Evolutie blijft taboe bij het schriftelijk

'Toen schiep God de grote zeedieren en alle krioelende levende wezens, waarvan de wateren wemelen', schrijft Genesis 1:21. En dat wringt van Zeeland tot Staphorst met eindterm 67 van het biologie-eindexamen mavo/vbo (voorbereidend beroepsonderwijs): 'De kandidaat kan toelichten dat mutaties en selectie kunnen leiden tot het ontstaan van nieuwe rassen...

De tegenstelling creationisme versus evolutie leidt in de VS geregeld tot politieke beroering, discussie en filmscenario's, maar in Nederland wordt dit aloude probleem al sinds de Schoolstrijd door het ministerie van Onderwijs geruisloos weggemasseerd. Totdat vorige week een biologenvoorman de term 'dreigend Amerikaans fundamentalisme' hanteerde. Paars is aan de macht en de biologen hopen een succesje te kunnen boeken in het CDA-loze tijdperk.

Probleemonderwerpen met een levensbeschouwelijk aspect hanteert Onderwijs met de grootst mogelijke omzichtigheid. Die mogen in een schoolonderzoek aan de orde komen, zodat een school zijn stempel op het onderwerp kan drukken en zijn eigen identiteit - vaak een christelijke - kan profileren. Voor schoolonderzoeken liggen de eindtermen weliswaar niet minder dwingend vast dan voor het centraal schriftelijk, maar het is voor een school wel eenvoudiger een eigen kleuring aan het tentamen en dus ook aan het onderwijs te geven.

In de biologie liggen de levensbeschouwelijke probleemgebieden voor het oprapen. De valversnelling van een kogel leidt nimmer tot een conflict, evenmin als de vierkantsvergelijking of de structuurformule van benzeen, maar in de biologie gaat het veelvuldig mis: van sex tot evolutietheorie.

Onderwijs opereert in dit levensbeschouwelijke moeras als een held op sokken en dat leidt al jaren tot verbolgen reacties uit het biologie-onderwijs. De evolutietheorie is een van de belangrijkste pijlers onder de moderne biologie. Dat onderwerp mag niet worden overgelaten aan de denominatie van de school en aan toetsing in een van de vele schoolonderzoeken; dat verdient een plaats in het centraal schriftelijk, zo meent althans de sectie biologie van de Nederlandse Vereniging voor Onderwijs in de Natuurwetenschappen (NVON).

Het ministerie mag dan tegenwerpen dat de inspectie ook bij het schoolonderzoek de vinger aan de pols houdt, maar directeur K. Koopman van het Nederlands Instituut van Biologen (NIBI) is niet overtuigd. In het biologenblad Bio Nieuws uitte hij zijn zorg: het gevaar van een stiefmoederlijke behandeling. Hij waarschuwt bovendien voor 'dreigend fundamentalisme onder het motto van onderwijsvrijheid'.

Het is voor de tweede keer in een paar jaar tijd dat de christelijke identiteit botst met de wensen van de biologie. Enkele jaren terug werden de biologie-examens in het voortgezet onderwijs onder de loep genomen, door vakgenoten. De minister werd geadviseerd de evolutietheorie op te nemen in het centraal schriftelijk. De Onderwijsraad adviseerde echter anders, en het ministerie volgde dit laatste advies. Dat leidde niet tot beroering.

De biologen proberen nu alsnog hun gelijk te halen. In het kader van de invoering van de basisvorming heeft de commissie-Schüssler de examens voor mavo en vbo opnieuw tegen het licht gehouden, ook die voor biologie. Dat heeft geresulteerd in een nieuwe lijst eisen voor het eindexamen.

Conform de traditie besloot het ministerie vervolgens om onder meer evolutie en sex buiten het centraal schriftelijk te houden. NIBI-voorman Koopman schreef daarop zijn bezorgde stukje in Bio Nieuws. En de NVON stuurde een brief waarin dringend wordt gevraagd om bezinning.

De tijd is rijp, denken de biologen. Er is een paars kabinet aangetreden en op Onderwijs resideren zowel een PvdA-minister, Ritzen, als een PvdA-staatssecretaris, Netelenbos. Bovendien is er haast. Ook de havo- en de vwo-examens worden namelijk weer geactualiseerd, wat de mogelijkheid biedt om ook hier de omstreden onderwerpen op te nemen in het centraal schriftelijk.

Tot nu toe heeft het nieuwe politieke elan de biologen echter niets opgeleverd. Van de brief van de NVON werd slechts één wens gehonoreerd. Leerlingen mavo en vbo mogen alsnog centraal worden geëxamineerd over de geboorte, dat item was per ongeluk uit het pakket verdwenen. Maar evolutie, seksueel gedrag en geslachtsziekten blijven taboe.

Rik Nijland

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.