Evolutie is geen toeval

Doe de evolutie over, en er ontstaat weer net zulk leven als nu, inclusief de mens. Beweert de Britse paleontoloog Simon Conway Morris....

Of het komt doordat hij klein van stuk is, of iets anders, is onduidelijk. Vast staat dat Simon Conway Morris steevast een beetje in de schaduw blijft van zijn scheppers.

In de eerste plaats in die van De Schepper zelf. Conway Morris, daar maakt hij geen geheim van, is een praktiserend christen. Een man van God, die de bijbel niet letterlijk neemt, maar wel hoop vindt bieden.

Maar ook een wetenschapper, hoogleraar paleobiologie in Cambridge, iemand die professioneel geen vrede heeft met Genesis zus, vers zo, als het om het leven op aarde gaat. Alleen zou het hem niet verbazen als daar meer plan in zit dan de meeste biologen aanvaardbaar vinden. Of misschien geen echt plan, maar wel het gegeven dat evolutie per saldo vooruitgang betekent.

Maar hij staat nog altijd in de schaduw van de man die het grote publiek over evolutie liet nadenken, wijlen de Amerikaanse bioloog Stephen Jay Gould, groot, luidruchtig, welbespraakt, dominant. En een hard core darwinist.

Gould was het die Conway Morris in de jaren negentig in het boek Wonderful Life! op de kaart zette. Niet als leermeester. Als bewonderaar van het werk dat de jonge Brit, promovendus in de jaren zeventig, deed aan het ontrafelen van de fossiele warboel van de Burgess Shale.

Die afzetting in de Rocky Mountains bevat een versteende momentopname van het leven in zee in het Cambrium. Een rariteitenkabinet is het, vol met wonderlijke wezens die willekeurig lijken samengesteld uit koppen, poten, lijven, scharen. Verreweg de meeste zijn subiet weer uitgestorven.

Volgens Gould was de boodschap van Burgess duidelijk: de evolutie is een blind toevalsproces. Moeder Natuur probeert maar wat.

Het moet een verbijsterende ervaring zijn geweest voor de wat schuchtere promovendus, later docent, uit Cambridge. Het evolutie-kanon Gould maakte hem beroemd, maar met conclusies die Conway Morris helemaal niet zinden.

Inderdaad was de Cambrische explosie van die afzetting in de Rockies van een verbijsterende experimenteerlust - al¿iemand dat had blootgelegd was hij het. Maar dat de meeste creaturen uit die tombola tot niks hadden geleid, betekende toch niet dat het een blinde loterij was geweest? Eerder het tegendeel. Dat er zoveel verdween, betekent dat er betere en minder goede oplossingen zijn.

Dacht hij, en werd weggehoond door rechtlijnige darwinisten als, jawel, Gould en later Dawkins. Evolutie kent geen richting, alleen opportunistisch voordeel, is hun opvatting. Wie anders denkt, veronderstelt enige zin in het bestaan. En die is er niet.

Conway Morris is in de eerste plaats wetenschapper met een simpele vraag: is toeval de beste verklaring voor wat de fossielen ons proberen te vertellen? Maar in zaken van evolutie is wetenschap zelden het echte onderwerp. Zin of geen zin, dat is de kwestie.

Wat voor Conway Morris als een kwestie van wetenschappelijke zuiverheid begon, is inmiddels een ideologische discussie geworden. Dawkins, naast Gould ('kille materialist') zijn andere tegenstander, noemt hij een nihilist. Een bioloog die het wonder van de evolutie en de natuur niet alleen zelf niet ziet, maar ook anderen verbiedt dit in alle diepte te ervaren.

Zoals dat karikaturen zijn, is ook zijn eigen tegengeluid een karikatuur geworden. Het ontstaan van intelligent leven, schrijft hij uiteindelijk, is niet alleen onvermijdelijk, maar zit op de een of andere manier ingebakken in de structuur van het DNA-molecuul.

Dat de geoloog uit Cambridge een autoriteit is op het gebied van fossiele levensvormen, staat voor vriend en vijand vast. Er is geen betere. Maar of hij de biologie van evolutie echt begrijpt, is een tweede.

Wat hem in elk geval niet helpt, is zijn goede verstandhouding met de Heer. Die maakt zijn kritiek op de zakelijke darwinisten bepaald verdachter dan nodig is. Dat hij stelselmatig zegt niets van creationisten te moeten hebben, doet er niet toe. Dat zeggen ze namelijk allemaal, om maar serieus te worden genomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden