Evenwichtskunstenaar stapt definitief van het slappe koord

Meer dan zestig jaar wist prins Sihanouk zich staande te houden. Nu houdt de kleurrijke vorst van Cambodja er dan toch echt mee op....

Vele keren leek prins Norodom Sihanouk zijn laatste rol te hebben gespeeld. Maar nu is het dan zover. De 81-jarige Sihanouk, met een onderbreking van twintig jaar staatshoofd van Cambodja sinds 1941, zal worden opgevolgd door zijn 51-jarige zoon Norodom Sihamoni.

Sihanouk bestijgt de troon als Cambodja, net als de buurlanden Laos en Vietnam, nog een Franse kolonie is. Met zijn emotionele aard, schijnbare wispelturigheid, hang naar het goede leven met vrouwen en vertier, is hij in de ogen van velen vooral een operettekoning. Schijn bedriegt echter. Sihanouk ontpopt zich als een gewiekste patriot en overlever die bereid is tot het sluiten van opmerkelijke bondgenootschappen, in binnen-en buitenland.

Zijn politieke talent openbaart zich direct na de capitulatie van Japan in 1945. Hij verwelkomt de terugkeer van de Fransen. Terwijl zijn latere concurrent San Ngoc Thanh de onafhankelijkheid van Cambodja al heeft uitgeroepen, wacht Sihanouk af. Hij wordt geholpen door de strijd die in buurland Vietnam ontbrandt tegen de Franse pogingen de koloniale verhoudingen te herstellen. In 1953 verklaart Frankrijk onder internationale druk Cambodja formeel onafhankelijk.

De prins maakt vervolgens korte metten met Son Ngoc Thanh en diens partij. Sihanouk treedt in 1955 af als koning, draagt de troon over aan zijn vader en stort zich in de actieve politiek. Zijn partij behaalt bij de verkiezingen in dat jaar 82 procent van de stemmen. De prins regeert in de jaren vijftig en zestig als gematigde alleenheerser. Voor de gewone Cambodjaan is hij een god-koning in de traditie van de Angkor-periode. Zijn voorbeeld is de Franse president generaal De Gaulle, zijn streven Cambodja buiten de opstekende storm te houden.

De koorddanser zonder net, zoals hij vaak wordt genoemd, heeft daar een dagtaak aan. Zeker nadat de Fransen Indo-China verlaten en de Amerikanen hun plaats innemen. Zij interpreteren de ontwikkelingen in Indo-China als een poging van het wereldcommunisme terreinwinst te boeken en niet als een dekolonisatieproces. De VS sturen in 1965 een militaire macht naar hun bondgenoot Zuid-Vietnam die binnen twee jaar zal uitgroeien tot een half miljoen manschappen.

Sihanouk voorspelt al vroeg dat de VS zullen verliezen. Hij maakt er geen vrienden mee. Het Witte Huis beschouwt zijn neutraliteitspolitiek als pro-communistisch. Een vriendschapsen non-agressieverdrag van Cambodja met China in 1960 bevestigt de VS in hun opvatting.

Hij weigert zich bij een westers bondgenootschap tegen het communisme aan te sluiten om zijn land het lot van Vietnam en Laos te besparen. Door betrekkingen met China aan te knopen anticipeert hij op de door hem voorspelde afloop van de oorlog: een machtig en mogelijk imperialistisch Vietnam.

Binnenslands speelt de prins links en rechts tegen elkaar uit. In 1970 echter pleegt generaal Lon Nol een staatsgreep en krijgen de VS de gelegenheid het oosten van Cambodja in het 'geheim' te bombarderen om de aanvoer van Noord-Vietnamese militairen en materieel naar Zuid-Vietnam te stoppen. De aanhang onder de plattelandsbevolking van het Cambodjaanse verzet, de Rode Khmer, neemt alleen maar toe.

Na de coup gaat Sihanouk in ballingschap in Peking en kiest partij voor de Rode Khmer, die hij enkele jaren eerder nog veroordeelde. Als in april 1975 de Rode Khmer Phnom Penh binnentrekt, wordt de hoofdstad binnen 24 uur ontruimd. De Rode Khmer stuurt iedereen naar het platteland. Cambodja verandert in de vier jaar daarna in groot concentratiekamp waarin naar schatting twee miljoen mensen omkomen, onder wie zes kinderen en veertien kleinkinderen van Sihanouk.

De prins en zijn vrouw Monique keren in 1975 terug naar Cambodja. Hen wacht huisarrest. Als hij in 1976 wordt afgezet als staatshoofd ontsnapt Sihanouk aan executie door de invloed van zijn vrienden in Peking op Rode Khmer-leider Pol Pot. Een Vietnamese invasie maakt ten slotte een einde aan het Rode Khmer-bewind. Sihanouk wordt opnieuw door zijn Chinese vrienden gered.

Nadat twee van zijn voorspellingen zijn uitgekomen de VS hebben de oorlog in Indo-China verloren en de Vietnamezen zijn Cambodja binnengevallen trekt Sihanouk de uiterste consequentie. Hij sluit een monsterverbond met de moordenaars van zijn kinderen om de Vietnamezen te verdrijven. En nog ironischer, de VS steunen hem om dat te bereiken.

De prins beleeft zijn finest hour als in 1991 China en Vietnam hun betrekkingen normaliseren en daardoor een regeling voor Cambodja mogelijk wordt. De Vietnamezen verdwijnen, de monarchie wordt hersteld en Sihanouk keert terug naar zijn geliefde vaderland waar in 1993 onder VN-toezicht verkiezingen worden gehouden.

De monarchie is gewaarborgd. Volgens Sihanouk is zijn zoon Sihamoni de ideale opvolger omdat hij 'neutraal' is. En hij is een voormalige balletdanser.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden