Evolutie flikt ook op moleculair niveau steeds hetzelfde kunstje

AMSTERDAM - Een van de verbluffendste verschijnselen van de evolutie blijkt veel gewoner dan gedacht. Dieren doen niet alleen aan de buitenkant, maar ook van binnen - in hun dna - uitbundig aan 'convergente evolutie', zoals het verschijnsel heet.


Door convergentie levert de natuurlijke selectie bij totaal verschillende soorten in dezelfde omstandigheden dezelfde, vaak zeer complexe 'oplossing'. Zo ontwikkelden ogen zich meerdere keren in verschillende takken van het leven, en ontstonden vleugels onafhankelijk van elkaar bij insecten, vogels en vleermuizen - dieren, die in de verste verte niet aan elkaar verwant zijn.


Maar wie inzoomt op de genetische 'lettercode' van het leven, vindt pas écht veel dubbel-uitvindingen, schrijft de Britse microbioloog Joe Parker vandaag samen met Deense en Italiaanse collega's in Nature. De wetenschappers stelden gedetailleerde genetische kaarten op van 22 soorten vleermuizen en dolfijnen - twee levenstakken die onafhankelijk van elkaar echolocatie hebben ontwikkeld, het waarnemen van obstakels met piepsignalen. In de moleculaire machinekamer vonden de onderzoekers liefst 200 plekken waar het dna zich op dezelfde manier had aangepast.


'We hadden wel verwacht identieke veranderingen te vinden in misschien een dozijn genen', aldus Parker. 'Maar om er haast 200 te zien is bijna ongelooflijk.' Vaak ging het om aanpassingen in genen die, zoals verwacht, te maken hebben met het binnenoor. Maar ook vonden de onderzoekers genetische herschikkingen die te maken hebben met de ogen. Ook logisch, want van het zicht van zowel vleermuizen als dolfijnen is gaande de evolutie afgesteld geraakt op zien in een donkere omgeving.


In het verleden leidde convergentie meer dan eens tot verhitte discussie. Volgens de in 2002 overleden paleontoloog Stephen Jay Gould zal de evolutie, als je haar opnieuw afspeelt, heel andere wezens opleveren. Anderen denken juist dat je steeds min of meer dezelfde planten en dieren zult krijgen, omdat een diersoort in een bepaalde omgeving al snel tot dezelfde aanpassingen zal komen.


Intussen worden biologen nog altijd geregeld door het verschijnsel verrast. Zo ontdekten entomologen een half jaar geleden dat mensen niet de enigen zijn met in het binnenoor een gespecialiseerd, met vloeistof gevuld 'slakkenhuis'. In Zuid-Amerika blijkt een sprinkhaan ook geluidstrillingen op te vangen met zo'n constructie, die in dit geval wel op zijn voorpoten zit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden