Marseille verliet om te vechten met de Engelsen, die tegen Tunesië voetbalden.

Sociologen en essayisten schreven talloze verhalen over de ploeg, met onder anderen Christian Karembeu uit Nieuw-Caledonië, Marcel Desailly uit Ghana, Patrick Vieira uit Senegal, Bixente Lixarazu uit Baskenland, Youri Djorkaeff uit Armenië en natuurlijk Zinédine Zidane. Blanc, black, beur. Blank, zwart, arabier.

Maar de euforie was snel verdwenen. Spoedig constateerde menigeen dat bij dat volksfeest op de boulevard in Parijs, waar de grootste mensenmassa sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog was verzameld, helemaal geen Frans feest te zien was. Duizenden jongens droegen de vlaggen van hun eigen land: Tunesië, Algerije, Marokko.

Onvrede was ook toen latent aanwezig. Vele supporters waren niet voor Frankrijk, een gevoel dat nog veel schokkender naar buiten kwam in 2001, toen de Fransen eveneens in Saint-Denis tegen Algerije speelden, veertig jaar na de onafhankelijkheid van het Afrikaanse land. President Chirac hoorde woedend aan dat duizenden jonge fans afkeurend floten tijdens het Franse volkslied. En in november 2005, nu precies tien jaar geleden, stak de jeugd in de buitenwijken talloze auto's in brand, uit onvrede over sociaal beleid.

In een terugblik van de Volkskrant op de titel van 1998 en de gevolgen zei Sylvain Ephimenco, Fransman en al jarenlang columnist van Trouw, in 2006: 'Veel jongeren van buitenlandse afkomst hebben een aversie tegen alles wat Frans is, ook van de Franse voetbalploeg.' Hij wees destijds op de intense verdeeldheid van Frankrijk, 'een land met zeven, acht miljoen mensen die afkomstig zijn uit immigratielanden.'

Vrijdag behoorde president Hollande tot de 80 duizend toeschouwers in het Stade de France in Saint-Denis, eens een plek van schijnbare eenheid. Opeens hield Patrice Evra even in, toen hij een simpel balletje breed wilde geven.

Een knal. Het bleek een bom.

Duitser Kevin Volland (R) en de Franse verdediger Patrice Evra in duel tijdens de wedstrijd Frankrijk - Duitsland. Beeld null
Duitser Kevin Volland (R) en de Franse verdediger Patrice Evra in duel tijdens de wedstrijd Frankrijk - Duitsland.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden